Καθώς η σύγκρουση με το Ιράν αναδιαμορφώνει τις ενεργειακές ροές και τις ισορροπίες ισχύος, υπάρχει ένας παίκτης που δεν βρίσκεται στο επίκεντρο των στρατιωτικών εξελίξεων αλλά επωφελείται στρατηγικά: η Κίνα. Μεθοδικά και χωρίς θόρυβο, το Πεκίνο αξιοποιεί την κρίση για να ενισχύσει τη θέση του στο παγκόσμιο σύστημα.
Η Ουάσιγκτον φαίνεται να πίστεψε ότι μπορεί να επαναλάβει το μοντέλο πίεσης που εφάρμοσε στη Βενεζουέλα, περιορίζοντας τη ροή φθηνού ιρανικού πετρελαίου προς την Ασία μέσω κυρώσεων και ελέγχου της ναυτιλίας. Όμως το Ιράν δεν είναι Βενεζουέλα. Έχει αναπτύξει ένα εκτεταμένο δίκτυο αποφυγής κυρώσεων, με «σκιώδη» στόλο δεξαμενόπλοιων, μεταφορές ανοιχτής θαλάσσης και πολύπλοκες εμπορικές δομές που καθιστούν τον πλήρη έλεγχο πρακτικά αδύνατο.
Το πιο κρίσιμο, ωστόσο, είναι ότι η Κίνα δεν αιφνιδιάστηκε. Αντίθετα, είχε προετοιμαστεί. Τους τελευταίους μήνες αύξησε σημαντικά τα αποθέματα πετρελαίου, αξιοποιώντας φθηνές εισαγωγές – κυρίως από τη Ρωσία – και ενισχύοντας τα στρατηγικά της αποθέματα που εκτιμάται ότι ξεπερνούν τα 500 εκατομμύρια βαρέλια. Με αυτόν τον τρόπο αγόρασε χρόνο, απορροφώντας το αρχικό σοκ της κρίσης.
Παράλληλα, η Κίνα έχει δημιουργήσει μια τεράστια βιομηχανική βάση διύλισης. Σήμερα παράγει περισσότερα καύσιμα από όσα καταναλώνει, μετατρέποντας το πλεόνασμα σε εργαλείο επιρροής. Σε περιόδους κρίσης, οι εξαγωγές καυσίμων και προϊόντων ενέργειας δεν είναι απλώς εμπορική δραστηριότητα αλλά γεωπολιτικός μοχλός. Όταν περιορίζονται, οι επιπτώσεις στις αγορές είναι άμεσες.
Το ίδιο ισχύει και για τα λιπάσματα. Η Κίνα αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους παραγωγούς παγκοσμίως, και οποιοσδήποτε περιορισμός στις εξαγωγές της επηρεάζει άμεσα την αγροτική παραγωγή και τις τιμές τροφίμων διεθνώς. Πρόκειται για ένα εργαλείο ισχύος που δεν απαιτεί στρατιωτική εμπλοκή, αλλά έχει βαθύ οικονομικό αποτύπωμα.
Η ενεργειακή κρίση, μάλιστα, δημιουργεί ένα παράδοξο πλεονέκτημα για το Πεκίνο. Ενώ για τις περισσότερες οικονομίες η άνοδος των τιμών ενέργειας αποτελεί αρνητικό σοκ, για την Κίνα λειτουργεί εν μέρει ως μηχανισμός εξισορρόπησης. Η οικονομία της αντιμετώπιζε πιέσεις αποπληθωρισμού, και μια ήπια αύξηση τιμών ενέργειας συμβάλλει στην επαναφορά πιο «υγιών» επιπέδων τιμών, χωρίς να δημιουργεί έντονες πληθωριστικές πιέσεις.
Ταυτόχρονα, η Κίνα έχει τη δυνατότητα να απορροφήσει καλύτερα το κόστος. Διαθέτει εγχώρια παραγωγή, πρόσβαση σε φθηνό ρωσικό πετρέλαιο μέσω μακροχρόνιων συμφωνιών και σημαντικά αποθέματα που λειτουργούν ως «μαξιλάρι». Επιπλέον, η ισχυρή της θέση στη διύλιση της επιτρέπει να συγκρατεί μέρος της αξίας εντός της οικονομίας της.
Το αποτέλεσμα είναι ότι το κόστος παραγωγής για τα κινεζικά προϊόντα αυξάνεται λιγότερο σε σχέση με ανταγωνιστές στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτό ενισχύει την ανταγωνιστικότητα των εξαγωγών της και οδηγεί σε σταδιακή ενίσχυση του μεριδίου της στο παγκόσμιο εμπόριο.
Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι μονοδιάστατη. Η μεγαλύτερη απειλή για την Κίνα θα ήταν μια βαθιά παγκόσμια ύφεση. Η οικονομία της παραμένει έντονα εξαρτημένη από τις εξαγωγές, ενώ η εσωτερική κατανάλωση δεν επαρκεί για να απορροφήσει την παραγωγή. Μια κατάρρευση της διεθνούς ζήτησης θα είχε σοβαρές επιπτώσεις στη βιομηχανία, την απασχόληση και το ήδη πιεσμένο real estate σύστημα.
Αυτό εξηγεί και τη στάση του Πεκίνου. Δεν επιδιώκει κλιμάκωση. Αντίθετα, κινείται προσεκτικά, επιδιώκοντας να αποκομίσει στρατηγικά οφέλη χωρίς να οδηγήσει την κατάσταση σε σημείο που θα πλήξει τη διεθνή ζήτηση.
Η κρίση του Ιράν αναδεικνύει μια βαθύτερη μεταβολή στον τρόπο άσκησης ισχύος. Οι κυρώσεις και η οικονομική πίεση παραμένουν εργαλεία, αλλά όσο χρησιμοποιούνται, τόσο οι αντίπαλοι προσαρμόζονται. Η Κίνα έχει επενδύσει για χρόνια στη δημιουργία εναλλακτικών δομών – από ενεργειακά αποθέματα μέχρι χρηματοοικονομικά συστήματα – που μειώνουν την εξάρτησή της από το δολάριο και την ευπάθειά της σε εξωτερική πίεση.
SBC Σχόλιο
Η Κίνα δεν «κερδίζει» με θόρυβο.
Κερδίζει με προετοιμασία.
Όταν οι άλλοι αντιδρούν στην κρίση, το Πεκίνο την έχει ήδη ενσωματώσει στο σχέδιο.
Το μόνο που μπορεί να ανατρέψει το πλεονέκτημα είναι μια βαθιά ύφεση. Μέχρι τότε, η ισορροπία γέρνει αθόρυβα προς την πλευρά της.
