Δύο εβδομάδες μετά την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν, οι διακηρυγμένοι στόχοι διαψεύδονται από τις ίδιες τις εξελίξεις. Αντί για ασφάλεια και αλλαγή καθεστώτος, η περιοχή βυθίζεται σε μεγαλύτερη αστάθεια, οικονομικό σοκ και γεωπολιτικές ανατροπές.
Ο πόλεμος που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ μαζί με το Ισραήλ κατά του Ιράν παρουσιάστηκε στην Ουάσιγκτον και την Ιερουσαλήμ ως επιχείρηση με δύο «νόμιμους» στόχους: την αποδυνάμωση ή ανατροπή ενός αυταρχικού καθεστώτος και τη μείωση της ικανότητάς του να απειλεί τους γείτονές του. Δύο εβδομάδες μετά τους πρώτους βομβαρδισμούς, η πραγματικότητα δείχνει το ακριβώς αντίθετο.
Αδιέξοδο στην αλλαγή καθεστώτος και σκληρότερο Ιράν
Στο επίπεδο της αλλαγής καθεστώτος, η ιστορική εμπειρία είναι αποθαρρυντική. Σπάνια ένα αυταρχικό καθεστώς κατέρρευσε μόνο από αεροπορική ισχύ και, όταν οι ΗΠΑ ανέτρεψαν καθεστώτα στη Μέση Ανατολή, το αποτέλεσμα δεν ήταν δημοκρατία αλλά παρατεταμένο χάος – από το Ιράκ το 2003 έως τη Λιβύη το 2011. Το ιρανικό σύστημα, μετά από σχεδόν μισό αιώνα, είναι βαθιά ριζωμένο και πολυεπίπεδο. Ακόμη και η εξόντωση κορυφαίων στελεχών δεν αρκεί· όπως σημειώνουν ειδικοί, «το καθεστώς απλώς αναπαράγει τον εαυτό του».
Η διαδοχή στην κορυφή, με την αντικατάσταση του ανώτατου ηγέτη από νέο ηγέτη της ίδιας σκληρής γραμμής, επιβεβαιώνει ότι η Τεχεράνη δεν έγινε πιο διαλλακτική, αλλά πιθανότατα πιο αποφασισμένη να επιβιώσει. Παράλληλα, το καθεστώς αξιοποιεί τον πόλεμο για να ποινικοποιήσει κάθε εσωτερική διαμαρτυρία ως «συνεργασία με τον εχθρό», δίνοντας στον μηχανισμό ασφαλείας λευκή επιταγή για βίαιη καταστολή. Σε συνθήκες διακοπών του διαδικτύου και βαριάς επιτήρησης, οι εκκλήσεις για μαζικές διαδηλώσεις μοιάζουν αποκομμένες από την πραγματικότητα επί του πεδίου.
Κλιμάκωση απειλών, ενεργειακό σοκ και γεωπολιτικοί κερδισμένοι
Στον δεύτερο στόχο, τη μείωση της ιρανικής απειλής προς τους γείτονες, η εικόνα είναι ακόμη πιο ανησυχητική. Παρά τις σημαντικές απώλειες σε στρατιωτικό υλικό, η Τεχεράνη επιδεικνύει την πραγματική της ισχύ: τον έλεγχο του στενού του Ορμούζ και, άρα, τη δυνατότητα να στραγγαλίσει την παγκόσμια ροή πετρελαίου. Η μερική παρεμπόδιση της ναυσιπλοΐας υπενθυμίζει στις αγορές ότι η Ισλαμική Δημοκρατία μπορεί να εκτοξεύσει τις τιμές ενέργειας, να τροφοδοτήσει τον πληθωρισμό και να πλήξει εκατοντάδες εκατομμύρια καταναλωτές σε όλο τον κόσμο.
Σε αυτό το σκηνικό, μεγάλος κερδισμένος εμφανίζεται ο Βλαντίμιρ Πούτιν. Η άνοδος των τιμών ενισχύει τα έσοδα από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα, ενώ η προσωρινή άρση αμερικανικών περιορισμών στις πωλήσεις ρωσικού πετρελαίου αυξάνει περαιτέρω τις εισροές στη Μόσχα. Τα νέα αυτά έσοδα μπορούν να διοχετευθούν στον πόλεμο κατά της Ουκρανίας, τη στιγμή που τα δυτικά αποθέματα αμυντικών συστημάτων εξαντλούνται και ανακατευθύνονται προς τη Μέση Ανατολή.
Τα κράτη του Κόλπου, που δέχθηκαν ιρανικά πλήγματα, βλέπουν την ευαλωτότητα του οικονομικού τους μοντέλου –αεροδρόμια, τουρισμός, logistics– και, ταυτόχρονα, το κόστος της στενής σύνδεσής τους με ΗΠΑ και Ισραήλ. Δεν αποκλείεται ο πόλεμος να επιταχύνει μια στρατηγική αναδιάταξη, με μεγαλύτερη αποστασιοποίηση από την Ουάσιγκτον και άνοιγμα προς εναλλακτικά κέντρα ισχύος.
Εάν το ιρανικό καθεστώς επιβιώσει, έχει κάθε κίνητρο να επιταχύνει το πυρηνικό του πρόγραμμα, υιοθετώντας τη «λογική της Βόρειας Κορέας»: το πυρηνικό όπλο ως τελική εγγύηση αποτροπής απέναντι σε μελλοντική αμερικανική επέμβαση.
Ηγεσίες χωρίς στρατηγική και ο κίνδυνος ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι η ποιότητα της ηγεσίας που λαμβάνει τις αποφάσεις. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου εμφανίζεται εγκλωβισμένος σε μια λογική διαρκούς στρατιωτικής κλιμάκωσης, χωρίς σαφή πολιτική στρατηγική «της επόμενης μέρας», ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ εισήλθε σε αυτόν τον πόλεμο με μεταβαλλόμενους στόχους, αντιφατικά μηνύματα και ελάχιστη πρόνοια για τις προβλέψιμες συνέπειες. Η χρήση ωμής προπαγάνδας, η διασπορά ανακριβειών ακόμη και για επιθέσεις με μαζικά θύματα αμάχους και η ανάθεση κρίσιμων ρόλων σε πρόσωπα χωρίς σοβαρή εμπειρία συνθέτουν μια εικόνα επικίνδυνης ανευθυνότητας στην κορυφή της αμερικανικής εξουσίας.
Η σύγκρουση με το Ιράν, ένα ήδη εύφλεκτο γεωπολιτικό «φυτίλι», απαιτούσε μέγιστη στρατηγική προσοχή και λεπτούς χειρισμούς. Αντί γι’ αυτό, η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ δείχνουν να προχωρούν με βιασύνη και ιδεοληψία, επιβεβαιώνοντας ότι ένας πόλεμος που ξεκίνησε υποτίθεται για να μειώσει τους κινδύνους, τελικά τους πολλαπλασιάζει – από την ασφάλεια στη Μέση Ανατολή έως τη σταθερότητα της παγκόσμιας οικονομίας.
Σχόλιο 
: Ο πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν αναδεικνύει πόσο επικίνδυνος είναι ο συνδυασμός στρατιωτικής υπεροπλίας και πολιτικής προχειρότητας: αντί για αποτροπή και σταθερότητα, παράγει στρατηγικά κενά, ενεργειακή αναταραχή και νέους γεωπολιτικούς κερδισμένους, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας ακόμη βαθύτερης κρίσης στην παγκόσμια οικονομία.
#ΗΠΑ #Ιράν #Τραμπ #Ισραήλ #ΜέσηΑνατολή #Ενέργεια #Γεωπολιτική
