Η δολοφονία του Αγιατολάχ Χαμενεΐ άνοιξε ένα μέτωπο στο Ιράν χωρίς σαφές πολιτικό σχέδιο διαδοχής. Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακαλύπτει ότι το σενάριο «Βενεζουέλα» δεν μεταφέρεται σε ένα σκληρό, θεοκρατικό καθεστώς.
Η κοινή αμερικανοϊσραηλινή επιχείρηση που οδήγησε στη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και δεκάδων ανώτερων αξιωματούχων του καθεστώτος άνοιξε ένα νέο, εξαιρετικά ρευστό πολεμικό μέτωπο στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, σε αντίθεση με τη Βενεζουέλα, όπου ο Ντόναλντ Τραμπ είχε έτοιμο συνομιλητή μετά την απομάκρυνση του Νικολάς Μαδούρο, στην Τεχεράνη ο Λευκός Οίκος δεν διαθέτει σαφή διάδοχη κατάσταση ούτε οργανωμένη αντιπολίτευση με την οποία να μπορεί να συνεργαστεί.
Πολιτικό κενό και στρατηγική ασάφεια στην Ουάσινγκτον
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλούνται αμερικανικές πηγές, η CIA είχε επιχειρήσει πριν από το πλήγμα να ανοίξει διαύλους με στελέχη των Φρουρών της Επανάστασης. Παρά το επιχειρησιακό όφελος για τον εντοπισμό στόχων, η Ουάσινγκτον δεν κατάφερε να αναδείξει μια αξιόπιστη εναλλακτική ηγεσία. Ο ίδιος ο Τραμπ παραδέχθηκε ότι πρόσωπα που θεωρούνταν πιθανοί διάδοχοι σκοτώθηκαν στις επιθέσεις, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Δεν θα είναι κανείς από αυτούς που σκεφτόμασταν, γιατί είναι όλοι νεκροί».
Στον Λευκό Οίκο επικρατεί εμφανής στρατηγική σύγχυση. Στελέχη της εθνικής ασφάλειας περιγράφουν την εσωτερική συζήτηση ως «διάσπαρτη», χωρίς ενιαία εκτίμηση για την τελική μορφή που μπορεί να λάβει το ιρανικό καθεστώς. Παράλληλα, δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειονότητα των Αμερικανών διαφωνεί με την επιχείρηση και δεν πιστεύει ότι ο Τραμπ έχει σαφές σχέδιο για την επόμενη ημέρα.
Γιατί το ιρανικό καθεστώς δεν «πέφτει» σαν της Βενεζουέλας
Ο Τραμπ έχει παρουσιάσει τη Βενεζουέλα ως «τέλειο σενάριο» γρήγορης αποκεφαλιστικής επέμβασης που οδήγησε σε νέα, διαχειρίσιμη ηγεσία. Όμως οι δομές εξουσίας των δύο χωρών διαφέρουν ριζικά. Στη Βενεζουέλα, η εξουσία είχε συγκεντρωθεί γύρω από έναν στενό πυρήνα προεδρικών συνεργατών, όπου οι ΗΠΑ είχαν διείσδυση. Αντίθετα, το Ιράν είναι θεοκρατία πέντε δεκαετιών, με περίπλοκο πλέγμα θρησκευτικής, εκλεγμένης και στρατιωτικής ηγεσίας, σχεδιασμένο ακριβώς για να απορροφά απώλειες προσώπων και να αναπαράγει το καθεστώς.
Παρά το σοκ από τη δολοφονία του Χαμενεΐ, οι μηχανισμοί ασφαλείας και οι παραστρατιωτικές δομές του Ιράν παραμένουν λειτουργικοί. Αναλυτές εκτιμούν ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις μαζικού, οργανωμένου αντιπολιτευτικού κινήματος ικανού να ανατρέψει το καθεστώς, ενώ οι αρχές διαθέτουν επαρκή ισχύ για να καταστείλουν διαδηλώσεις με τη βία. Όπως σημείωσε έμπειρος Αμερικανός διπλωμάτης, «κατάρρευση καθεστώτος και αλλαγή καθεστώτος είναι δύο πολύ διαφορετικά πράγματα».
Από τη «αλλαγή καθεστώτος» στη φθορά των στρατιωτικών δυνατοτήτων
Μπροστά στην απουσία αξιόπιστης πολιτικής λύσης, η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται να μετατοπίζεται από τη ρητορική της αλλαγής καθεστώτος σε πιο περιορισμένους στρατιωτικούς στόχους. Ο πρόεδρος και ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο περιέγραψαν τέσσερις βασικούς στόχους: την καταστροφή των ιρανικών πυραυλικών δυνατοτήτων, την εξουδετέρωση του ναυτικού, την αποτροπή απόκτησης πυρηνικού όπλου και τη διακοπή της υποστήριξης προς ένοπλες οργανώσεις εκτός συνόρων.
Ο Ρούμπιο υποστήριξε ότι η Τεχεράνη παράγει «πάνω από 100 πυραύλους τον μήνα» και διαθέτει χιλιάδες μη επανδρωμένα επιθετικά συστήματα, προειδοποιώντας ότι σε έναν χρόνο η ικανότητα αποτροπής της διεθνούς κοινότητας θα έχει δραστικά μειωθεί. Την ίδια στιγμή, σύμμαχοι των ΗΠΑ στο εξωτερικό πιέζουν την Ουάσινγκτον να ξεκαθαρίσει τους πολιτικούς στόχους και τη χρονική διάρκεια της επιχείρησης, φοβούμενοι παρατεταμένη αποσταθεροποίηση στην περιοχή.
Η εικόνα που αναδύεται είναι μια αμερικανική στρατιωτική εκστρατεία με υψηλούς τακτικούς στόχους αλλά ασαφές στρατηγικό τέλος. Η επιθυμία του Τραμπ να επαναλάβει τη «συνταγή» της Βενεζουέλας προσκρούει στις βαθιές θεσμικές ρίζες και τις κατασταλτικές δυνατότητες του ιρανικού καθεστώτος, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο ενός μακρόσυρτου, δαπανηρού πολέμου χωρίς σαφή πολιτική διέξοδο.
Σχόλιο 
: Η Ουάσινγκτον μοιάζει να έχει επενδύσει σε μια επιχείρηση «αποκεφαλισμού» χωρίς σχέδιο για το τι ακολουθεί. Η απουσία αξιόπιστης εναλλακτικής ηγεσίας στο Ιράν, η ανθεκτικότητα των θεσμών του καθεστώτος και η προφανής σύγχυση στους στόχους της κυβέρνησης Τραμπ δημιουργούν ένα επικίνδυνο κενό στρατηγικής. Για την Ευρώπη και την Ελλάδα, η προοπτική παρατεταμένης αστάθειας στον Περσικό Κόλπο σημαίνει αυξημένο ενεργειακό ρίσκο, γεωπολιτικές αναταράξεις και ανάγκη για πιο αυτόνομη διπλωματική στάση απέναντι σε έναν πόλεμο που μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο μακρύς και απρόβλεπτος από ό,τι υπολογίζει ο Λευκός Οίκος.
#ΗΠΑ #Ιράν #Τραμπ #ΜέσηΑνατολή #γεωπολιτική
