Ο Κάθετος Άξονας αναδεικνύεται σε κομβικό έργο για την ενεργειακή ασφάλεια των Βαλκανίων, αλλά η εμπορική του βιωσιμότητα παραμένει ανοιχτό στοίχημα. Κρίσιμος παράγοντας η στήριξη της Κομισιόν, η τιμολόγηση και ένα δεύτερο FSRU στην Αλεξανδρούπολη.
Ο Κάθετος Άξονας φυσικού αερίου και ευρύτερης διασυνδεσιμότητας στα Βαλκάνια αναδεικνύεται σε στρατηγικό έργο για την ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής, αλλά η εμπορική του ανταγωνιστικότητα δεν είναι ακόμη διασφαλισμένη. Στο 4ο Φόρουμ για την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη στην Αλεξανδρούπολη, εκπρόσωποι ΗΠΑ, Ελλάδας, Βουλγαρίας και Ρουμανίας έστειλαν κοινό μήνυμα: χωρίς ενεργό και στοχευμένη υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το project κινδυνεύει να μείνει πίσω σε σχέση με τις αγορές.
Η προειδοποίηση Πάιατ: γεωπολιτική αξία χωρίς ανταγωνιστικές τιμές δεν αρκεί
Ο Geoffrey Pyatt, πρώην Βοηθός Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ για τους Ενεργειακούς Πόρους, υπογράμμισε ότι η γεωπολιτική σημασία του Κάθετου Άξονα είναι δεδομένη, όπως και το έντονο ενδιαφέρον αμερικανικών εταιρειών, που εμβαθύνει τις σχέσεις Ελλάδας – ΗΠΑ. Ωστόσο, έθεσε ξεκάθαρα το εμπορικό ζητούμενο: «Πρέπει να βρούμε μια φόρμουλα ώστε να κάνουμε τον άξονα εμπορικά ανταγωνιστικό».
Ο Πάιατ κάλεσε ρητά την Κομισιόν να λειτουργήσει ως αρωγός, ιδίως στο σκέλος της τιμολόγησης, ώστε οι χρήστες του δικτύου να έχουν τιμές που να αντέχουν στον διεθνή ανταγωνισμό. Παράλληλα, επέκτεινε το πλαίσιο, τονίζοντας ότι ο Κάθετος Άξονας δεν αφορά μόνο το φυσικό αέριο, αλλά τη γενικότερη συνδεσιμότητα και την πράσινη ενέργεια, με επιπτώσεις σε σιδηροδρομικές υποδομές, ασφάλεια εφοδιασμού και διαθεσιμότητα ενέργειας στα Βαλκάνια.
Δεύτερο FSRU στην Αλεξανδρούπολη και απεξάρτηση από τη Ρωσία
Ο Κωνσταντίνος Σιφναίος, αντιπρόεδρος και managing director της Gastrade, χαρακτήρισε τον Κάθετο Άξονα «πολύ σημαντικό εργαλείο για να κόψουμε τις ροές από τη Ρωσία». Υπενθύμισε την απόφαση για οριστική διακοπή των ρωσικών ροών από το 2027 και εκτίμησε ότι το κενό θα καλυφθεί κυρίως από LNG, προσφέροντας διαφοροποίηση πηγών.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Σιφναίος άνοιξε καθαρά τη συζήτηση για δεύτερο FSRU, σημειώνοντας ότι «οι προοπτικές δικαιολογούν να υπάρχει τουλάχιστον ακόμη ένα FSRU» και ότι η έμφαση της Gastrade αυτή τη στιγμή είναι ακριβώς εκεί. Κατά την άποψή του, η Αλεξανδρούπολη είναι το καταλληλότερο σημείο για μια νέα πλωτή μονάδα επαναεριοποίησης, ενισχύοντας τον ρόλο της πόλης ως περιφερειακού ενεργειακού κόμβου. Παράλληλα, τόνισε ότι η αύξηση των ροών LNG από τις ΗΠΑ δεν συνιστά νέα εξάρτηση, αλλά εργαλείο απεξάρτησης από γεωπολιτικούς κλυδωνισμούς στη Μέση Ανατολή.
Βαλκανική συνεργασία, πράσινα καύσιμα και ψηφιακή διάσταση
Ο Vladimir Malinov, επικεφαλής της Bulgartransgaz, περιέγραψε τον Κάθετο Άξονα ως βάση για βαθύτερη ενεργειακή συνεργασία Ελλάδας – Βουλγαρίας. Εξέφρασε την ανάγκη στήριξης από την Κομισιόν για βιώσιμες λύσεις χρηματοδότησης και λειτουργίας και ανέδειξε τη δυναμική συμπληρωματικών έργων, από τον σιδηρόδρομο και το υδρογόνο μέχρι υποδομές μεταφοράς δεδομένων, Τεχνητής Νοημοσύνης και data centers. Πρότεινε μάλιστα η Αλεξανδρούπολη να φιλοξενήσει και προϊόντα διυλιστηρίου, ενισχύοντας τον πολυδιάστατο ρόλο της.
Η Κορίνα Κρέτσου, γενική πρόξενος της Ρουμανίας στη Θεσσαλονίκη και πρώην Ευρωπαία Επίτροπος, στάθηκε στη σημασία του άξονα για την ενεργειακή ασφάλεια, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα τις προκλήσεις υλοποίησης. Χαιρέτισε τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας, η οποία, με κόμβους σε Πειραιά, Θεσσαλονίκη και Αλεξανδρούπολη, μπορεί να εξελιχθεί σε στρατηγικό logistics και ενεργειακό κέντρο για την Ευρώπη.
Η Ελένη Μπαϊράμη, managing director της Eco Hellas, έφερε στο προσκήνιο το βιομεθάνιο και το βιοαέριο ως κρίσιμα συστατικά της πράσινης μετάβασης, προτείνοντας την ένταξή τους στο δίκτυο του Κάθετου Άξονα, ώστε να μπορούν να μεταφέρονται από την Ελλάδα προς την υπόλοιπη Ευρώπη. Έτσι, το έργο αποκτά όχι μόνο γεωπολιτική αλλά και καθαρά πράσινη διάσταση.
Σχόλιο 
: Ο Κάθετος Άξονας περνά από το στάδιο της γεωπολιτικής αφήγησης στο τεστ της αγοράς: χωρίς σαφή ρύθμιση τιμολογίων, στοχευμένη στήριξη της Κομισιόν και επιτάχυνση κρίσιμων υποδομών όπως το δεύτερο FSRU στην Αλεξανδρούπολη, κινδυνεύει να μείνει ένα ημιτελές στρατηγικό όραμα. Η Ελλάδα έχει μοναδικό παράθυρο να κεφαλαιοποιήσει τον ρόλο της ως περιφερειακός κόμβος – το αν θα το αξιοποιήσει θα κριθεί από την ταχύτητα αποφάσεων και την ικανότητα σύμπραξης με τους βαλκάνιους εταίρους της.
#ενέργεια #ΚάθετοςΆξονας #Αλεξανδρούπολη #LNG #FSRU
