Οι αεροπορικές επιδρομές του Πακιστάν σε αφγανικό έδαφος ανοίγουν νέο μέτωπο αστάθειας στην Ασία. Η σύγκρουση εξελίσσεται παράλληλα με τον πόλεμο Ιράν–Ισραήλ–ΗΠΑ, περιπλέκοντας την περιφερειακή γεωπολιτική εξίσωση.
Η κλιμάκωση της βίας ανάμεσα στο Πακιστάν και το υπό τους Ταλιμπάν Αφγανιστάν δημιουργεί ένα δεύτερο, εξαιρετικά εύφλεκτο μέτωπο στην καρδιά της Ασίας, την ώρα που η διεθνής προσοχή είναι στραμμένη στον πόλεμο Ιράν–Ισραήλ–ΗΠΑ. Οι πακιστανικές αεροπορικές επιδρομές σε στόχους στην Καμπούλ, στην επαρχία Νανγκαρχάρ αλλά και στη στρατηγικής σημασίας αεροπορική βάση Μπαγκράμ σηματοδοτούν, όπως παραδέχεται το ίδιο το Ισλαμαμπάντ, μια κατάσταση «ανοιχτού πολέμου» με το καθεστώς των Ταλιμπάν.
Αεροπορικά πλήγματα, εκατοντάδες νεκροί και το μήνυμα της Μπαγκράμ
Οι Ταλιμπάν κατηγορούν το Πακιστάν ότι με νυχτερινή επιδρομή έπληξε νοσοκομείο απεξάρτησης στην Καμπούλ, προκαλώντας τουλάχιστον 400 νεκρούς και εκατοντάδες τραυματίες. Η εγκατάσταση των 2.000 κλινών υπέστη εκτεταμένες ζημιές, σύμφωνα με την αφγανική πλευρά, η οποία μιλά για σοβαρή κλιμάκωση των εβδομάδων σποραδικών συγκρούσεων στα σύνορα.
Το Ισλαμαμπάντ απορρίπτει ότι στοχοθέτησε πολιτικές υποδομές, υποστηρίζοντας πως επρόκειτο για «χειρουργικά πλήγματα» σε «στρατιωτικές εγκαταστάσεις και τρομοκρατικές υποδομές υποστήριξης» στην Καμπούλ και τη Νανγκαρχάρ. Η πακιστανική ηγεσία επικαλείται ως αφορμή τις επιθέσεις της οργάνωσης Τεχρίκ-ε-Ταλιμπάν Πακιστάν (TTP), την οποία θεωρεί ότι επιχειρεί από αφγανικό έδαφος με την ανοχή –αν όχι τη στήριξη– των Ταλιμπάν.
Η επίθεση της 1ης Μαρτίου στην πρώην αμερικανική βάση Μπαγκράμ προσδίδει ιδιαίτερο συμβολισμό στη σύγκρουση. Η βάση υπήρξε επί δεκαετίες το κέντρο της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στο Αφγανιστάν έως την αποχώρηση των ΗΠΑ το 2021. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι οι ΗΠΑ «δεν έπρεπε ποτέ να παραδώσουν» τη Μπαγκράμ, λόγω της εγγύτητάς της με την Κίνα και της ευρύτερης στρατηγικής σημασίας της. Πακιστανικά πλήγματα σε τέτοιο στόχο διαβάζονται από αναλυτές ως μήνυμα ότι το Ισλαμαμπάντ είναι διατεθειμένο να αναλάβει ρόλο διαχειριστή της ασφάλειας στο Αφγανιστάν, σε συντονισμό –έστω άρρητο– με την Ουάσιγκτον.
Ρήξη σε μια παλιά σχέση και ο ρόλος των ΗΠΑ και του Ιράν
Οι Ταλιμπάν και το πακιστανικό κατεστημένο διατηρούσαν παραδοσιακά στενούς δεσμούς. Το Πακιστάν υπήρξε μία από τις ελάχιστες χώρες που αναγνώρισαν το πρώτο καθεστώς των Ταλιμπάν (1996–2001), ενώ τμήματα του πακιστανικού στρατού και των μυστικών υπηρεσιών κατηγορούνται επί χρόνια για οικονομική και επιχειρησιακή στήριξη. Μετά την επάνοδο των Ταλιμπάν στην εξουσία το 2021, οι σχέσεις αρχικά φάνηκαν στενές, με συχνές επισκέψεις υψηλόβαθμων Πακιστανών αξιωματούχων στην Καμπούλ και την Κανταχάρ.
Ωστόσο, η εκτόξευση των επιθέσεων της TTP σε πακιστανικό έδαφος οδήγησε σε απότομη επιδείνωση. Το Ισλαμαμπάντ κατηγορεί τους Ταλιμπάν ότι δεν δρουν αποφασιστικά εναντίον της TTP· η Καμπούλ απορρίπτει ότι παρέχει ενεργή στήριξη, αλλά αντιτίθεται σε ευρείας κλίμακας επιχειρήσεις εναντίον της. Πακιστανοί αναλυτές μιλούν για «υπαρξιακή απειλή» για το Πακιστάν και θεωρούν τις επιδρομές αναπόφευκτες, υποστηρίζοντας ότι η Ουάσιγκτον παρέχει τουλάχιστον σιωπηρή έγκριση.
Την ίδια στιγμή, το Ιράν επιχειρεί να αξιοποιήσει το κενό ισχύος: ο de facto πρεσβευτής του στην Καμπούλ ευχαρίστησε δημοσίως τους Ταλιμπάν που δεν επιτρέπουν την επιστροφή αμερικανικών δυνάμεων στη Μπαγκράμ, αφήνοντας να εννοηθεί ότι αυτό απέτρεψε άμεση εμπλοκή του Αφγανιστάν στον πόλεμο Ιράν–ΗΠΑ–Ισραήλ. Παρότι η Τεχεράνη, όπως σχεδόν όλος ο υπόλοιπος κόσμος πλην Ρωσίας, δεν αναγνωρίζει επίσημα τους Ταλιμπάν, Ιρανοί αξιωματούχοι αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο ταχείας αναγνώρισης, επιβεβαιώνοντας πόσο ρευστή είναι η περιφερειακή ισορροπία.
Η σιωπηρή διεθνής σκηνή και ο κίνδυνος παρατεταμένης αστάθειας
Αφγανοί και Πακιστανοί ειδικοί επισημαίνουν ότι το Ισλαμαμπάντ επέλεξε να κλιμακώσει τώρα, ώστε οι επιχειρήσεις του να περάσουν σχετικά «κάτω από τα ραντάρ» της διεθνούς κοινότητας, η οποία είναι απορροφημένη από την κλιμάκωση με το Ιράν. Παράλληλα, οι επιδρομές εξυπηρετούν εσωτερικές σκοπιμότητες: αποπροσανατολισμό από την πολιτική κρίση και τη βαθιά οικονομική δυσπραγία στο Πακιστάν.
Σε βάθος χρόνου, έμπειροι παρατηρητές βλέπουν τη συνέχιση μιας πάγιας πακιστανικής στρατηγικής: όχι ένα πλήρως σταθερό και ανεξάρτητο Αφγανιστάν, αλλά μια εξουσία στην Καμπούλ που παραμένει εξαρτημένη από το Ισλαμαμπάντ. Ο στόχος δεν είναι κατ’ ανάγκη η ανατροπή των Ταλιμπάν, αλλά η αποδυνάμωση εκείνων των κέντρων ισχύος που αντιστέκονται στην πακιστανική επιρροή. Η ταυτόχρονη εμπλοκή των ΗΠΑ, του Ιράν, της Ρωσίας και της Κίνας στο ευρύτερο γεωπολιτικό παζλ καθιστά την περιοχή μια από τις πιο επικίνδυνα ασταθείς στον πλανήτη.
Σχόλιο 
: Η ταυτόχρονη κλιμάκωση Πακιστάν–Αφγανιστάν και πολέμου με το Ιράν δείχνει ότι η ευρύτερη Μέση Ανατολή και η Νότια Ασία κινούνται προς ένα πολυεπίπεδο σύστημα συγκρούσεων, όπου περιφερειακές δυνάμεις επιχειρούν να κερδίσουν χώρο υπό την ομπρέλα –ή την απουσία– της αμερικανικής ισχύος. Για την Ευρώπη και την Ελλάδα, ο κίνδυνος νέων προσφυγικών ροών από ένα αποσταθεροποιημένο Αφγανιστάν και η περαιτέρω άνοδος των τιμών ενέργειας καθιστούν τις εξελίξεις αυτές άμεσα συναφείς με την οικονομική και πολιτική τους ασφάλεια.
#Πακιστάν #Αφγανιστάν #Ταλιμπάν #Ιράν #ΗΠΑ #Γεωπολιτική
