Η πρώτη δημόσια δήλωση του νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ανεβάζει δραματικά το γεωπολιτικό ρίσκο στον Περσικό Κόλπο. Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας προειδοποιεί για τη μεγαλύτερη διαταραχή προσφοράς πετρελαίου στην ιστορία.
Η σύγκρουση ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν εισέρχεται σε εξαιρετικά επικίνδυνη φάση, καθώς ο νέος ανώτατος ηγέτης της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, κάλεσε ανοιχτά να παραμείνει κλειστό το Στενό του Χορμούζ, χρησιμοποιώντας την ασφυξία στις παγκόσμιες ροές πετρελαίου ως διαπραγματευτικό μοχλό. Η δήλωση αυτή έρχεται ενώ η τιμή του Brent κινείται εκ νέου κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι και η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA) κάνει λόγο για τη μεγαλύτερη διαταραχή προσφοράς στην ιστορία της αγοράς.
Το Χορμούζ ως στρατηγικό όπλο της Τεχεράνης
Στο πρώτο δημόσιο μήνυμά του μετά τη δολοφονία του πατέρα του, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, σε ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στις 28 Φεβρουαρίου, ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ ζήτησε να διατηρηθεί κλειστό το Στενό του Χορμούζ και να συνεχιστούν οι επιθέσεις σε γειτονικές χώρες του Κόλπου. Η δήλωση μεταδόθηκε από την κρατική τηλεόραση μέσω παρουσιαστή, γεγονός που ενισχύει τις εκτιμήσεις των ισραηλινών υπηρεσιών πληροφοριών ότι ο ίδιος έχει τραυματιστεί και παραμένει εκτός δημόσιας θέας.
Το Στενό του Χορμούζ αποτελεί τη στενή θαλάσσια δίοδο από όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας θαλάσσιας διακίνησης πετρελαίου. Σύμφωνα με την IEA, οι ροές μέσω του Χορμούζ έχουν υποχωρήσει σε λιγότερο από 10% των προπολεμικών επιπέδων – από περίπου 15 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2025. Επιθέσεις σε τάνκερ και τερματικούς σταθμούς σε Ιράκ, Κατάρ, ΗΑΕ και Ομάν, καθώς και προληπτικές διακοπές παραγωγής, δημιουργούν ένα πλέγμα κινδύνων για την ενεργειακή ασφάλεια Ευρώπης και Ασίας.
Ιστορική διαταραχή προσφοράς και σπασμωδικές αντιδράσεις αγορών
Στην τελευταία έκθεσή της, η IEA υπολογίζει ότι η παγκόσμια παραγωγή αργού είναι μειωμένη κατά τουλάχιστον 8 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Ο οργανισμός αναθεωρεί δραστικά προς τα κάτω την πρόβλεψη για αύξηση της προσφοράς το 2026, σε μόλις 1,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως από 2,4 εκατ. προηγουμένως. Παράλληλα, 32 χώρες –μέλη της IEA– αποφάσισαν συντονισμένη αποδέσμευση 400 εκατ. βαρελιών από στρατηγικά αποθέματα, χαρακτηρίζοντάς την αναγκαίο αλλά προσωρινό «μαξιλάρι».
Η ευρωπαϊκή αγορά, που εισήγαγε περίπου 9,1 εκατ. βαρέλια την ημέρα το 2024, παρακολουθεί με ανησυχία, αν και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιμένει ότι βραχυπρόθεσμα δεν υπάρχουν άμεσοι κίνδυνοι για την ασφάλεια εφοδιασμού. Ωστόσο, η εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου και η αβεβαιότητα για τη διάρκεια του αποκλεισμού του Χορμούζ τροφοδοτούν σενάρια για νέο κύμα πληθωριστικών πιέσεων και επιβράδυνση της παγκόσμιας ανάπτυξης.
Στρατιωτική κλιμάκωση και γεωοικονομικές προεκτάσεις
Στο στρατιωτικό πεδίο, οι επιχειρήσεις κλιμακώνονται: το Ισραήλ εξαπολύει νέες επιθέσεις σε Τεχεράνη και Βηρυτό, στοχεύοντας την παραστρατιωτική οργάνωση Μπασίτζ και υποδομές της Χεζμπολάχ, ενώ οι ΗΠΑ, στο πλαίσιο της «Operation Epic Fury», δηλώνουν ότι έχουν πλήξει 6.000 στόχους στο Ιράν και καταστρέψει ή αχρηστεύσει δεκάδες ναυτικά μέσα. Ο Αλί Λαριτζανί, επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν, προειδοποιεί ότι «ο πόλεμος δεν κερδίζεται με μερικά tweets», στέλνοντας μήνυμα αντοχής προς την Ουάσιγκτον.
Η γαλλική TotalEnergies ανακοινώνει ότι έχει θέσει εκτός λειτουργίας περίπου το 15% της παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου της σε Κατάρ, Ιράκ και ΗΑΕ, αν και η άνοδος των τιμών αντισταθμίζει μέρος των οικονομικών απωλειών. Παράλληλα, η Lufthansa παρατείνει την αναστολή πτήσεων προς Ντουμπάι, μετά από ιρανικές επιθέσεις με drones στην πόλη, υπογραμμίζοντας πως η κρίση ξεπερνά τα στενά όρια της ενέργειας και πλήττει τις αερομεταφορές, το εμπόριο και τον τουρισμό.
Οι ΗΠΑ, μέσω του υπουργού Ενέργειας Κρις Ράιτ, δηλώνουν ότι το ναυτικό δεν είναι ακόμη έτοιμο να συνοδεύει τάνκερ στο Χορμούζ, καθώς η προτεραιότητα παραμένει η καταστροφή των ιρανικών επιθετικών δυνατοτήτων. Η προοπτική συνοδευτικών νηοπομπών προς το τέλος του μήνα δείχνει ότι η Ουάσιγκτον αναγνωρίζει το βάθος του κινδύνου για την παγκόσμια αγορά, αλλά φοβάται περαιτέρω στρατιωτική εμπλοκή στον στενό δίαυλο.
Σχόλιο 
: Η απειλή μόνιμου κλειδώματος του Χορμούζ μετατρέπει το πετρέλαιο ξανά σε «όπλο μαζικής γεωπολιτικής πίεσης». Ακόμη κι αν η στρατιωτική κλιμάκωση συγκρατηθεί, η αγορά μπαίνει σε παρατεταμένο καθεστώς risk premium, με ιδιαίτερα ορατές συνέπειες για ενεργοβόρες οικονομίες όπως η ευρωπαϊκή και, κατ’ επέκταση, για χώρες με υψηλό ενεργειακό κόστος όπως η Ελλάδα.
#Ιράν #Χορμούζ #Πετρέλαιο #Ενέργεια #ΜέσηΑνατολή
