Για δεκαετίες ήταν το ήρεμο, τεχνοκρατικό πρόσωπο του συστήματος – μαθηματικός, φιλόσοφος (με διατριβή στον Καντ), πρώην πρόεδρος της Βουλής και άνθρωπος-κλειδί στο πυρηνικό φάκελο. Σήμερα, ως γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, μπαίνει στο κέντρο της στρατηγικής απάντησης του Ιράν στον πόλεμο με ΗΠΑ και Ισραήλ.
Για χρόνια ο Αλί Λαριτζανί πουλούσε «θεσμική σταθερότητα». Ένας βετεράνος του ιρανικού κατεστημένου, με προφίλ που συχνά περιγράφεται ως πραγματιστικό: άνθρωπος του συστήματος, αλλά όχι των κραυγών. Αυτό άλλαξε απότομα μετά τις 28 Φεβρουαρίου 2026 και, κυρίως, μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Ο Λαριτζανί πέρασε από τη γλώσσα της διπλωματίας στη γλώσσα της τιμωρίας – και αυτό δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι σήμα στρατηγικής.
Η «οικογένεια-δυναστεία» και οι ρίζες εξουσίας
Γεννημένος στις 3 Ιουνίου 1958 στη Νατζάφ του Ιράκ, από εύπορη οικογένεια με καταγωγή από το Αμόλ, ανήκει σε ένα ισχυρό δίκτυο που έχει δώσει στο ιρανικό κράτος κορυφαία στελέχη σε κρίσιμους θεσμούς. Ο πατέρας του ήταν γνωστός θρησκευτικός λόγιος, ενώ τα αδέλφια του έχουν περάσει από θέσεις-κλειδιά στη δικαιοσύνη και σε κληρικούς θεσμούς που επηρεάζουν άμεσα την επιλογή και εποπτεία του ανώτατου ηγέτη.
Σε προσωπικό επίπεδο, οι δεσμοί του με τη μετα-επανάσταση ελίτ είναι «κλειδωμένοι» και οικογενειακά: παντρεύτηκε τη Φαριντέ Μοταχαρί, κόρη του Μορτεζά Μοταχαρί, στενού προσώπου του Αγιατολάχ Χομεϊνί. Με απλά λόγια: ο Λαριτζανί δεν είναι “παίκτης” που μπήκε αργά στο παιχνίδι. Είναι κομμάτι του μηχανισμού από την αρχή.
Από τα μαθηματικά στον Καντ – και μετά στην εξουσία
Σε αντίθεση με πολλούς της γενιάς του που ανέβηκαν αποκλειστικά μέσα από θρησκευτικές σχολές, ο Λαριτζανί έχει ισχυρό ακαδημαϊκό υπόβαθρο. Πήρε πτυχίο Μαθηματικών και Πληροφορικής (1979) από το Πανεπιστήμιο Τεχνολογίας Σαρίφ και αργότερα έκανε μεταπτυχιακές/διδακτορικές σπουδές στη δυτική φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης, με διατριβή στον Ιμμάνουελ Καντ.
Το ακαδημαϊκό προφίλ, όμως, δεν τον έκανε «ουδέτερο». Μετά την επανάσταση εντάχθηκε στους Φρουρούς της Επανάστασης στις αρχές της δεκαετίας του 1980 και στη συνέχεια πέρασε στη διακυβέρνηση, χτίζοντας σταδιακά ένα πλήρες χαρτοφυλάκιο εξουσίας.
Οι βασικοί σταθμοί καριέρας
-
Υπουργός Πολιτισμού την περίοδο Ραφσαντζανί (μέσα δεκαετίας ’90).
-
Επικεφαλής της κρατικής ραδιοτηλεόρασης (IRIB) επί μια δεκαετία περίπου, με κατηγορίες από μεταρρυθμιστικούς κύκλους για «ασφυκτική» πολιτική ενημέρωσης.
-
Πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου (Ματζλίς) από το 2008 έως το 2020, για τρεις συνεχόμενες θητείες. Εκεί απέκτησε ρόλο-κλειδί στη διαμόρφωση εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής, λειτουργώντας ως θεσμικός «κόμβος» μεταξύ κράτους, κλήρου και ασφαλιστικού μηχανισμού.
Ο άνθρωπος του πυρηνικού φακέλου
Το 2005 ανέλαβε γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και βασικός διαπραγματευτής στο πυρηνικό πρόγραμμα. Παραιτήθηκε το 2007, όταν συγκρούστηκε πολιτικά με τη γραμμή Αχμαντινετζάντ.
Ωστόσο, δεν έκοψε ποτέ επαφή με το πυρηνικό ζήτημα: ως πρόεδρος της Βουλής έπαιξε ρόλο στη θεσμική νομιμοποίηση της συμφωνίας του 2015 (JCPOA), εξασφαλίζοντας την κοινοβουλευτική έγκριση. Δηλαδή: ακόμη και όταν δεν ήταν στο “τιμόνι” της διαπραγμάτευσης, κρατούσε τα κλειδιά του συστήματος.
Οι «κόκκινες κάρτες» και η επιστροφή
Το 2021 και το 2024 αποκλείστηκε από την κούρσα για την προεδρία από το Συμβούλιο των Φρουρών, χωρίς σαφή αιτιολογία – κίνηση που ερμηνεύτηκε ως «καθάρισμα πεδίου» υπέρ σκληρότερων επιλογών. Ο ίδιος επέκρινε δημόσια τον τρόπο αποκλεισμού ως μη διαφανή.
Παρόλα αυτά επέστρεψε δυναμικά τον Αύγουστο του 2025, όταν ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν τον επανόρισε γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας. Από τότε, η στάση του εμφανίζεται πιο σκληρή, με αναφορές ότι κινήθηκε ακόμα και σε γραμμή περιορισμού συνεργασίας με τον διεθνή πυρηνικό οργανισμό.
Γιατί είναι κομβικός τώρα
Με τον Χαμενεΐ νεκρό και τη χώρα σε κατάσταση πολέμου, ο Λαριτζανί δεν είναι απλώς «ένας αξιωματούχος». Είναι ο άνθρωπος που:
-
κρατά το νήμα της ασφάλειας και της συνέχειας του κράτους,
-
μπορεί να λειτουργήσει ως σύνδεσμος ανάμεσα σε πολιτική ηγεσία, στρατό και μηχανισμό ασφαλείας,
-
εκπροσωπεί το επιχείρημα ότι «η δολοφονία ηγετών δεν διαλύει το σύστημα».
Γι’ αυτό και οι δηλώσεις του – περί “μακρού πολέμου”, περί «νόμιμων στόχων» των αμερικανικών βάσεων και περί «μαθήματος» στις ΗΠΑ – δεν είναι απλά ρητορική. Είναι προσπάθεια να κλειδώσει τρία πράγματα: εσωτερική συσπείρωση, στρατηγική αντοχή και μήνυμα προς τους αντιπάλους ότι το Ιράν δεν “λυγίζει” με ένα χτύπημα στην κορυφή.
Το πιο ειρωνικό; Ο άνθρωπος που κάποτε έμοιαζε με «τεχνοκράτη της ισορροπίας» βρίσκεται τώρα να διαχειρίζεται το πιο ασταθές χαρτοφυλάκιο της σύγχρονης ιρανικής ιστορίας. Και αυτή η μετάβαση είναι ο πυρήνας της είδησης.
