Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δεν χτυπά μόνο τα πεδία των μαχών. Χτυπά πρώτα την αντλία του πρατηρίου και μετά το καλάθι του σούπερ μάρκετ. Η άνοδος των τιμών στην ενέργεια μετατρέπεται σε ντόμινο ακρίβειας που διατρέχει ολόκληρη την οικονομία, από τις μεταφορές μέχρι την παραγωγή τροφίμων. Και όπως συμβαίνει σχεδόν σε κάθε κρίση, ο τελικός λογαριασμός φτάνει στον ίδιο αποδέκτη: την κοινωνία.
Η άνοδος του πετρελαίου προς τα 100 δολάρια δεν είναι απλώς ένα χρηματιστηριακό νούμερο. Είναι το σημείο εκκίνησης μιας αλυσίδας αυξήσεων που καταλήγει στο ράφι. Καύσιμα, μεταφορές, παραγωγή, τρόφιμα. Όταν αυξάνεται η ενέργεια, αυξάνονται σχεδόν τα πάντα.
Και αυτή τη φορά η κρίση φαίνεται να βρίσκεται ακόμη στην αρχή.
Η γνωστή συνταγή των μέτρων
Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα οι κυβερνήσεις εμφανίζονται με μέτρα «περιορισμού της αισχροκέρδειας». Στην Ελλάδα η λύση που προκρίνεται είναι η επιβολή πλαφόν στα περιθώρια κέρδους σε καύσιμα και βασικά αγαθά.
Στην πράξη όμως τα μέτρα αυτά παρεμβαίνουν στο τελευταίο στάδιο της αγοράς, όταν δηλαδή το προϊόν φτάνει ήδη στον καταναλωτή. Εκεί όπου οι αυξήσεις έχουν ήδη συσσωρευτεί σε κάθε προηγούμενο κρίκο της αλυσίδας.
Με απλά λόγια: η αγορά διαμορφώνει την τιμή και το κράτος έρχεται στο τέλος να «ρυθμίσει» το αποτέλεσμα.
Το ευρωπαϊκό μοντέλο ελέγχου
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο η συζήτηση κινείται διαφορετικά. Οι παρεμβάσεις που εξετάζονται αφορούν ολόκληρη τη δομή της τιμής: ενέργεια, δίκτυα, φόρους, κόστος άνθρακα. Δηλαδή το σύνολο των παραγόντων που καθορίζουν πόσο θα πληρώσει τελικά ο καταναλωτής.
Η διαφορά δεν είναι τεχνική. Είναι πολιτική.
Όταν παρεμβαίνεις στη δομή της αγοράς, επηρεάζεις πραγματικά την τιμή. Όταν παρεμβαίνεις μόνο στο τέλος, διαχειρίζεσαι απλώς την κοινωνική δυσαρέσκεια.
Η οικονομία της ανισότητας
Η ακρίβεια δεν λειτουργεί ουδέτερα. Δεν επηρεάζει όλους το ίδιο. Όσο ανεβαίνει το κόστος ζωής, τόσο πιέζονται περισσότερο τα χαμηλότερα εισοδήματα.
Η οικονομία μετατρέπεται έτσι σε έναν μηχανισμό αναδιανομής πλούτου προς τα πάνω. Οι αυξήσεις τιμών απορροφούν το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών, ενώ τα μεγάλα επιχειρηματικά σχήματα διατηρούν τα περιθώρια κέρδους τους.
Αυτό δεν είναι απλώς οικονομική εξέλιξη. Είναι πολιτική επιλογή.
Το επαναλαμβανόμενο μοτίβο των κρίσεων
Τα τελευταία χρόνια η ελληνική κοινωνία ζει σε μια διαδοχή κρίσεων: πανδημία, ενεργειακή κρίση, πληθωρισμός, πόλεμος. Κάθε φορά η αφήγηση είναι διαφορετική, αλλά το αποτέλεσμα παρόμοιο.
Το κόστος μεταφέρεται στα νοικοκυριά και η αγορά συνεχίζει να λειτουργεί σχεδόν χωρίς περιορισμούς.
Η ιστορία επαναλαμβάνεται όχι επειδή δεν υπάρχουν λύσεις, αλλά επειδή οι λύσεις έχουν πολιτικό κόστος.
Ο πραγματικός λογαριασμός του πολέμου
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή μπορεί να απέχει χιλιάδες χιλιόμετρα από την Ελλάδα. Όμως οι συνέπειές του είναι ήδη εδώ. Στις τιμές των καυσίμων, στους λογαριασμούς ενέργειας, στο κόστος ζωής.
Και όσο η κρίση παρατείνεται, τόσο γίνεται πιο σαφές ποιος πληρώνει τελικά τον λογαριασμό.
