Ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν κλιμακώνεται ανεξέλεγκτα, αποκαλύπτοντας ρήγμα μεταξύ Ντόναλντ Τραμπ και Μπενιαμίν Νετανιάχου. Η ενεργειακή κρίση, η γεωπολιτική αποσταθεροποίηση και οι πολιτικοί υπολογισμοί στην Ουάσιγκτον καθορίζουν πλέον τις αποφάσεις.
Τρεις εβδομάδες μετά την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, η σύγκρουση έχει αποκτήσει δική της δυναμική, η οποία ξεπερνά ακόμη και την ισχύ του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Η αρχική, απότομη απόφαση για γενικευμένη επίθεση αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στην εμμονική στρατηγική του Μπενιαμίν Νετανιάχου για πλήρη εξουδετέρωση του ιρανικού καθεστώτος, με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό να κατηγορείται ότι έσυρε την Ουάσιγκτον σε έναν «πόλεμο επιλογής».
Από τη διπλωματία στην κλιμάκωση μέσα σε λίγες ημέρες
Σύμφωνα με τις αποκαλύψεις, πριν από την έκρηξη των εχθροπραξιών βρίσκονταν σε εξέλιξη έμμεσες διαπραγματεύσεις ΗΠΑ–Ιράν στη Γενεύη, με τη μεσολάβηση του Ομάν. Ο Βρετανός σύμβουλος εθνικής ασφάλειας Τζόναθαν Πάουελ φέρεται να είχε κρίνει ότι μια συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης ήταν «εντός εμβέλειας», καθώς το Ιράν έκανε «εκπληκτικές» παραχωρήσεις. Ωστόσο, υπό την έντονη αντίθεση του Νετανιάχου και με μια μικρή, άπειρη διαπραγματευτική ομάδα γύρω του, ο Τραμπ εγκατέλειψε αιφνιδιαστικά τη διπλωματική οδό και έδωσε το πράσινο φως για την επίθεση.
Η χρονική στιγμή επιλέχθηκε μετά από πληροφορίες της CIA και της ισραηλινής υπηρεσίας πληροφοριών ότι ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, θα βρισκόταν σε οικογενειακή κατοικία στην Τεχεράνη. Η στοχευμένη δολοφονία του με ισραηλινά πυραυλικά πλήγματα αποτέλεσε δραματική κλιμάκωση, θέτοντας εξαρχής τον πήχη της σύγκρουσης εξαιρετικά ψηλά.
Διαφορετικοί στόχοι: κατάρρευση καθεστώτος ή ελεγχόμενη συμφωνία
Καθώς ο πόλεμος προχωρά, οι στόχοι ΗΠΑ και Ισραήλ απομακρύνονται. Ο Νετανιάχου επιδιώκει ανοιχτά την πλήρη κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος, έχοντας ιστορικό μονομερών στρατιωτικών επιχειρήσεων σε Γάζα, Λίβανο, Υεμένη, Συρία, Ιράκ και Ιράν. Παρά τις διακηρύξεις του περί «ασφάλειας», τα αποτελέσματα είναι διαρκής αποσταθεροποίηση, δεκάδες χιλιάδες νεκροί Παλαιστίνιοι και εκατομμύρια εκτοπισμένοι στην περιοχή.
Ο Τραμπ, από την άλλη πλευρά, παρουσιάζεται πιο πραγματιστής ως προς τη μορφή του μελλοντικού ιρανικού καθεστώτος, αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο μιας «συμφωνίας τύπου Βενεζουέλας» με νέους, πιο συνεργάσιμους ηγέτες στην Τεχεράνη. Ωστόσο, οι συνεχείς του υποχωρήσεις στις πιέσεις του Νετανιάχου, οι κοινές επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας και η απουσία συνεκτικής στρατηγικής υπονομεύουν την αξιοπιστία του.
Ενεργειακό σοκ, γεωπολιτικός κίνδυνος και πολιτικό κόστος
Καθοριστικό σημείο αποτέλεσε ο βομβαρδισμός από την Ισραηλινή αεροπορία του γιγαντιαίου κοιτάσματος φυσικού αερίου South Pars στο Ιράν, που προκάλεσε εκτίναξη των τιμών ενέργειας και σφοδρά ιρανικά αντίποινα κατά ενεργειακών εγκαταστάσεων στον Κόλπο. Ο Τραμπ προσπάθησε να αποστασιοποιηθεί, ισχυριζόμενος ότι δεν είχε ενημερωθεί εκ των προτέρων, αλλά ανώνυμοι Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι τον διαψεύδουν.
Η καταστροφή ενεργειακών υποδομών, η μερική παράλυση στη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, η πτώση των χρηματιστηρίων και η απειλή ύφεσης σε Ευρώπη και Ασία μετατρέπουν τον πόλεμο από «στρατηγική επιλογή» σε άμεσο πολιτικό κίνδυνο για τον ίδιο τον Τραμπ. Οι προοπτικές για τις ενδιάμεσες εκλογές θολώνουν, ενώ η φθορά της διατλαντικής συμμαχίας και η αποδυνάμωση της δυτικής στήριξης προς την Ουκρανία προκαλούν ανησυχία σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Ακόμα κι αν ο Τραμπ αποφασίσει να σταματήσει, θα τον ακούσει κανείς;
Παρά τις προσπάθειες του προέδρου να μεταθέσει τις ευθύνες –με υπερβολές για «επικείμενη» ιρανική πυρηνική απειλή, υπερτονισμό ανύπαρκτων πυραυλικών κινδύνων και παραπλανητικές κατηγορίες για επιθέσεις όπως η σφαγή στο σχολείο της Μιναμπ– το γεγονός παραμένει ότι η Τεχεράνη δεν έχει καταρρεύσει και, αντίθετα, έχει καταφέρει να «εξάγει» το κόστος του πολέμου σε όλη τη Μέση Ανατολή.
Η Τεχεράνη μπορεί πλέον να πειστεί ότι η απόκτηση πυρηνικού οπλοστασίου είναι ζήτημα επιβίωσης, ενώ το ιρανικό καθεστώς, παρά τα πλήγματα, εξακολουθεί να αντιστέκεται. Ο Νετανιάχου, ο κατ’ εξοχήν εκφραστής της λογικής του «αιώνιου πολέμου», δείχνει ελάχιστη διάθεση να λάβει υπόψη το διεθνές κόστος ή την ενεργειακή κρίση. Ο Τραμπ, αντιμέτωπος με το φάσμα μιας βαθιάς οικονομικής και πολιτικής κρίσης, επιχειρεί αργοπορημένα να βάλει φρένο.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν ο Αμερικανός πρόεδρος θέλει να σταματήσει τον πόλεμο, αλλά αν έχει ακόμη τη δυνατότητα να το κάνει. Και ακόμη κι αν καλέσει σε κατάπαυση, παραμένει αβέβαιο αν η Τεχεράνη και το Τελ Αβίβ θα είναι διατεθειμένες – ή σε θέση – να τον ακούσουν.
Σχόλιο 
: Η υπό διαμόρφωση πραγματικότητα είναι ένας πόλεμος που ξεκίνησε ως εργαλείο πίεσης και τείνει να μετατραπεί σε ανεξέλεγκτη περιφερειακή σύγκρουση, με το ενεργειακό σοκ και την πολιτική αυτοσυντήρηση του Λευκού Οίκου να λειτουργούν πλέον ως μοναδικά, αλλά αβέβαια, αντίβαρα στην κλιμάκωση.
#ΗΠΑ #Ιράν #Ισραήλ #Τραμπ #Νετανιάχου #ΜέσηΑνατολή #Ενέργεια
