Ο πόλεμος των ΗΠΑ με το Ιράν ανοίγει τον δρόμο για μια συνδυασμένη ενεργειακή και οικονομική κρίση ιστορικών διαστάσεων. Η πολιτική αστάθεια στο Λονδίνο και η απονομιμοποίηση της ηγεσίας Τραμπ επιτείνουν τον κίνδυνο μιας βαθιάς ύφεσης.
Η κλιμάκωση του πολέμου ΗΠΑ–Ιράν, με πρωτοβουλία του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, μετατρέπεται από γεωπολιτική κρίση σε απειλή για μια πρωτοφανή παγκόσμια οικονομική ύφεση. Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA) προειδοποιεί ότι το επερχόμενο ενεργειακό σοκ μπορεί να ισοδυναμεί με συνδυασμό των πετρελαϊκών κρίσεων του 1973 και του 1979, μαζί με την αναταραχή που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.
Ενεργειακό σοκ και οικονομικός κίνδυνος για Ευρώπη και Βρετανία
Η IEA εκτιμά ότι είναι ήδη «πολύ αργά» για να αποτραπεί μια κρίση προσφοράς ενέργειας, ακόμη κι αν αποφευχθεί η ολοκληρωτική καταστροφή υποδομών πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Μέση Ανατολή. Η εκτίναξη των τιμών ενέργειας απειλεί να πυροδοτήσει βαθιά ύφεση, ενδεχομένως και κατάθλιψη, με ισχυρό αντίκτυπο στη Βρετανία και την υπόλοιπη Ευρώπη.
Η βρετανική κυβέρνηση συνεδρίασε σε επίπεδο Cobra για να εξετάσει μέτρα διασφάλισης ενεργειακών αποθεμάτων και περιορισμού του κόστους ζωής. Στο τραπέζι τίθενται κλασικά εργαλεία διαχείρισης κρίσεων: μείωση ορίων ταχύτητας, συνεπιβατισμός, περιορισμός πτήσεων, προώθηση της τηλεργασίας και εξοικονόμηση καυσίμων και ηλεκτρισμού. Ο επικεφαλής της IEA, Φατίχ Μπιρόλ, προειδοποιεί ότι οι επιπτώσεις στις αγορές ενέργειας και στις οικονομίες «θα γίνονται όλο και πιο σοβαρές», θέτοντας τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις μπροστά σε νέο κύμα ακρίβειας.
Πολιτική κρίση: η ηγεσία Τραμπ και το βρετανικό δίλημμα
Η αρθρογράφος Πολί Τόινμπι περιγράφει έναν κόσμο όπου οι σύμμαχοι των ΗΠΑ παύουν να εμπιστεύονται την Ουάσινγκτον, καθώς ο Τραμπ εμφανίζεται χωρίς σαφή στρατηγική, ούτε για την είσοδο ούτε για την έξοδο από τον πόλεμο. Η προτίμησή του προς τον Βλαντίμιρ Πούτιν, η άρση κυρώσεων στο ρωσικό πετρέλαιο και η απαξίωση της ευρωπαϊκής τάξης πραγμάτων θεωρούνται στοιχεία μιας ευρύτερης αποδόμησης του διεθνούς συστήματος.
Στο Λονδίνο, ο Κιρ Στάρμερ και οι Εργατικοί βρίσκονται σε λεπτή ισορροπία. Από τη μία, η απόφαση να κρατηθεί η Βρετανία εκτός του πολέμου τους διαφοροποιεί θετικά από την κληρονομιά του Τόνι Μπλερ στο Ιράκ. Από την άλλη, το οικονομικό σοκ απειλεί να ακυρώσει το προεκλογικό τους πρόγραμμα, με οικονομολόγους να προεξοφλούν ότι ο φορολογικός σχεδιασμός του κόμματος θα χρειαστεί ριζική αναθεώρηση, καθώς τα περιθώρια δανεισμού στενεύουν.
Ευρύτερες επιπτώσεις για Ευρώπη και Ελλάδα
Για την Ευρώπη –και κατ’ επέκταση για την Ελλάδα– μια τέτοια ενεργειακή κρίση σημαίνει αναζωπύρωση του πληθωρισμού, ανατροπή δημοσιονομικών σχεδιασμών και νέα πίεση στα πιο ευάλωτα νοικοκυριά. Η εμπειρία του 2008 και της πανδημίας δείχνει ότι οι κυβερνήσεις σπάνια επιβραβεύονται πολιτικά ακόμη κι όταν διαχειρίζονται αποτελεσματικά τις κρίσεις. Η απειλή κοινωνικής δυσαρέσκειας, ενίσχυσης ακραίων πολιτικών δυνάμεων και νέων ρηγμάτων στο ευρωπαϊκό εγχείρημα είναι υπαρκτή.
Ταυτόχρονα, η συζήτηση στη Βρετανία για επαναπροσέγγιση με την ΕΕ δείχνει πόσο βαθύ είναι το οικονομικό αποτύπωμα του Brexit, με εκτιμήσεις για απώλεια περίπου 100 δισ. λιρών ετησίως από το ΑΕΠ. Σε μια περίοδο παγκόσμιας αναταραχής, η πρόσβαση σε μεγαλύτερες αγορές και η ενεργειακή αλληλεγγύη εντός της Ευρώπης αποκτούν κρίσιμη σημασία, και για χώρες όπως η Ελλάδα που παραμένουν ενεργειακά ευάλωτες.
Σχόλιο 
: Η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν λειτουργεί ως επιταχυντής μιας ήδη εύθραυστης παγκόσμιας οικονομίας. Για την Ευρώπη και την Ελλάδα, το διακύβευμα δεν είναι μόνο οι τιμές ενέργειας αλλά η πολιτική σταθερότητα και η κοινωνική συνοχή. Η κρίση υπενθυμίζει ότι η ενεργειακή ασφάλεια και η στρατηγική αυτονομία δεν είναι αφηρημένες έννοιες, αλλά προϋπόθεση για την προστασία του βιοτικού επιπέδου και της δημοκρατικής ομαλότητας.
#ΗΠΑ #Ιράν #Τραμπ #Ενέργεια #Οικονομία #Βρετανία #Ευρώπη
