Ένας πόλεμος στη Μέση Ανατολή μπορεί μέσα σε λίγες εβδομάδες να ανατρέψει την εικόνα στα δημόσια οικονομικά της Ελλάδας. Παρά τα θετικά στοιχεία που εμφανίζει σήμερα η εκτέλεση του προϋπολογισμού, η εξάρτηση της οικονομίας από τις διεθνείς τιμές ενέργειας σημαίνει ότι μια γεωπολιτική κρίση μπορεί να μεταφερθεί γρήγορα στην πραγματική οικονομία.
Τα στοιχεία για το πρώτο δίμηνο του 2026 δείχνουν πρωτογενές πλεόνασμα σχεδόν 3 δισ. ευρώ, υψηλότερο από τον στόχο του οικονομικού επιτελείου. Ωστόσο, η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι σε περιόδους ενεργειακής κρίσης τα δημοσιονομικά δεδομένα μπορούν να αλλάξουν πολύ γρήγορα.
Η σχέση ανάμεσα σε γεωπολιτική ένταση, τιμές ενέργειας και δημόσια οικονομικά είναι πλέον άμεση. Και η Ελλάδα, ως οικονομία που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις εισαγωγές ενέργειας, παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτη.
Τα θετικά στοιχεία του προϋπολογισμού
Η εκτέλεση του προϋπολογισμού μέχρι στιγμής εμφανίζεται καλύτερη από τον αρχικό σχεδιασμό.
Το πρωτογενές αποτέλεσμα διαμορφώθηκε περίπου στα 2,99 δισ. ευρώ, όταν ο στόχος του προϋπολογισμού ήταν περίπου 1,95 δισ. ευρώ. Παράλληλα, το συνολικό ισοζύγιο του κρατικού προϋπολογισμού εμφανίζει πλεόνασμα 902 εκατ. ευρώ, ενώ αρχικά είχε προβλεφθεί μικρό έλλειμμα.
Η εικόνα αυτή δημιουργεί ένα περιθώριο δημοσιονομικής σταθερότητας. Ωστόσο, η σταθερότητα αυτή εξαρτάται από εξωτερικούς παράγοντες που δεν ελέγχει η ελληνική οικονομία.
Το ενεργειακό ρίσκο από τη Μέση Ανατολή
Η Μέση Ανατολή παραμένει η σημαντικότερη γεωπολιτική ζώνη για την παγκόσμια αγορά ενέργειας. Κάθε κλιμάκωση στην περιοχή μπορεί να προκαλέσει άνοδο στις διεθνείς τιμές πετρελαίου.
Εάν η τιμή του πετρελαίου κινηθεί πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, οι επιπτώσεις μεταφέρονται γρήγορα στην οικονομία. Το κόστος καυσίμων αυξάνεται, οι μεταφορές γίνονται ακριβότερες και το ενεργειακό κόστος για επιχειρήσεις και νοικοκυριά ανεβαίνει.
Σε μια τέτοια περίπτωση, η επίδραση δεν περιορίζεται μόνο στον πληθωρισμό. Επηρεάζει συνολικά την οικονομική δραστηριότητα.
Η αλυσίδα των οικονομικών επιπτώσεων
Η μετάδοση μιας ενεργειακής κρίσης στην οικονομία ακολουθεί συνήθως μια συγκεκριμένη ακολουθία.
Αρχικά αυξάνεται το κόστος ενέργειας για επιχειρήσεις και μεταφορές. Στη συνέχεια το κόστος αυτό μεταφέρεται στις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.
Τα νοικοκυριά αναγκάζονται τότε να διαθέσουν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για βασικές ανάγκες όπως καύσιμα και ηλεκτρική ενέργεια. Αυτό περιορίζει την κατανάλωση σε άλλους τομείς της οικονομίας.
Η μείωση της κατανάλωσης επηρεάζει άμεσα τα δημόσια έσοδα. Οι εισπράξεις από ΦΠΑ μειώνονται, ενώ περιορίζονται και τα έσοδα από φόρους επιχειρήσεων.
Ταυτόχρονα, το κράτος συχνά καλείται να στηρίξει νοικοκυριά και επιχειρήσεις με επιδοτήσεις ενέργειας ή άλλα μέτρα στήριξης. Έτσι δημιουργείται μια διπλή πίεση στον προϋπολογισμό: λιγότερα έσοδα και περισσότερες δαπάνες.
Πόσο γρήγορα μπορεί να αλλάξει η εικόνα
Οι διεθνείς ενεργειακές αγορές αντιδρούν πολύ γρήγορα σε γεωπολιτικές εξελίξεις. Οι τιμές του πετρελαίου μπορεί να μεταβληθούν μέσα σε ώρες.
Οι αυξήσεις αυτές μεταφέρονται στα καύσιμα μέσα σε λίγες ημέρες και αρχίζουν να επηρεάζουν την οικονομική δραστηριότητα μέσα σε εβδομάδες.
Αυτό σημαίνει ότι μια έντονη γεωπολιτική κρίση μπορεί να αρχίσει να επηρεάζει τα δημόσια οικονομικά μιας χώρας σε διάστημα περίπου 30 ημερών.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ακόμη και ένα θετικό δημοσιονομικό αποτέλεσμα μπορεί να αποδειχθεί προσωρινό.
Η πραγματική πρόκληση για τον προϋπολογισμό
Η επίτευξη δημοσιονομικών στόχων σε περιόδους σταθερότητας είναι σημαντική. Ωστόσο, η πραγματική δοκιμασία για έναν προϋπολογισμό είναι η ανθεκτικότητά του όταν το διεθνές περιβάλλον αλλάζει απότομα.
Οι γεωπολιτικές κρίσεις, οι ενεργειακές αγορές και η διεθνής οικονομία μπορούν να επηρεάσουν τα δημόσια οικονομικά πολύ πιο γρήγορα από ό,τι στο παρελθόν.
Για τον λόγο αυτό, τα θετικά στοιχεία του προϋπολογισμού πρέπει να αντιμετωπίζονται περισσότερο ως ένδειξη πρόσκαιρης ισορροπίας παρά ως εγγύηση μακροχρόνιας σταθερότητας.
Τμήμα Ανάλυσης SBC
