Η ιστορία των διεθνών νομισμάτων είναι κύκλος ανόδου και πτώσης ισχύος. Από τη στερλίνα στο δολάριο, το ερώτημα είναι ποιο ακολουθεί.
Η παγκόσμια οικονομία στηρίζεται σε λίγα νομίσματα που διασχίζουν σύνορα, χρηματοδοτούν εμπόριο, αποθηκεύουν αξία και λειτουργούν ως άγκυρα για το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Η ιστορία αυτών των νομισμάτων –από το βρετανικό λίρα-στερλίνα έως το αμερικανικό δολάριο– αποκαλύπτει πώς η νομισματική ισχύς δημιουργείται, κορυφώνεται και τελικά διαβρώνεται.
Από τη στερλίνα στο δολάριο: η ισχύς πίσω από το νόμισμα
Κανένα νόμισμα δεν γίνεται «παγκόσμιο» μόνο του. Απαιτείται συνδυασμός στρατιωτικής ισχύος, οικονομικού μεγέθους, βαθιών και αξιόπιστων αγορών κεφαλαίου, αλλά και γεωπολιτικής βούλησης να προσφέρει ρευστότητα στον υπόλοιπο κόσμο. Η στερλίνα κυριάρχησε όσο η Βρετανία ήλεγχε το διεθνές εμπόριο και τη ναυτιλία. Το δολάριο πήρε τη σκυτάλη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στηριγμένο στη βιομηχανική ισχύ των ΗΠΑ, στο σύστημα του Bretton Woods και αργότερα στην πετροδολαριοποίηση.
Η διεθνής ζήτηση για ένα νόμισμα φέρνει σημαντικά οφέλη στον εκδότη: χαμηλότερο κόστος δανεισμού, τη δυνατότητα να χρηματοδοτεί ελλείμματα σε δικό του νόμισμα και πολιτική επιρροή μέσω κυρώσεων και πρόσβασης στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Όμως η ίδια αυτή ζήτηση μπορεί να δημιουργήσει ανισορροπίες, καθώς η χώρα-εκδότης συχνά αναγκάζεται να εξάγει ρευστότητα και να ζει με διαχρονικά ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών.
Ρήγματα στην κυριαρχία του δολαρίου και η αναζήτηση εναλλακτικών
Η παγκοσμιοποίηση, η άνοδος της Κίνας και η γεωπολιτική εργαλειοποίηση του δολαρίου –με κυρώσεις, αποκλεισμούς από το σύστημα πληρωμών και δέσμευση αποθεματικών– έχουν αναζωπυρώσει τη συζήτηση για το μέλλον του. Οι κεντρικές τράπεζες διαφοροποιούν σταδιακά τα αποθεματικά τους, ενισχύοντας το ευρώ, το γιουάν και τον χρυσό, ενώ διμερείς συμφωνίες σε τοπικά νομίσματα πληθαίνουν.
Ωστόσο, η υποκατάσταση ενός παγιωμένου διεθνούς νομίσματος είναι ιστορικά αργή και γεμάτη τριβές. Απαιτείται όχι μόνο οικονομικό μέγεθος, αλλά και θεσμική αξιοπιστία, διαφάνεια, ισχυρό κράτος δικαίου και ανοιχτές αγορές κεφαλαίου. Στοιχεία που, παρά τις αδυναμίες των ΗΠΑ, παραμένουν ασύγκριτα ελκυστικά σε σχέση με τους περισσότερους ανταγωνιστές.
Ψηφιακά νομίσματα, γεωπολιτική και οι επιπτώσεις για την Ευρώπη
Στο νέο σκηνικό, τα ψηφιακά νομίσματα κεντρικών τραπεζών, οι πλατφόρμες άμεσων διασυνοριακών πληρωμών και η τεχνολογία blockchain ανοίγουν τον δρόμο για μια πιο πολυκεντρική νομισματική τάξη. Η Κίνα πειραματίζεται με το ψηφιακό γιουάν, ενώ η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προωθεί το ψηφιακό ευρώ, επιδιώκοντας να μειώσει την εξάρτηση από το δολάριο στις πληρωμές ενέργειας και πρώτων υλών.
Για την Ευρώπη και ειδικά για χώρες όπως η Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή έχει άμεσες συνέπειες: στο κόστος δανεισμού, στην τιμολόγηση του διεθνούς εμπορίου, στην ασφάλεια των αποθεματικών και στην ανθεκτικότητα του τραπεζικού συστήματος σε νομισματικά σοκ. Η σταθερότητα της ευρωζώνης και η εμβάθυνση της τραπεζικής και κεφαλαιαγοράς της θα καθορίσουν αν το ευρώ μπορεί να ενισχύσει ουσιαστικά τον ρόλο του ως διεθνές νόμισμα.
Σχόλιο 
: Η συζήτηση για το «τέλος του δολαρίου» είναι πρόωρη, αλλά η τάση προς μια πιο πολυπολική νομισματική τάξη είναι πραγματική. Η Ελλάδα, ως μέλος της ευρωζώνης, έχει συμφέρον να στηρίξει την εμβάθυνση των ευρωπαϊκών αγορών και την ενίσχυση της διεθνούς χρήσης του ευρώ, ώστε να μειώσει την έκθεσή της σε εξωγενείς νομισματικούς κραδασμούς και σε γεωπολιτικούς εκβιασμούς.
#παγκόσμια_νομίσματα #δολάριο #ευρώ #γιουάν #οικονομία
