Οι ουκρανικές επιθέσεις σε ρωσικά πετρελαϊκά λιμάνια δημιούργησαν πρωτοφανές μποτιλιάρισμα δεξαμενόπλοιων στον Κόλπο της Φινλανδίας. Η συσσώρευση γηρασμένων, συχνά υπό κυρώσεις πλοίων εκθέτει τα όρια της διεθνούς τάξης και των θαλάσσιων κανόνων.
Ενώ η διεθνής προσοχή είναι στραμμένη στα Στενά του Ορμούζ, μια διαφορετική, αλλά εξίσου ανησυχητική ναυτιλιακή κρίση εξελίσσεται στην καρδιά της Ευρώπης. Ο Κόλπος της Φινλανδίας έχει μετατραπεί σε υπαίθριο πάρκινγκ δεκάδων ρωσικών δεξαμενόπλοιων, πολλά εκ των οποίων ανήκουν στον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» που χρησιμοποιεί η Μόσχα για να παρακάμπτει κυρώσεις στο πετρέλαιο.
Ουκρανικά πλήγματα που παρέλυσαν ρωσικά λιμάνια
Η αφετηρία της κρίσης βρίσκεται στη στοχευμένη στρατηγική του Κιέβου να πλήξει την ενεργειακή καρδιά της ρωσικής πολεμικής μηχανής. Στις 7 Απριλίου, οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις ανακοίνωσαν ότι έπληξαν τον τερματικό σταθμό πετρελαίου στο Ουστ-Λούγκα, έναν από τους σημαντικότερους κόμβους εξαγωγών της Ρωσίας στον Κόλπο της Φινλανδίας. Δύο ημέρες νωρίτερα είχε προηγηθεί επίθεση στο λιμάνι του Πριμόρσκ.
Τα δύο αυτά λιμάνια είναι κομβικά: σύμφωνα με στοιχεία δεξαμενής σκέψης για την ενέργεια, περίπου το 20% των ρωσικών εξαγωγών πετρελαίου διέρχεται από το Ουστ-Λούγκα και το 22% από το Πριμόρσκ. Επαναλαμβανόμενα πλήγματα έχουν μειώσει δραματικά τη λειτουργική τους ικανότητα, με ημέρες όπου κανένα πλοίο δεν κατάφερε να δέσει, και με το πρόγραμμα αφίξεων να εμφανίζει μεγάλα κενά.
Η ουκρανική λογική είναι ευθεία: αν η Ρωσία δεν μπορεί να εξάγει πετρέλαιο, δυσκολεύεται να χρηματοδοτήσει την εισβολή της. Γι’ αυτό και οι ουκρανικές δυνάμεις στοχοποιούν όχι μόνο υποδομές αλλά και «σκιώδη» δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο εκτός επίσημου συστήματος.
Σκιώδης στόλος αγκυροβολημένος σε ευρωπαϊκά ύδατα
Η παράπλευρη συνέπεια είναι ένα εντυπωσιακό «μποτιλιάρισμα» στον Κόλπο της Φινλανδίας. Δορυφορικοί χάρτες ναυτιλιακής κίνησης δείχνουν συστάδες δεξαμενόπλοιων σε αγκυροβόλια εντός των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών Εσθονίας και Φινλανδίας. Μόνο στην εσθονική ΑΟΖ υπολογίζονται περίπου 40 πλοία, με δεκάδες ακόμη στη φινλανδική.
Τα πλοία αυτά, πολλά γηρασμένα, υπό κυρώσεις και με αμφίβολη αξιοπλοΐα, δεν μπορούν απλώς να ανακατευθυνθούν. Ως μέρος του «σκιώδους στόλου» λειτουργούν εκτός του κανονικού συστήματος ναυτιλιακών υπηρεσιών και αποφεύγουν την προσέγγιση σε κανονικά λιμάνια, υπό τον φόβο νηοψιών και κατάσχεσης. Έτσι, αναμένουν επί εβδομάδες την αποκατάσταση της λειτουργίας των ρωσικών λιμανιών.
Οι αρχές της Εσθονίας επισημαίνουν ότι, από άποψη ασφαλείας, είναι προτιμότερο τα πλοία να παραμένουν σε καθορισμένες ζώνες αγκυροβολίας παρά να πλέουν ανεξέλεγκτα. Ωστόσο, ο κίνδυνος περιβαλλοντικής ρύπανσης είναι υπαρκτός: ένα σοβαρό ατύχημα ή διαρροή θα επιβάρυνε άμεσα τις ακτές Εσθονίας και Φινλανδίας, που θα κληθούν να διαχειριστούν τις συνέπειες.
Κρίση κανόνων και δοκιμασία για την Ευρώπη
Η εικόνα μιας αρμάδας πλοίων που παραβιάζουν κανόνες αγκυροβολημένης στα ύδατα δύο χωρών που προβάλλονται ως υπόδειγμα σεβασμού του διεθνούς δικαίου, είναι εξαιρετικά αποκαλυπτική. Η Ρωσία, έχοντας ήδη παραβιάσει τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ με την εισβολή στην Ουκρανία, χρηματοδοτεί τον πόλεμο μέσω εξαγωγών πετρελαίου από πλοία που συχνά καταστρατηγούν ναυτιλιακούς κανονισμούς. Ταυτόχρονα, η διεθνής κοινότητα εμφανίζεται αδύναμη να επιβάλει πλήρως τις προβλέψεις του ίδιου Χάρτη για συλλογική στήριξη του θύματος της επίθεσης.
Έτσι, η Ουκρανία υιοθετεί «δημιουργικές» μεθόδους πίεσης που αγγίζουν τα όρια του διεθνούς δικαίου, ενώ η Εσθονία και η Φινλανδία αναγκάζονται να διαχειριστούν μια επικίνδυνη ναυτιλιακή «γκρίζα ζώνη» στις πόρτες τους, χωρίς ουσιαστικά εργαλεία απομάκρυνσης των πλοίων χωρίς κλιμάκωση.
Σχόλιο 
: Ο Κόλπος της Φινλανδίας λειτουργεί σήμερα ως μικρογραφία της απορρυθμισμένης διεθνούς τάξης: ένας σκιώδης στόλος που τρέφει έναν παράνομο πόλεμο, αγκυροβολημένος σε ύδατα κρατών που πασχίζουν να τηρήσουν κανόνες που άλλοι έχουν προ πολλού ακυρώσει στην πράξη. Για την ΕΕ, η κρίση αυτή είναι προειδοποίηση ότι οι κυρώσεις χωρίς αυστηρή ναυτιλιακή επιβολή και κοινή ευρωπαϊκή θαλάσσια στρατηγική δημιουργούν κενά ασφαλείας και περιβαλλοντικούς κινδύνους στην ίδια την αυλή της.
#Ρωσία #Ουκρανία #ΚόλποςΤηςΦινλανδίας #Εσθονία #Φινλανδία #Πετρέλαιο #Ναυτιλία
