Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και η ενεργειακή κρίση επιταχύνουν μια νέα, επικίνδυνη κρίση δημόσιου χρέους. Οι μεγάλες οικονομίες αυξάνουν ελλείμματα και δαπάνες άμυνας, ενώ οι αγορές γίνονται πιο ευαίσθητες στο ρίσκο.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για μια νέα, εν δυνάμει συστημική κρίση δημόσιου χρέους, με φόντο τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν, την ενεργειακή αναταραχή και τη δημογραφική γήρανση. Στη νέα έκθεση Fiscal Monitor, το Ταμείο διαπιστώνει ότι η πορεία του παγκόσμιου χρέους όχι μόνο δεν βελτιώθηκε το 2025, αλλά επιβαρύνεται πλέον από μια ακόμη πολεμική σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Χρέος κοντά στο 100% του ΑΕΠ και εκτροχιασμένα ελλείμματα
Σύμφωνα με το ΔΝΤ, το παγκόσμιο δημόσιο χρέος ανήλθε σχεδόν στο 94% του παγκόσμιου ΑΕΠ το 2025 και βρίσκεται σε τροχιά να ξεπεράσει το 100% έως το 2029. Κύριοι «οδηγοί» αυτής της ανόδου είναι τα μεγάλα δημοσιονομικά ελλείμματα στις ΗΠΑ, την Κίνα και την Ιαπωνία.
Οι ΗΠΑ, σημειώνει το Ταμείο, καταγράφουν γενικό δημοσιονομικό έλλειμμα 7%–8% του ΑΕΠ, παρότι η οικονομία λειτουργεί κοντά στην πλήρη απασχόληση και χωρίς ορατό σχέδιο δημοσιονομικής προσαρμογής. Η πολιτική που αποτυπώνεται στο νομοσχέδιο «One Big Beautiful Bill» της κυβέρνησης Τραμπ θέτει, κατά το ΔΝΤ, την αμερικανική αναλογία χρέους προς ΑΕΠ σε τροχιά για το 142% έως το 2031.
Ο επικεφαλής Δημοσιονομικών Υποθέσεων του ΔΝΤ, Ροδρίγκο Βαλντές, κάλεσε την Ουάσιγκτον να υιοθετήσει ένα «αξιόπιστο» σχέδιο προσαρμογής, που θα μειώσει το έλλειμμα κατά περίπου 4 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ. Όσο οι κυβερνήσεις βυθίζονται βαθύτερα στο χρέος, τόσο αυξάνονται οι δαπάνες για τόκους, εκτοπίζοντας κονδύλια από υγεία, παιδεία και συντάξεις.
Ακριβότερο χρήμα, πιο νευρικές αγορές, νέες αμυντικές δαπάνες
Η προειδοποίηση του ΔΝΤ γίνεται σε τελείως διαφορετικό νομισματικό περιβάλλον από αυτό της προηγούμενης δεκαετίας. Η Fed και η ΕΚΤ έχουν τερματίσει τις μαζικές αγορές ομολόγων που κρατούσαν χαμηλά τις αποδόσεις μετά το 2008 και την πανδημία. Με τον πληθωρισμό να έχει επιστρέψει, οι επενδυτές απαιτούν πλέον υψηλότερες αποδόσεις για να αναλάβουν κρατικό ρίσκο, καθιστώντας την εξυπηρέτηση χρέους σαφώς ακριβότερη.
Παράλληλα, αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ενεργοποίησαν ρήτρες εξαίρεσης από τους δημοσιονομικούς κανόνες, ώστε να χρηματοδοτήσουν απότομες αυξήσεις στις αμυντικές δαπάνες. Το Ταμείο προειδοποιεί ότι αυτή η «παράκαμψη» των περιορισμών θα οδηγήσει σε οξυμένες συγκρούσεις προτεραιοτήτων με τις κλασικές κοινωνικές δαπάνες.
Ο Βαλντές τόνισε ότι ο κίνδυνος κρίσεων χρέους δεν πρέπει να υποτιμάται επειδή οι αγορές σήμερα δείχνουν ήρεμες. Η εξάρτηση ΗΠΑ και Ευρώπης από «ευμετάβλητους» επενδυτές, όπως τα hedge funds, για την απορρόφηση τεράστιων εκδόσεων χρέους, αυξάνει την ευαισθησία σε απότομες μεταστροφές κλίματος. Αντίθετα, πολλές ασιατικές χώρες στηρίζονται πλέον σε σταθερούς εγχώριους θεσμικούς επενδυτές.
Δημογραφική γήρανση και μεταρρυθμίσεις σε συντάξεις και υγεία
Το ΔΝΤ επαναφέρει με έμφαση τον παράγοντα της γήρανσης των πληθυσμών. Με τα επίπεδα χρέους ήδη υψηλά και τα επιτόκια αυξημένα, η αυτόματη διόγκωση δαπανών για συντάξεις και υγεία θεωρείται μη βιώσιμη. «Γενικές ή ευχολόγιες δεσμεύσεις για δημοσιονομική προσαρμογή δεν επαρκούν πλέον», σημειώνει η έκθεση για τις χώρες με τις πιο επιβαρυμένες θέσεις.
Για τις ΗΠΑ, το Ταμείο εισηγείται έλεγχο της δυναμικής στις δαπάνες Medicare και Social Security. Για τη Γαλλία ζητεί συνεπή εφαρμογή μεταρρυθμίσεων στο όριο συνταξιοδότησης και κατάργηση διαδρομών πρόωρης εξόδου. Φινλανδία και Πορτογαλία καλούνται να περιορίσουν την αυτόματη αύξηση δαπανών υγείας και φαρμάκων, ενώ το Βέλγιο προειδοποιείται ότι οι πράσινες φιλοδοξίες του δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν χωρίς περικοπές αλλού.
Η συνολική εικόνα είναι μιας παγκόσμιας οικονομίας που εισέρχεται σε περίοδο υψηλότερων γεωπολιτικών κινδύνων, ακριβότερου χρήματος και γηρασμένων κοινωνιών, με περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια. Για χώρες όπως η Ελλάδα, που παραμένουν με υψηλό λόγο χρέους/ΑΕΠ, το μήνυμα του ΔΝΤ είναι σαφές: η περίοδος της «φθηνής» ανοχής των αγορών έχει λήξει και απαιτούνται μακροπρόθεσμα αξιόπιστες στρατηγικές βιωσιμότητας χρέους.
Σχόλιο 
: Το ΔΝΤ ουσιαστικά προαναγγέλλει στροφή από την εποχή του «δωρεάν χρήματος» σε μια δεκαετία σκληρών δημοσιονομικών επιλογών. Όποια κυβέρνηση, στις ΗΠΑ, στην Ευρώπη ή στην Ελλάδα, συνεχίσει να υπόσχεται τα πάντα σε άμυνα, κοινωνικό κράτος και πράσινη μετάβαση χωρίς αξιόπιστο σχέδιο εσόδων και εξοικονομήσεων, θα βρεθεί γρήγορα αντιμέτωπη με τις αγορές – και τότε ο λογαριασμός θα είναι πολιτικά και κοινωνικά βαρύς.
#ΔΝΤ #Χρέος #ΗΠΑ #Ευρώπη #Πόλεμος #Οικονομία
