Δύο ιστορικές δικαστικές ήττες στις ΗΠΑ ανοίγουν τον δρόμο για χιλιάδες αγωγές κατά της Meta για τη βλάβη που προκαλούν οι πλατφόρμες της στην ψυχική υγεία των εφήβων. Το διακύβευμα πλέον ξεπερνά τις αποζημιώσεις και αγγίζει τον ίδιο τον τρόπο σχεδιασμού των κοινωνικών δικτύων.
Για πρώτη φορά, η Meta βρέθηκε νομικά υπεύθυνη στις Ηνωμένες Πολιτείες για τον τρόπο με τον οποίο οι πλατφόρμες της επηρεάζουν την ασφάλεια και την ψυχική υγεία των ανηλίκων. Σε δύο διαδοχικές αποφάσεις, δικαστήρια στο Νέο Μεξικό και στο Λος Άντζελες έκριναν ότι η εταιρεία σχεδίασε σκόπιμα τα προϊόντα της ώστε να είναι εθιστικά για παιδιά και εφήβους, παρά τη γνώση των αρνητικών συνεπειών.
Ιστορικές αποφάσεις και οικονομικές συνέπειες
Στην υπόθεση της Πολιτείας του Νέου Μεξικού, έπειτα από δίκη έξι εβδομάδων, το δικαστήριο έκρινε τη Meta ένοχη για παραβίαση του πολιτειακού Νόμου περί Αθέμιτων Πρακτικών. Επιβλήθηκε πρόστιμο 5.000 δολαρίων ανά παράβαση, με το συνολικό ποσό να φτάνει τα 375 εκατ. δολάρια. Η σημασία της απόφασης δεν είναι τόσο το ύψος του ποσού, όσο η νομική θεμελίωση: η ευθύνη αφορά τον ίδιο τον σχεδιασμό της πλατφόρμας, όχι το περιεχόμενο που αναρτούν οι χρήστες.
Την επόμενη ημέρα, ένορκοι στο Λος Άντζελες έκριναν ότι η Meta και το YouTube ενήργησαν με αμέλεια, σχεδιάζοντας εφαρμογές που εθίζουν ανηλίκους και βλάπτουν την ψυχική τους υγεία. Η Meta κρίθηκε κατά 70% υπεύθυνη και το YouTube κατά 30%, με συνολική αποζημίωση 6 εκατ. δολαρίων προς την ενάγουσα, μια 20χρονη σήμερα γυναίκα. Παρότι τα ποσά είναι διαχειρίσιμα για κολοσσούς αυτού του μεγέθους, χιλιάδες παρόμοιες αγωγές εκκρεμούν, ενώ 40 γενικοί εισαγγελείς πολιτειών έχουν κινηθεί νομικά με αντίστοιχες υποθέσεις.
Το μοντέλο «καπνού» για τα κοινωνικά δίκτυα
Κρίσιμη νομική καινοτομία ήταν η μετατόπιση της συζήτησης από το περιεχόμενο στα «εθιστικά χαρακτηριστικά» των εφαρμογών: ατελείωτο scroll, διαρκείς ειδοποιήσεις, μηχανισμοί που ενθαρρύνουν την παρατεταμένη παραμονή στην πλατφόρμα, ακόμη και εν ώρα μαθήματος. Όπως εξήγησε η δικηγόρος ψηφιακών μέσων Allison Fitzpatrick, οι ενάγοντες υιοθέτησαν το μοντέλο που χρησιμοποιήθηκε κάποτε κατά της καπνοβιομηχανίας: στο στόχαστρο δεν μπαίνει η έκφραση (άρα παρακάμπτεται το επιχείρημα της Πρώτης Τροπολογίας), αλλά ο σχεδιασμός ενός προϊόντος που προκαλεί εξάρτηση.
Εσωτερικά έγγραφα της Meta, που αποκαλύφθηκαν στη διάρκεια των δικών, δείχνουν ότι η εταιρεία γνώριζε από το 2019 πως η επίδραση του Facebook στην ευημερία των χρηστών είναι «αρνητική», ενώ κορυφαία στελέχη –μεταξύ τους ο Mark Zuckerberg και ο επικεφαλής του Instagram Adam Mosseri– εμφανίζονται να δίνουν προτεραιότητα στον χρόνο παραμονής των εφήβων, ακόμη και με τρόπους που «να μην ειδοποιούν γονείς και καθηγητές».
Αντίδραση της Meta και νομοθετικός λαβύρινθος
Η Meta δηλώνει ότι διαφωνεί με τις αποφάσεις και θα ασκήσει έφεση, υποστηρίζοντας ότι η ψυχική υγεία των εφήβων δεν μπορεί να αποδοθεί σε μία μόνο αιτία. Παράλληλα επικαλείται πρόσφατα μέτρα, όπως τους λογαριασμούς «Instagram Teen Accounts» με προεπιλεγμένες ρυθμίσεις ιδιωτικότητας και υπενθυμίσεις ορίου χρόνου χρήσης. Ωστόσο, πρώην στέλεχος μάρκετινγκ προϊόντων της εταιρείας, η Kelly Stonelake, υποστηρίζει ότι η «βουνό» των αποσφραγισμένων εγγράφων απλώς επιβεβαιώνει όσα η ίδια βίωσε εκ των έσω: στρατηγική προσήλωση στην αύξηση της εμπλοκής των εφήβων, με ανεπαρκή προστασία.
Σε πολιτικό επίπεδο, το Κογκρέσο έχει καταθέσει σειρά νομοσχεδίων για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο, με πιο προβεβλημένο το Kids Online Safety Act. Αν και υποστηρίζεται από μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, οργανώσεις ψηφιακών δικαιωμάτων προειδοποιούν ότι διατάξεις περί λογοκρισίας και υποχρεωτικής επαλήθευσης ηλικίας μπορεί να οδηγήσουν σε μαζική επιτήρηση ενηλίκων και περιορισμό της ελευθερίας λόγου. Η Stonelake, που αρχικά στήριξε το νομοσχέδιο, ζητά πλέον καταψήφιση της τρέχουσας εκδοχής του, επισημαίνοντας ότι ρήτρες προτεραιότητας ομοσπονδιακού δικαίου θα μπορούσαν να ακυρώσουν πολιτειακές αγωγές όπως αυτή του Νέου Μεξικού.
Το διακύβευμα για τη Meta και συνολικά για τον κλάδο δεν είναι μόνο οικονομικό. Αν οι αποφάσεις αυτές σταθεροποιηθούν, δημιουργούν νομικό προηγούμενο που μπορεί να επιβάλει αλλαγές στον πυρήνα του επιχειρηματικού μοντέλου των κοινωνικών δικτύων: από τη μεγιστοποίηση του χρόνου οθόνης στη μείωση της βλάβης, ιδιαίτερα για ανήλικους χρήστες.
Σχόλιο 
: Οι δύο αποφάσεις κατά της Meta σηματοδοτούν την αρχή μιας νέας εποχής ρύθμισης για τα κοινωνικά δίκτυα, όπου η νομική ευθύνη παύει να περιορίζεται στο περιεχόμενο και επεκτείνεται στον ίδιο τον σχεδιασμό των πλατφορμών. Για τις Big Tech, το ρίσκο δεν είναι τα μεμονωμένα πρόστιμα αλλά η προοπτική χιλιάδων αγωγών, αυστηρότερων ρυθμίσεων και, τελικά, αναγκαστικής αναθεώρησης ενός μοντέλου κερδοφορίας που στηρίζεται στον εθισμό της προσοχής – ιδίως των πιο ευάλωτων χρηστών.
#Meta #Instagram #YouTube #ΑσφάλειαΕφήβων #ΚοινωνικάΔίκτυα #Τεχνολογία
