Η σκληρή ρητορική του Χακάν Φιντάν κατά της τριμερούς Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ αποκαλύπτει το άγχος της Άγκυρας για την περιφερειακή ισορροπία. Στο βάθος, ο ανταγωνισμός με το Ισραήλ, οι αμυντικές συμφωνίες Αθήνας και Λευκωσίας και ο παράγοντας Τραμπ.
Η πρόσφατη επίθεση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν κατά της τριμερούς συνεργασίας Ελλάδας–Κυπριακής Δημοκρατίας–Ισραήλ δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη ξέσπασμα ρητορικής έντασης. Αντανακλά τον βαθύ περιφερειακό ανταγωνισμό Άγκυρας–Τελ Αβίβ, ο οποίος οξύνεται υπό το βάρος του πολέμου στο Ιράν, της δράσης του IDF στον βόρειο άξονα προς τον Λίβανο και της σταδιακής αναβάθμισης του ρόλου Αθήνας και Λευκωσίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η τριμερής ως «απειλή» και η άμεση απάντηση της Αθήνας
Ο Φιντάν κατηγόρησε την «τριάδα Ελλάδα – ελληνοκυπριακή πλευρά – Ισραήλ» ότι επιχειρεί την «περικύκλωση» της Τουρκίας, παρουσιάζοντας τη συνεργασία ως πηγή «ανασφάλειας, προβλημάτων και πολέμου». Η προσπάθεια αυτή στοχεύει να μετατρέψει ένα σχήμα ενεργειακής και αμυντικής συνεργασίας σε υποτιθέμενο επιθετικό μέτωπο κατά της Άγκυρας, παρά το γεγονός ότι η τριμερής έχει διακηρυγμένα ειρηνικό χαρακτήρα και τη στήριξη των ΗΠΑ, οι οποίες συμμετέχουν στο σχήμα 3+1.
Η αντίδραση του ελληνικού ΥΠΕΞ ήταν άμεση και σαφής: η Ελλάδα διαμορφώνει ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική, δεν δέχεται υποδείξεις και δεν οφείλει εξηγήσεις σε κανέναν. Υπενθύμισε δε τον ρόλο της χώρας ως μέλους Ε.Ε., ΝΑΤΟ και αιρετού μέλους του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, υπογραμμίζοντας ότι οι τριμερείς στις οποίες συμμετέχουν Αθήνα και Λευκωσία είναι ειρηνικές και δεν στρέφονται εναντίον τρίτων.
Αμυντικές συμφωνίες, ενεργειακοί κόμβοι και τουρκικός εκνευρισμός
Πυρήνας της τουρκικής ανησυχίας είναι η εμβάθυνση της στρατηγικής σχέσης Ελλάδας και Κύπρου με το Ισραήλ. Η Αθήνα έχει προχωρήσει στην προμήθεια του ισραηλινού πυραυλικού συστήματος PULS, ενώ η Κυπριακή Δημοκρατία έχει ενισχύσει την άμυνά της με πυραύλους BARAK. Παρά τις αντιδράσεις της Άγκυρας, οι ΗΠΑ όχι μόνο δεν μπλόκαραν τις συμφωνίες, αλλά άρουν το εμπάργκο όπλων προς την Κύπρο και αναπτύσσουν στενή αμυντική συνεργασία με κοινές ασκήσεις και διευκολύνσεις.
Παράλληλα, η Ελλάδα αναδεικνύεται σε κρίσιμο κόμβο για τη μεταφορά αμερικανικού LNG προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, ενισχύοντας τον γεωοικονομικό της ρόλο. Η Άγκυρα, που φιλοδοξεί να εμφανίζεται ως ηγέτιδα δύναμη του μουσουλμανικού κόσμου και «μεσάζων» μεταξύ Ανατολής και Δύσης, βλέπει τις φιλοδοξίες της να απειλούνται από ένα Ισραήλ που εκτιμά ότι θα εξέλθει ενισχυμένο από τη σύγκρουση με το Ιράν και τους πληρεξούσιούς του σε Λίβανο και Συρία.
Ο παράγοντας Τραμπ και οι τουρκικοί φόβοι για το ΝΑΤΟ
Στην Άγκυρα κυριαρχεί η εκτίμηση ότι το Ισραήλ διαθέτει ισχυρή επιρροή στον Ντόναλντ Τραμπ και ότι έχει λάβει ουσιαστικά «λευκή επιταγή» για να πλήξει τις ιρανικές δομές επιρροής στην περιοχή. Ορισμένοι Τούρκοι αναλυτές συνδέουν μάλιστα τη σκληρή στάση Τραμπ έναντι των συμμάχων του ΝΑΤΟ και τις απειλές αποχώρησης από τη Συμμαχία με μια προσπάθεια της Ουάσιγκτον να αποστασιοποιηθεί από ένα ενδεχόμενο σενάριο σύγκρουσης Τουρκίας–Ισραήλ, όπου η Άγκυρα θα επικαλείτο το Άρθρο 5.
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αντιλαμβανόμενος τα όρια της τουρκικής ισχύος έναντι του Ισραήλ, περιορίζεται σε οξεία ρητορική, αποφεύγοντας κινήσεις που θα οδηγούσαν σε άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση. Ταυτόχρονα, επιχειρεί μέσω της αντιϊσραηλινής γραμμής να προσεγγίσει κύκλους στην Ουάσιγκτον που θεωρούν ότι ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου παρέσυρε τον Τραμπ στον πόλεμο με το Ιράν, ενοχοποιώντας παράλληλα την τριμερή Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ για να πλήξει και τη στρατηγική σχέση ΗΠΑ–Αθήνας–Λευκωσίας.
Σε αυτό το ρευστό περιβάλλον, η έκβαση του ανοιχτού πλέον ανταγωνισμού Τουρκίας–Ισραήλ θα αποτελέσει κρίσιμο παράγοντα για τη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο, με την Ελλάδα και την Κύπρο να επιχειρούν να κεφαλαιοποιήσουν τον ρόλο τους χωρίς να ταυτίζονται πλήρως με τις επιλογές του Ισραήλ, όπως κατέδειξαν πρόσφατα και οι τοποθετήσεις του Κυριάκου Μητσοτάκη για Γάζα, Λίβανο και Ιράν.
Σχόλιο 
: Η Άγκυρα εργαλειοποιεί την τριμερή Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ για να διαπραγματευθεί καλύτερη θέση σε Ουάσιγκτον και Μέση Ανατολή, αλλά η πραγματική της ανησυχία αφορά την απώλεια επιρροής σε ενέργεια και ασφάλεια, καθώς Αθήνα και Λευκωσία αναβαθμίζονται θεσμικά και επιχειρησιακά στο δυτικό στρατόπεδο.
#Τουρκία #Ελλάδα #Κύπρος #Ισραήλ #ΑνατολικήΜεσόγειος
