Η διεθνής τάξη, όπως τη γνωρίζαμε τις τελευταίες δεκαετίες, δεν αποδομείται σταδιακά. Καταρρέει με ταχύτητα. Και το πιο επικίνδυνο στοιχείο δεν είναι η ένταση των κρίσεων, αλλά το γεγονός ότι δεν υπάρχει πλέον πλαίσιο για να τις διαχειριστεί.
Η δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν Ali Khamenei και η επακόλουθη στρατιωτική κλιμάκωση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ δεν ήταν απλώς ένα ακόμη επεισόδιο στη Μέση Ανατολή. Ήταν ένα σημείο καμπής. Μια επιβεβαίωση ότι το διεθνές σύστημα έχει χάσει τον κεντρικό του άξονα.
Η Ευρώπη αιφνιδιάστηκε. Όχι γιατί δεν υπήρχαν ενδείξεις, αλλά γιατί λειτουργεί ακόμη με λογική προηγούμενης εποχής. Υποθέτει ότι οι κρίσεις μπορούν να ενταχθούν σε ένα πλαίσιο κανόνων. Το πρόβλημα είναι ότι αυτοί οι κανόνες δεν ισχύουν πια.
Από την τάξη στην αβεβαιότητα
Για δεκαετίες, το διεθνές σύστημα βασιζόταν σε μια εύθραυστη αλλά λειτουργική ισορροπία. Υπήρχαν κανόνες, θεσμοί, διαδικασίες. Υπήρχε η αίσθηση ότι ακόμη και οι συγκρούσεις είχαν όρια.
Σήμερα αυτό έχει αλλάξει ριζικά.
Οι κρίσεις δεν είναι πλέον απομονωμένες. Είναι αλληλένδετες. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή επηρεάζει άμεσα την ενέργεια, η ενέργεια επηρεάζει τον πληθωρισμό, ο πληθωρισμός επηρεάζει την πολιτική σταθερότητα, και αυτή με τη σειρά της ανατροφοδοτεί γεωπολιτικούς κινδύνους.
Δεν υπάρχει “local crisis”. Υπάρχει μόνο systemic risk.
Η επιστροφή του ενεργειακού σοκ
Η τρέχουσα σύγκρουση επαναφέρει ένα φαινόμενο που πολλοί θεωρούσαν παρελθόν: το ενεργειακό σοκ τύπου δεκαετίας του 1970.
Με το Strait of Hormuz υπό πίεση, οι αγορές ενέργειας λειτουργούν σε καθεστώς φόβου. Η προσφορά δεν είναι δεδομένη. Οι τιμές δεν είναι προβλέψιμες. Και η ενεργειακή ασφάλεια επιστρέφει ως βασικό γεωπολιτικό εργαλείο.
Αυτό δεν είναι απλώς οικονομικό θέμα. Είναι θέμα ισχύος.
Η διάρρηξη του διατλαντικού άξονα
Ένα από τα πιο υποτιμημένα στοιχεία της κρίσης είναι η επιδείνωση των σχέσεων μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών.
Η Ευρώπη δεν ελέγχει την ατζέντα. Αντιδρά. Και αυτή η θέση την καθιστά ευάλωτη.
Η διατλαντική σχέση δεν καταρρέει, αλλά μετασχηματίζεται. Από στρατηγική σύμπλευση σε σχέση εξάρτησης με αυξανόμενες εντάσεις.
Το τέλος της προβλεψιμότητας
Το μεγαλύτερο πρόβλημα για τις κυβερνήσεις και τις αγορές δεν είναι η κρίση. Είναι η αβεβαιότητα.
Σε ένα σύστημα χωρίς σαφείς κανόνες:
- οι στρατηγικές δεν μπορούν να βασίζονται σε σταθερές παραδοχές
- οι επενδύσεις γίνονται πιο ριψοκίνδυνες
- οι πολιτικές αποφάσεις λαμβάνονται υπό πίεση χρόνου και πληροφορίας
Η έννοια της “σταθερότητας” αντικαθίσταται από τη διαχείριση του χάους.
Νέο operating model για τα κράτη
Σε αυτό το περιβάλλον, οι κυβερνήσεις πρέπει να αλλάξουν προσέγγιση.
Δεν μπορούν να κυνηγούν την επιστροφή σε μια τάξη που δεν υπάρχει πλέον. Πρέπει να μάθουν να λειτουργούν μέσα στην αβεβαιότητα.
Αυτό σημαίνει:
- ευελιξία αντί για rigid στρατηγικές
- ταχύτητα αντί για γραφειοκρατία
- ανθεκτικότητα αντί για βελτιστοποίηση
Με άλλα λόγια, το κράτος πρέπει να λειτουργεί περισσότερο σαν adaptive οργανισμός και λιγότερο σαν στατικός μηχανισμός.
SBC Σχολιο
Η έννοια της “παγκόσμιας τάξης” ήταν πάντα περισσότερο αφήγηση παρά πραγματικότητα. Αλλά σήμερα ακόμη και αυτή η αφήγηση καταρρέει.
Ο κόσμος δεν μπαίνει απλώς σε φάση κρίσης. Μπαίνει σε φάση μόνιμης αστάθειας.
Και εδώ είναι το κρίσιμο σημείο:
οι νικητές δεν θα είναι αυτοί που θα προσπαθήσουν να επαναφέρουν το παλιό σύστημα.
Θα είναι αυτοί που θα προσαρμοστούν πιο γρήγορα στο νέο.
Η Ευρώπη, αν συνεχίσει να λειτουργεί με όρους σταθερότητας, θα μείνει πίσω.
Οι αγορές, αν υποτιμήσουν τον κίνδυνο, θα πληρώσουν το τίμημα.
Το “global disorder” δεν είναι σενάριο. Είναι ήδη πραγματικότητα.
