Η Ευρώπη μένει από καύσιμα: γιατί η απάντηση στην κρίση είναι μικρότερη από το πρόβλημα
Η Ευρώπη δεν βρίσκεται απλώς αντιμέτωπη με μια ακόμη ενεργειακή κρίση. Βρίσκεται μπροστά σε ένα stress test του ίδιου του οικονομικού της μοντέλου. Και μέχρι στιγμής, αποτυγχάνει να ανταποκριθεί στο μέγεθος της πρόκλησης.
Η προειδοποίηση της Christine Lagarde δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας: η κρίση δεν αφορά μόνο τιμές. Αφορά πιθανό δελτίο στην ενέργεια. Όταν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα μιλά για rationing, το πρόβλημα έχει ήδη ξεφύγει από το επίπεδο της αγοράς.
Και όμως, η αντίδραση της European Union παραμένει περιορισμένη, σχεδόν διστακτική.
Μικρή απάντηση σε μεγάλη κρίση
Τα περίπου 10 δισ. ευρώ που έχουν κινητοποιηθεί μέχρι στιγμής δεν αντανακλούν την πραγματικότητα της κρίσης. Αντίθετα, δείχνουν ένα σύστημα που προσπαθεί να κερδίσει χρόνο αντί να λύσει το πρόβλημα.
Το 2022, σε μια λιγότερο σύνθετη κρίση, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις άνοιξαν τα ταμεία μαζικά. Σήμερα, με μεγαλύτερη γεωπολιτική ένταση και σοβαρότερη ενεργειακή απειλή, η αντίδραση είναι σαφώς πιο συγκρατημένη.
Αυτό δεν είναι επιλογή πολιτικής. Είναι περιορισμός δυνατοτήτων.
Το στοίχημα του Hormuz
Στο παρασκήνιο, υπάρχει μια σιωπηρή υπόθεση: ότι η κρίση θα τελειώσει σύντομα.
Η αγορά ποντάρει στην επαναλειτουργία του Strait of Hormuz. Οι πολιτικοί κάνουν το ίδιο. Αυτό εξηγεί γιατί η στήριξη δίνεται αποσπασματικά.
Αν το στοίχημα βγει, η Ευρώπη θα έχει αποφύγει μια μεγάλη δημοσιονομική επιβάρυνση. Αν όχι, θα βρεθεί απροετοίμαστη.
Και το πρόβλημα είναι ότι δεν ελέγχει τον παράγοντα που καθορίζει την έκβαση.
Το μάθημα του 2022 που δεν εφαρμόστηκε
Η εμπειρία της προηγούμενης κρίσης θα έπρεπε να έχει οδηγήσει σε πιο στοχευμένες πολιτικές. Αντί γι’ αυτό, βλέπουμε επανάληψη παλαιών λαθών.
Οι οριζόντιες επιδοτήσεις, όπως τα fuel rebates, παραμένουν στο τραπέζι. Το αποτέλεσμα είναι προβλέψιμο: υψηλό κόστος, χαμηλή αποτελεσματικότητα.
Η διαφορά σήμερα είναι ότι δεν υπάρχει δημοσιονομικός χώρος για να επαναληφθεί το ίδιο λάθος σε μεγάλη κλίμακα.
Δεν υπάρχει “καύσιμο” για νέα στήριξη
Το πραγματικό constraint είναι το χρέος.
Μετά την πανδημία, οι ευρωπαϊκές οικονομίες μπήκαν σε αυτή την κρίση ήδη επιβαρυμένες. Τα επιτόκια έχουν αυξηθεί, το κόστος δανεισμού ανεβαίνει και η δημοσιονομική ευελιξία έχει περιοριστεί δραστικά.
Η France κινείται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα χρέους. Η Germany, παρότι πιο σταθερή, έχει ήδη ανοίξει τον δρόμο για μαζικό δανεισμό. Σε επίπεδο ευρωζώνης, το περιθώριο για νέες παρεμβάσεις είναι περιορισμένο και ακριβό.
Αυτό σημαίνει κάτι απλό:
η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να “αγοράζει χρόνο”.
Πολιτική πίεση για χαλάρωση κανόνων
Σε αυτό το περιβάλλον, χώρες όπως η Italy και η Spain πιέζουν για χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων.
Η λογική είναι γνωστή: σε κρίση, οι κανόνες πρέπει να κάμπτονται. Το ερώτημα είναι αν αυτή η προσέγγιση είναι ακόμη βιώσιμη.
Γιατί αυτή τη φορά, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η κρίση. Είναι και η αφετηρία.
Η αναγκαστική πειθαρχία ως ευκαιρία
Παράδοξα, οι περιορισμοί μπορεί να λειτουργήσουν θετικά.
Χωρίς τη δυνατότητα μαζικών επιδοτήσεων, οι κυβερνήσεις ίσως αναγκαστούν να κινηθούν πιο στοχευμένα. Να περιορίσουν τη ζήτηση αντί να τη χρηματοδοτούν. Να επενδύσουν σε δομικές λύσεις αντί για προσωρινά μέτρα.
Αυτό δεν είναι πολιτικά εύκολο. Αλλά μπορεί να είναι οικονομικά πιο αποτελεσματικό.
