Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιαν δηλώνει έτοιμος για επανεκκίνηση της διπλωματίας, εφόσον οι ΗΠΑ αλλάξουν στάση. Στο επίκεντρο η ασφάλεια στη Στενή του Ορμούζ και οι πρόσφατες επιθέσεις κατά του Ιράν.
Ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιαν, σε τηλεφωνική επικοινωνία με την Ιαπωνή πρωθυπουργό Σανάε Τακαΐτσι, δήλωσε ότι η Τεχεράνη είναι έτοιμη να επανέλθει στην «οδό της διπλωματίας», υπό την προϋπόθεση ότι η Ουάσιγκτον θα μεταβάλει τη συμπεριφορά της. Η τοποθέτηση έρχεται σε συγκυρία αυξημένων εντάσεων στον Περσικό Κόλπο και ενισχυμένης διεθνούς ανησυχίας για την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών ενέργειας.
Τι σημαίνει η «επιστροφή στη διπλωματία» για Τεχεράνη και Ουάσιγκτον
Η αναφορά του Πεζεσκιαν σε «αλλαγή συμπεριφοράς» από τις ΗΠΑ αποτελεί σαφές μήνυμα ότι η Τεχεράνη δεν προτίθεται να προσέλθει σε συνομιλίες χωρίς έμπρακτη χαλάρωση της αμερικανικής πίεσης. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι κυρώσεις, οι περιορισμοί στις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου και η στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην περιοχή. Για την ιρανική ηγεσία, η διπλωματία συνδέεται άμεσα με την αποκατάσταση οικονομικού οξυγόνου και πρόσβασης στις διεθνείς αγορές ενέργειας και χρηματοδότησης.
Από αμερικανικής πλευράς, το πλαίσιο οποιασδήποτε επαναπροσέγγισης παραμένει η ανησυχία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, η περιφερειακή του δραστηριότητα μέσω συμμαχικών οργανώσεων και η ασφάλεια των συμμάχων στην περιοχή. Η δήλωση Πεζεσκιαν δεν αναιρεί αυτές τις δομικές διαφορές, αλλά υποδεικνύει ότι η Τεχεράνη επιδιώκει να εμφανιστεί ως διατεθειμένη για διάλογο, μεταθέτοντας την ευθύνη κίνησης στο γήπεδο της Ουάσιγκτον.
Η Στενή του Ορμούζ και ο κίνδυνος για την παγκόσμια ροή ενέργειας
Σύμφωνα με τις αναφορές, οι δύο ηγέτες συζήτησαν την κλιμάκωση της έντασης στη Στενή του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες διόδους για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου. Οποιαδήποτε διαταραχή στην περιοχή επηρεάζει άμεσα το κόστος μεταφοράς, τα ασφάλιστρα κινδύνου και τελικά τις τιμές ενέργειας διεθνώς. Η Ιαπωνία, ως μεγάλος εισαγωγέας ενέργειας από τη Μέση Ανατολή, έχει άμεσο συμφέρον στη σταθερότητα της περιοχής.
Για το Ιράν, η Στενή του Ορμούζ αποτελεί κρίσιμο μοχλό πίεσης και ταυτόχρονα πεδίο τριβής με τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους. Η αναφορά στις εντάσεις στη συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδο υπογραμμίζει ότι η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας συνδέεται στενά με την εξέλιξη των ευρύτερων γεωπολιτικών ισορροπιών στον Περσικό Κόλπο.
Καταγγελίες για επιθέσεις και επίκληση του διεθνούς δικαίου
Ο Πεζεσκιαν φέρεται να χαρακτήρισε τις πρόσφατες επιθέσεις κατά του Ιράν ως παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου και παράγοντα κλιμάκωσης της περιφερειακής κρίσης. Με αυτόν τον τρόπο, η Τεχεράνη επιχειρεί να τοποθετήσει τον εαυτό της στη θέση του θιγόμενου κράτους που ζητά σεβασμό των κανόνων και όχι ως αποκλειστικά αποσταθεροποιητικού παράγοντα. Η ρητορική αυτή στοχεύει τόσο στο εσωτερικό ακροατήριο όσο και στην ευρύτερη διεθνή κοινότητα.
Η επίκληση του διεθνούς δικαίου λειτουργεί επίσης ως εργαλείο για να τεθεί ζήτημα νομιμοποίησης των στρατιωτικών ενεργειών τρίτων κρατών στην περιοχή, χωρίς να κατονομάζονται ευθέως. Η τακτική αυτή επιτρέπει στην ιρανική ηγεσία να διατηρεί ανοιχτό δίαυλο για διαπραγμάτευση, ενώ παράλληλα ενισχύει το αφήγημα περί εξωτερικής πίεσης και απειλής.
Ο ρόλος της Ιαπωνίας ως εν δυνάμει διαμεσολαβητή
Η επιλογή της Τεχεράνης να αναδείξει αυτή τη θέση σε συνομιλία με την Ιαπωνή πρωθυπουργό δεν είναι τυχαία. Η Ιαπωνία διατηρεί παραδοσιακά πιο ισορροπημένη στάση έναντι του Ιράν σε σχέση με άλλους δυτικούς συμμάχους των ΗΠΑ και έχει άμεσο ενεργειακό ενδιαφέρον στην περιοχή. Ως σημαντική οικονομία με περιορισμένο στρατιωτικό αποτύπωμα στη Μέση Ανατολή, το Τόκιο μπορεί να λειτουργήσει ως δίαυλος επικοινωνίας ή έμμεσος διαμεσολαβητής.
Η ανάδειξη της «ετοιμότητας για διπλωματία» σε αυτό το πλαίσιο επιτρέπει στο Ιράν να στείλει μήνυμα σε πολλαπλά ακροατήρια: στις ΗΠΑ, στους περιφερειακούς παίκτες, αλλά και στους αγοραστές ενέργειας στην Ασία. Παράλληλα, προσφέρει στην ιαπωνική πλευρά περιθώριο να ενισχύσει τον ρόλο της ως υπεύθυνου εταίρου στην περιφερειακή σταθερότητα, χωρίς να έρθει σε ευθεία σύγκρουση με την αμερικανική πολιτική.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία και τις επιχειρήσεις, κάθε ένδειξη αποκλιμάκωσης μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ μειώνει τον κίνδυνο απότομων διακυμάνσεων στις τιμές πετρελαίου και ναύλων. Η σταθερότητα στη Στενή του Ορμούζ είναι κρίσιμη για την ελληνόκτητη ναυτιλία, που διαχειρίζεται μεγάλο μέρος των θαλάσσιων μεταφορών ενέργειας, αλλά και για το ενεργειακό κόστος των ελληνικών βιομηχανιών. Εάν η ρητορική περί επιστροφής στη διπλωματία μετουσιωθεί σε πρακτικά βήματα, θα μπορούσε να δημιουργήσει πιο προβλέψιμο περιβάλλον για μακροπρόθεσμο προγραμματισμό σε ναυτιλία, logistics και ενεργοβόρες επιχειρήσεις στην Ελλάδα.
#Ιράν #ΗΠΑ #Ιαπωνία #ΜέσηΑνατολή #Διπλωματία
