Η Τεχεράνη πανηγυρίζει πολιτική «νίκη» μετά τον βομβαρδισμό ΗΠΑ–Ισραήλ, όμως η ιρανική κοινωνία φοβάται σκληρότερη καταστολή. Η δίβδομη εκεχειρία μοιάζει περισσότερο με ανάπαυλα σε ένα βαθύτερο πολιτικό και οικονομικό αδιέξοδο.
Η κοινή αμερικανοϊσραηλινή εκστρατεία βομβαρδισμών κατά του Ιράν έχει προσωρινά παγώσει, μετά τη συμφωνία για δίβδομη, υπό όρους, εκεχειρία με μεσολάβηση του Πακιστάν και προγραμματισμένες απευθείας συνομιλίες στην Ισλαμαμπάντ. Ωστόσο, στο εσωτερικό της χώρας, η ανακούφιση από τους βομβαρδισμούς δεν μεταφράζεται σε αίσθημα ασφάλειας. Για πολλούς Ιρανούς, η παύση των εχθροπραξιών συνυπάρχει με βαθύ φόβο ότι ένα καθεστώς που βγήκε τραυματισμένο αλλά όρθιο θα στραφεί ακόμη πιο επιθετικά εναντίον της κοινωνίας.
Καθεστωτική αφήγηση «νίκης» και κοινωνική δυσπιστία
Η κρατική προπαγάνδα παρουσιάζει την εκεχειρία ως απόδειξη ότι η Ισλαμική Δημοκρατία άντεξε τη στρατιωτική πίεση και ανάγκασε τους αντιπάλους της να υποχωρήσουν. Το αφήγημα περί «νίκης στο πεδίο της μάχης» που τώρα κατοχυρώνεται πολιτικά, όμως, απέχει από την εμπειρία των πολιτών. Το κόστος του πολέμου είναι ορατό: νεκρά κορυφαία στελέχη του καθεστώτος, ανάμεσά τους και ο ανώτατος ηγέτης αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, εκτεταμένες ζημιές σε υποδομές και μια γενικευμένη αίσθηση ότι η χώρα βρέθηκε ένα βήμα πριν από καταστροφή πολύ μεγαλύτερης κλίμακας.
Πηγές μέσα από το Ιράν, που μιλούν ανώνυμα για λόγους ασφαλείας, περιγράφουν μια κοινωνία εξαντλημένη και γεμάτη αγωνία. Πολλοί πολίτες είχαν ελπίσει –ή φοβηθεί– ότι ο πόλεμος θα οδηγούσε γρήγορα σε πολιτική ανατροπή μέσω της εξόντωσης της ανώτατης ηγεσίας και διοίκησης των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC). Αντί γι’ αυτό, το σύστημα επέζησε, εντείνοντας το αίσθημα ματαιότητας: ο πόλεμος «πάγωσε», αλλά τίποτα ουσιαστικό δεν λύθηκε.
Αντιπολεμικό αίσθημα χωρίς στήριξη στο καθεστώς
Η πραγματική εικόνα της κοινής γνώμης είναι πολύ πιο σύνθετη από τα δίπολα της προπαγάνδας. Πολλοί Ιρανοί απορρίπτουν ταυτόχρονα την καταστολή της Ισλαμικής Δημοκρατίας και τη λογική της κλιμάκωσης που υιοθέτησαν ο Ντόναλντ Τραμπ και η κυβέρνηση του Ισραήλ. Δεν θέλουν περισσότερους βομβαρδισμούς και καταστροφή, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι παύουν να αντιτίθενται στο καθεστώς.
Αναλυτές, όπως ο πρώην αξιωματούχος του Στρατηγικού Ερευνητικού Κέντρου Μπαμπάκ Ντορμπεϊκί, επισημαίνουν ότι τμήματα των Φρουρών της Επανάστασης δεν είναι πραγματικά «αντιπολεμικά»· αντιθέτως, ευνοούν τη συνέχιση της σύγκρουσης. Κατά την άποψή του, η γνήσια αντιπολεμική στάση βρίσκεται στο «λογικό» κομμάτι της κοινωνίας, που συνδέει την αντίθεση στον πόλεμο με την αντίθεση στις εκτελέσεις, τις συλλήψεις και τον αυταρχισμό. Ο φόβος είναι ότι μια παρατεταμένη κρίση θα επιτρέψει στο καθεστώς να ταυτίσει το έθνος με την Ισλαμική Δημοκρατία, καθιστώντας πολιτικά δυσκολότερη την κριτική.
Οικονομική ασφυξία, ενεργειακός φόβος και ψηφιακό σκοτάδι
Οι απειλές Τραμπ για καταστροφή γεφυρών και σταθμών ηλεκτροπαραγωγής λειτούργησαν ως άμεση απειλή για τον άμαχο πληθυσμό. Η εκτόξευση της ζήτησης για γεννήτριες, με αντίστοιχη αύξηση τιμών, δείχνει τον πανικό των νοικοκυριών μπροστά στο ενδεχόμενο κατάρρευσης βασικών υποδομών. Η παρατεταμένη διακοπή του διαδικτύου επιδείνωσε την ανασφάλεια, απομονώνοντας τους πολίτες από ανεξάρτητες πηγές ενημέρωσης και πλήττοντας όσους ζούσαν από ψηφιακές δραστηριότητες, όπως το εμπόριο μέσω Instagram.
Η ήδη βαριά οικονομική κρίση επιδεινώθηκε: οικογένειες αναγκάζονται να ρευστοποιούν αποταμιεύσεις και χρυσό για να επιβιώσουν, ενώ ακόμη και η προσωρινή συγκατοίκηση με συγγενείς δεν αποτελεί πλέον δίχτυ ασφαλείας, καθώς όλοι βρίσκονται σε οικονομικό αδιέξοδο. Η δίβδομη εκεχειρία, για αυτούς, δεν είναι επιτυχία, αλλά μια σύντομη ανάσα μέσα σε μια μακρά περίοδο φθοράς.
Πολιτική ρευστότητα και αβέβαιη επόμενη ημέρα
Στο διπλωματικό επίπεδο, η εκεχειρία παραμένει εύθραυστη. Η Τεχεράνη προσεγγίζει τις συνομιλίες με δυσπιστία, ενώ οι ΗΠΑ δηλώνουν έτοιμες να επανεκκινήσουν τις επιχειρήσεις αν αποτύχει η διπλωματία. Παραμένει ανοιχτό πώς θα αντιμετωπισθούν οι κυρώσεις, η ανοικοδόμηση και, κυρίως, το ζήτημα της εσωτερικής καταστολής.
Οι Ιρανοί δημοσιογράφοι, ιδίως όσοι εργάζονται από το εξωτερικό, κινούνται σε λεπτή γραμμή: θέλουν να αναδεικνύουν το ανθρώπινο, πολιτικό και κοινωνικό κόστος του πολέμου, χωρίς να κατηγορηθούν ότι υιοθετούν την κρατική αφήγηση. Σε αυτό το πλαίσιο, η εκεχειρία μοιάζει περισσότερο με παύση πυρός πάνω σε ένα ηφαίστειο που συνεχίζει να βράζει, παρά με αφετηρία μιας πραγματικής ειρηνευτικής διαδικασίας.
Σχόλιο 
: Η εκεχειρία στο Ιράν καταδεικνύει ότι, στη σύγκρουση ΗΠΑ–Ισλαμικής Δημοκρατίας, ο μεγάλος χαμένος είναι η κοινωνία: συνθλίβεται ανάμεσα σε ένα καθεστώς που εργαλειοποιεί τον πόλεμο για να θωρακίσει την εξουσία του και σε εξωτερικούς παίκτες που αντιμετωπίζουν κρίσιμες υποδομές και ζωές ως διαπραγματευτικά χαρτιά. Για την Ελλάδα και την Ευρώπη, το μήνυμα είναι σαφές: κάθε ενεργειακός και γεωπολιτικός σχεδιασμός στην ευρύτερη περιοχή πρέπει να ενσωματώνει όχι μόνο τον κίνδυνο στρατιωτικής κλιμάκωσης, αλλά και τη δυναμική εσωτερικής αποσταθεροποίησης ενός καθεστώτος που μπορεί να επιβιώνει στρατιωτικά, αλλά φθείρεται πολιτικά και κοινωνικά.
#Ιράν #ΜέσηΑνατολή #εκεχειρία #ΗΠΑ #Ισραήλ
