Ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν ανατρέπει τις ισορροπίες αποτροπής και αναζωπυρώνει τον πυρηνικό πειρασμό σε Σαουδική Αραβία, Τουρκία και άλλες χώρες. Η σταδιακή διάβρωση του καθεστώτος μη διάδοσης απειλεί να μετατρέψει τη Μέση Ανατολή σε ζώνη πολλαπλών πυρηνικών κατωφλίων.
Ο συνεχιζόμενος πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν, με απευθείας πλήγματα σε πυρηνικές εγκαταστάσεις και από τις δύο πλευρές, ανεβάζει θεαματικά τον πυρηνικό κίνδυνο στη Μέση Ανατολή. Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι ο στόχος είναι να αποτραπεί η απόκτηση πυρηνικού όπλου από την Τεχεράνη· ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ακριβώς το αντίθετο: η επιτάχυνση μιας ευρύτερης κούρσας πυρηνικών εξοπλισμών στην περιοχή.
Από την «πυρηνική λανθάνουσα ικανότητα» στην πυρηνική αγανάκτηση
Για χρόνια, το Ιράν βρισκόταν σε κατάσταση «πυρηνικής λανθάνουσας ικανότητας», διαθέτοντας την τεχνογνωσία και τις υποδομές για την ταχεία κατασκευή βόμβας χωρίς να έχει περάσει το τελικό κατώφλι. Όπως επισημαίνει η πολιτική επιστήμονας Ρουπάλ Μέχτα, η στρατηγική αυτή αμφισημία απέβλεπε ακριβώς στην αποφυγή των προληπτικών πληγμάτων που τώρα υφίσταται. Η καταστροφή ημιτελών δυνατοτήτων φαίνεται να στέλνει το μήνυμα ότι το πραγματικά επικίνδυνο είναι να μην έχεις ολοκληρώσει το οπλικό σου πρόγραμμα.
Η συζήτηση στο εσωτερικό του Ιράν για πιθανή αποχώρηση από τη Συνθήκη Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων (NPT) υπογραμμίζει το βάθος της κρίσης. Αν μια χώρα που βρισκόταν στο όριο, αλλά εντός του καθεστώτος μη διάδοσης, οδηγηθεί εκτός, το προηγούμενο για τον υπόλοιπο κόσμο θα είναι εξαιρετικά αρνητικό.
Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Αίγυπτος και Τουρκία σε νέα εξίσωση ισχύος
Η κλιμάκωση έχει άμεσες επιπτώσεις στα κράτη του Κόλπου, τα οποία νιώθουν παγιδευμένα ανάμεσα στις περιφερειακές φιλοδοξίες Ιράν και Ισραήλ και στη φθίνουσα αξιοπιστία της αμερικανικής ομπρέλας ασφαλείας. Η Σαουδική Αραβία έχει ήδη κάνει βήματα προς την απόκτηση πυρηνικής υποδομής, με μια συμφωνία συνεργασίας με τις ΗΠΑ που, σύμφωνα με ειδικούς, φαίνεται να είναι πολύ πιο χαλαρή από τις αντίστοιχες συμφωνίες με άλλες χώρες. Το γεγονός ότι η Ουάσιγκτον εμφανίζεται διατεθειμένη να δώσει στο Ριάντ δυνατότητες εμπλουτισμού ουρανίου, ενώ βομβαρδίζει αντίστοιχες ιρανικές, χαρακτηρίζεται από πρώην στελέχη της IAEA ως «υποκριτικό».
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, με τον σταθμό Μπαράκα, είχαν αποδεχθεί αυστηρούς όρους μη εμπλουτισμού και πρόσθετα πρωτόκολλα. Όμως, όπως σημειώνεται, διατηρούν άτυπη ρήτρα επαναδιαπραγμάτευσης αν γειτονικά κράτη εξασφαλίσουν ευνοϊκότερες ρυθμίσεις – μια βαλβίδα που αποκτά νέα σημασία μετά τη σαουδαραβική συμφωνία.
Η Αίγυπτος, παρά το πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας με ρωσική βοήθεια, αντιμετωπίζει σοβαρούς οικονομικούς περιορισμούς που δυσκολεύουν οποιονδήποτε δρόμο προς όπλα. Η Τουρκία, από την πλευρά της, αναπτύσσει πυρηνική ενέργεια με τη Ρωσία και ενδεχομένως με την Κίνα, αλλά παραμένει εντός ΝΑΤΟ, άρα υπό πυρηνική ομπρέλα – στοιχείο που καθιστά την απόκτηση δικού της οπλοστασίου πολιτικά και διπλωματικά δαπανηρή επιλογή.
Η μάχη για τη διάσωση της μη διάδοσης
Η εικόνα περιπλέκεται από τον ανταγωνισμό μεγάλων δυνάμεων. Η πιο χαλαρή στάση των ΗΠΑ σε ορισμένες συμφωνίες ερμηνεύεται ως προσπάθεια να μη χαθεί έδαφος έναντι Ρωσίας και Κίνας, που προσφέρουν συχνά πιο ελκυστικά, αλλά λιγότερο αυστηρά, πακέτα πυρηνικής συνεργασίας. Ωστόσο, όπως υπογραμμίζουν αναλυτές, ούτε η Μόσχα ούτε το Πεκίνο έχουν συμφέρον στην πλήρη κατάρρευση του καθεστώτος μη διάδοσης, καθώς θα άνοιγε τον δρόμο για πυρηνικό εξοπλισμό χωρών στην «πίσω αυλή» τους, όπως η Νότια Κορέα ή η Ιαπωνία.
Πιο ρεαλιστικό σενάριο θεωρείται ότι τα κράτη του Κόλπου θα επιχειρήσουν να εκμεταλλευθούν τις γεωπολιτικές αντιθέσεις Δύσης–Ρωσίας–Κίνας, ώστε να πλησιάσουν όσο γίνεται στο πυρηνικό κατώφλι με το μικρότερο δυνατό διπλωματικό κόστος. Απέναντι σε αυτή τη δυναμική, η μόνη βιώσιμη απάντηση, τονίζουν οι ειδικοί, είναι μια δύσκολη αλλά αναγκαία περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφάλειας, που θα μειώσει το κίνητρο για πυρηνική αποτροπή.
Σχόλιο 
: Η στρατηγική των προληπτικών πληγμάτων σε πυρηνικές υποδομές δείχνει να υπονομεύει, αντί να ενισχύει, το καθεστώς μη διάδοσης: στέλνει μήνυμα ότι η «ημιτελής» βόμβα είναι πιο επικίνδυνη από την ολοκληρωμένη, ενθαρρύνοντας χώρες να τρέξουν γρηγορότερα προς το κατώφλι. Αν δεν υπάρξει σοβαρή, πολυμερής αρχιτεκτονική ασφάλειας στη Μέση Ανατολή, η περιοχή κινδυνεύει να περάσει από τη μονοπολική στην πολυπολική πυρηνική αποτροπή – ένα σενάριο ασύγκριτα πιο ασταθές και απρόβλεπτο.
#ΜέσηΑνατολή #Ιράν #ΣαουδικήΑραβία #Τουρκία #Πυρηνικά
