Η κλιμάκωση της έντασης με το Ιράν μετατρέπει την ενεργειακή ασφάλεια του Κόλπου σε επείγον γεωπολιτικό στοίχημα. Οι χώρες της περιοχής επαναφέρουν στο τραπέζι πανάκριβα, αλλά στρατηγικά κρίσιμα, σχέδια αγωγών.
Η αυξανόμενη απειλή ότι το Ιράν μπορεί να επιβάλει ανοιχτό έλεγχο ή ακόμη και να διακόψει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ ωθεί τις χώρες του Κόλπου σε μια ριζική αναθεώρηση της ενεργειακής τους στρατηγικής. Καθώς από το στενό διέρχεται κρίσιμο ποσοστό των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου, Ριάντ, Άμπου Ντάμπι και άλλες πρωτεύουσες εξετάζουν εκ νέου δαπανηρά σχέδια αγωγών που θα παρακάμπτουν πλήρως τα ύδατα που επηρεάζει η Τεχεράνη.
Το προηγούμενο του East-West και η νέα γεωγραφία των ροών
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται ο αγωγός East-West της Σαουδικής Αραβίας, μήκους περίπου 1.200 χιλιομέτρων, ο οποίος κατασκευάστηκε τη δεκαετία του 1980 υπό τον φόβο του «πολέμου των δεξαμενόπλοιων» Ιράν–Ιράκ. Σήμερα μεταφέρει περί τα 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως προς το Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, προσφέροντας μια πλήρη παράκαμψη του Ορμούζ και λειτουργώντας ως ζωτικής σημασίας «ασφαλιστική δικλείδα» για το βασίλειο.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Aramco, Αμίν Νάσερ, χαρακτήρισε πρόσφατα τον East-West «κύρια οδό» αξιοποίησης, ενώ το Ριάντ μελετά είτε την αύξηση της δυναμικότητάς του είτε τη δημιουργία νέων διαδρομών, ώστε μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής –περί τα 10,2 εκατ. βαρέλια ημερησίως– να διοχετεύεται μέσω αγωγών. Παράλληλα, επανέρχονται στο προσκήνιο ιδέες για ένα ευρύτερο δίκτυο διασυνδεδεμένων αγωγών, αντί για μεμονωμένα έργα, που θα συνδέει Κόλπο, Μεσόγειο και Ευρώπη και θα μεταφέρει όχι μόνο υδρογονάνθρακες αλλά και άλλα αγαθά.
Κόστος, ασφάλεια και πολιτικές τριβές
Το οικονομικό και τεχνικό κόστος, ωστόσο, παραμένει δυσθεώρητο. Η αναπαραγωγή ενός έργου αντίστοιχου με τον East-West, με διάνοιξη σκληρών γεωλογικών σχηματισμών όπως το όρος Χιτζάζ, εκτιμάται ότι θα απαιτούσε τουλάχιστον 5 δισ. δολάρια. Πιο περίπλοκες διαδρομές, που θα διέσχιζαν πολλαπλές χώρες –από το Ιράκ μέσω Ιορδανίας, Συρίας ή Τουρκίας– ανεβάζουν τον λογαριασμό στα 15–20 δισ. δολάρια, ενώ εκτίθενται σε σοβαρούς κινδύνους ασφάλειας, από αστάθεια στο Ιράκ έως την παρουσία του ISIS και άλλων ένοπλων ομάδων.
Τα σχέδια για αγωγούς προς λιμάνια του Ομάν σκοντάφτουν σε σκληρά γεωμορφολογικά εμπόδια (έρημος, βουνά) αλλά και στο γεγονός ότι ούτε τα ομανικά λιμάνια είναι πλήρως προστατευμένα από ιρανικές απειλές, όπως έδειξαν πρόσφατες επιθέσεις με drones στο λιμάνι της Σαλάλα. Επιπλέον, η πολιτική διάσταση είναι εξίσου περίπλοκη: ποιος θα ελέγχει τη ροή, ποιος θα λειτουργεί το δίκτυο και κατά πόσο τα κράτη του Κόλπου είναι διατεθειμένα να εγκαταλείψουν ατομιστικές προσεγγίσεις υπέρ μιας συλλογικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας.
Ρεαλιστικές λύσεις και ο ρόλος της Μεσογείου
Βραχυπρόθεσμα, οι πιο ρεαλιστικές επιλογές φαίνεται να είναι η επέκταση του East-West και η ενίσχυση της υφιστάμενης διαδρομής Άμπου Ντάμπι–Φουτζέιρα, που ήδη παρακάμπτει το Ορμούζ. Η Σαουδική Αραβία εξετάζει επίσης πρόσθετους τερματικούς εξαγωγών στην Ερυθρά Θάλασσα, συμπεριλαμβανομένου του νέου λιμένα βαθέων υδάτων που αναπτύσσεται στο πλαίσιο του project Νeom.
Παράλληλα, επανέρχεται σε συζητήσεις ο υπό αμερικανική αιγίδα διάδρομος IMEC, που θα συνέδεε Ινδία–Κόλπο–Ευρώπη, αν και τμήμα του προέβλεπε πολιτικά ευαίσθητο αγωγό προς τη Χάιφα. Στο τραπέζι βρίσκονται επίσης σενάρια αγωγών προς τη Μεσόγειο, με κατάληξη σε ισραηλινά ή αιγυπτιακά λιμάνια, ως μέρος μιας ευρύτερης περιφερειακής διασύνδεσης σιδηροδρόμων και ενεργειακών υποδομών.
Παρά το έντονο ενδιαφέρον επενδυτών και κατασκευαστικών ομίλων, οι κυβερνήσεις του Κόλπου φαίνεται να περιμένουν μεγαλύτερη σαφήνεια για τη μακροπρόθεσμη κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ πριν λάβουν οριστικές αποφάσεις. Ωστόσο, η τρέχουσα ενεργειακή κρίση και η γεωπολιτική αβεβαιότητα δείχνουν ότι η εποχή της αποκλειστικής εξάρτησης από τα δεξαμενόπλοια οδεύει προς το τέλος της.
Σχόλιο 
: Η αναζήτηση χερσαίων εναλλακτικών στο Ορμούζ δεν είναι μόνο τεχνικό έργο υποδομής, αλλά αναδιαπραγμάτευση ισχύος στην ευρύτερη Μέση Ανατολή· όποιος ελέγξει τους νέους διαδρόμους θα καθορίσει και τους όρους του αυριανού ενεργειακού παιχνιδιού.
#ΠερσικόςΚόλπος #Ορμούζ #Πετρέλαιο #Ενέργεια #ΣαουδικήΑραβία
