Η άτυπη σύνοδος στην Αμμόχωστο–Αγία Νάπα κατέληξε, ξανά, να περιστρέφεται γύρω από τις ΗΠΑ και τον Ντόναλντ Τραμπ. Οι 29 ηγέτες συζήτησαν άμυνα, προϋπολογισμό και Μέση Ανατολή, με κοινό παρονομαστή την ανάγκη μεγαλύτερης ευρωπαϊκής αυτονομίας.
Η διήμερη σύνοδος κορυφής στην Κύπρο, με φόντο τον πόλεμο στο Ιράν, τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή, είχε τυπικά στην ατζέντα την ασφάλεια, την οικονομία και τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην πράξη, όμως, όπως αναγνωρίζουν διπλωμάτες των Βρυξελλών, η συζήτηση ήταν «όλα γύρω από τις ΗΠΑ» και τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη θα προσαρμοστεί σε έναν κόσμο όπου η Ουάσιγκτον, υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, δεν θεωρείται πλέον αξιόπιστος αυτόματος εγγυητής.
Αυτονομία στην ασφάλεια χωρίς ρήξη με το ΝΑΤΟ
Στην Αγία Νάπα, 24 ηγέτες κρατών-μελών της ΕΕ, τέσσερις από τη Μέση Ανατολή και ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι συζήτησαν πίσω από κλειστές πόρτες την ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας άμυνας της Ένωσης, του Άρθρου 42.7 της Συνθήκης. Το ζητούμενο: πώς μπορεί να καταστεί ουσιαστικό εργαλείο συλλογικής ασφάλειας, χωρίς να εκληφθεί ως ανταγωνιστικό προς το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, προειδοποίησε ότι τα συμφέροντα των ΗΠΑ δεν ταυτίζονται πλέον αυτόματα με εκείνα της Ευρώπης και ότι η ΕΕ οφείλει να γίνει «πιο αυτόνομη σε όλα τα μέτωπα». Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ τάχθηκε ανοικτά υπέρ της επιχειρησιακής θωράκισης του Άρθρου 42.7, ενώ ο Κύπριος πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης παρουσίασε συγκεκριμένες ιδέες για την πρακτική εφαρμογή του.
Την ίδια ώρα, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε την ανάγκη η ΕΕ να περάσει από την παθητική «διαχείριση κρίσεων» σε δομική ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας και σε πιο σύνθετο συντονισμό αποστολών όπως η ναυτική επιχείρηση Aspides στον Περσικό Κόλπο. Η φράση της ότι «απειλή σε εμπορικό πλοίο στα Στενά του Ορμούζ είναι απειλή για εργοστάσιο στο Βέλγιο» αποτυπώνει το πώς η Ένωση αντιλαμβάνεται πλέον την αλληλεξάρτηση ασφάλειας και οικονομίας.
Σκληρή μάχη για τον προϋπολογισμό και τον ρόλο στη Μέση Ανατολή
Η δεύτερη μέρα ήταν αφιερωμένη στον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ, περίπου στο 1% του ΑΕΕ της Ένωσης. Με την οικονομική πίεση από τους πολέμους και τις φωνές –από πρωτεύουσες όπως η Βαρσοβία αλλά και από αξιωματούχους όπως η Ύπατη Εκπρόσωπος Κάγια Κάλας– υπέρ ενός πιο φιλόδοξου, γεωπολιτικά προσανατολισμένου προϋπολογισμού, η σύγκρουση με τις «φειδωλές» χώρες, όπως η Γερμανία, οξύνεται. Ακόμη και ο στόχος του Κόστα για συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους θεωρείται φιλόδοξος.
Παράλληλα, η Λευκωσία αξιοποίησε τη γεωγραφική της θέση, οργανώνοντας γεύμα με ηγέτες της Μέσης Ανατολής. Η Κύπρος και άλλα κράτη του Νότου υποστηρίζουν ότι η ΕΕ παραμένει υπερβολικά προσηλωμένη στο ανατολικό της μέτωπο, υποβαθμίζοντας τον ρόλο της σε μια περιοχή όπου οι κρίσεις –από τον Περσικό μέχρι τη Γάζα– έχουν άμεσες επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, στην ενέργεια και στον πληθωρισμό.
Επισήμως, καμία χώρα δεν επιθυμεί ανοιχτή σύγκρουση με την Ουάσιγκτον. Ανεπισήμως, όμως, η συζήτηση για αμυντική και οικονομική «απεξάρτηση» από τις ΗΠΑ δείχνει ότι η ΕΕ αναζητά στρατηγική αυτενέργεια, χωρίς να σπάσει τις γέφυρες με τον διατλαντικό της εταίρο. Το δίλημμα είναι σαφές: πώς να ενισχύσει τη δική της ισχύ, τηρώντας ταυτόχρονα την εύθραυστη ισορροπία με το ΝΑΤΟ και αποφεύγοντας να στείλει λάθος μηνύματα σε Μόσχα και Τεχεράνη.
Σχόλιο 
: Η σύνοδος της Κύπρου επιβεβαιώνει ότι η ΕΕ έχει μπει οριστικά σε φάση «στρατηγικής εφηβείας»: αντιλαμβάνεται πως δεν μπορεί να στηρίζεται δομικά στις ΗΠΑ, αλλά δεν έχει ακόμη το θάρρος –ούτε τα εργαλεία– να λειτουργήσει ως αυτόνομος γεωπολιτικός πόλος. Η έκβαση της μάχης για τον προϋπολογισμό και η ουσιαστική ενεργοποίηση του Άρθρου 42.7 θα κρίνουν αν η Ευρώπη θα παραμείνει συμπληρωματικός παίκτης ή θα αποκτήσει πραγματική στρατηγική κυριαρχία.
#ΕΕ #Κύπρος #Τραμπ #ΝΑΤΟ #ΕυρωπαϊκήΑσφάλεια #Προϋπολογισμός
