Η διεβδομαδιαία εκεχειρία στον πόλεμο Ιράν–ΗΠΑ–Ισραήλ δεν έφερε νικητές, αλλά αναδιατάσσει ψυχρά την παγκόσμια ισορροπία ισχύος. Κάθε βασικός παίκτης βγαίνει με σύνθετο αποτύπωμα κερδών, απωλειών και νέων κινδύνων.
Ο πόλεμος των 40 ημερών μεταξύ Ιράν, Ισραήλ και ΗΠΑ, που έχει προσωρινά παγώσει χάρη σε εκεχειρία δύο εβδομάδων, άφησε πίσω του χιλιάδες νεκρούς, κατεστραμμένες υποδομές και εκατοντάδες χιλιάδες εκτοπισμένους σε όλη τη Μέση Ανατολή. Πέρα από το ανθρώπινο κόστος, η σύγκρουση λειτούργησε ως επιταχυντής γεωπολιτικών ανακατατάξεων, επηρεάζοντας συμμαχίες, ενεργειακές ροές και την αξιοπιστία μεγάλων δυνάμεων.
Ιράν, ΗΠΑ και Ισραήλ: στρατιωτικά πλήγματα, πολιτικές αντιφάσεις
Το Ιράν βρέθηκε στο επίκεντρο των επιθέσεων με βαριά πλήγματα σε στρατιωτικούς στόχους και ενεργειακές υποδομές. Πάνω από 3.600 άνθρωποι φέρονται να έχουν σκοτωθεί, ανάμεσά τους ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και κορυφαία στελέχη του καθεστώτος. Ωστόσο, ο πυρήνας του πολιτικού συστήματος παραμένει λειτουργικός και, όπως σημειώνει ο Ίαν Μπρέμερ, «δεν υπάρχει κίνηση προς αλλαγή καθεστώτος».
Η Τεχεράνη προχώρησε σε μια εξαιρετικά ριψοκίνδυνη κίνηση: ουσιαστικό μπλοκάρισμα των θαλάσσιων διόδων στο Στενό του Ορμούζ, επιτρέποντας τη διέλευση μόνο σε λίγες χώρες. Δεδομένου ότι από εκεί διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου, η κίνηση εκτόξευσε τις τιμές και αύξησε την πίεση προς ΗΠΑ και συμμάχους. Το Ιράν πέτυχε εκεχειρία χωρίς να εμφανιστεί ηττημένο, ενώ το 10σημο σχέδιό του έγινε δεκτό από τον Ντόναλντ Τραμπ ως βάση διαπραγμάτευσης.
Για τις ΗΠΑ, ο Λευκός Οίκος μιλά για «πλήρη νίκη», όμως η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Στρατιωτικά, η ιρανική συμβατική ισχύς –βαλλιστικοί πύραυλοι, ναυτικές δυνατότητες και τμήματα του πυρηνικού προγράμματος– έχει σοβαρά αποδυναμωθεί, στοιχείο που η Ουάσιγκτον θεωρεί κεντρικό στόχο. Ταυτόχρονα, όμως, αμερικανικά ραντάρ και αεροσκάφη αξίας δισ. δολαρίων καταστράφηκαν, ενώ η μονομερής έναρξη του πολέμου χωρίς ουσιαστική διαβούλευση με την Ευρώπη τραυμάτισε την αξιοπιστία των ΗΠΑ στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ.
Το Ισραήλ πέτυχε την ανάδειξη της ικανότητάς του να πλήττει βαθιά εντός ιρανικού εδάφους και να διατηρεί τη στήριξη της Ουάσιγκτον. Ωστόσο, η μαζική εκτόξευση ιρανικών πυραύλων έθεσε τις αντιαεροπορικές του άμυνες στα όρια, με δεκάδες νεκρούς. Ο Φαουάζ Γκέρτζ εκτιμά ότι το Τελ Αβίβ μπορεί να βγει «πολύ πιο αδύναμο» διπλωματικά, καθώς κράτη του Κόλπου φαίνονται πλέον πιο διστακτικά να εμβαθύνουν σχέσεις μαζί του.
Κίνα, Ρωσία, Ευρώπη και κράτη του Κόλπου: κερδισμένοι και εκτεθειμένοι
Η Κίνα εμφανίζεται ως μακροπρόθεσμος ωφελημένος. Η μεταφορά σημαντικών αμερικανικών δυνάμεων από τον Ινδο-Ειρηνικό προς τον Περσικό Κόλπο μειώνει την αμερικανική πίεση στην Ασία. Παράλληλα, η εικόνα των ΗΠΑ ως λιγότερο αξιόπιστου συμμάχου ενισχύει, σε σχετικούς όρους, την κινεζική θέση. Το Πεκίνο διατήρησε χαμηλούς τόνους, κάλεσε σε αυτοσυγκράτηση, καλωσόρισε την εκεχειρία και προστάτευσε τις ενεργειακές του ανάγκες, αγοράζοντας πάνω από το 80% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου, συχνά με έκπτωση.
Η Ρωσία επωφελήθηκε βραχυπρόθεσμα από την εκτίναξη των τιμών ενέργειας και την προσωρινή χαλάρωση ορισμένων κυρώσεων, σε μια περίοδο που ο προϋπολογισμός της πιεζόταν από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Επιπλέον, η διεθνής προσοχή μετατοπίστηκε από το ουκρανικό μέτωπο, ενώ συστήματα όπλων που χρειάζεται το Κίεβο κατευθύνθηκαν στον Κόλπο. Ωστόσο, η αποδυνάμωση του Ιράν –ενός από τους ελάχιστους φιλικούς προς τη Μόσχα παίκτες στην περιοχή– αποτελεί στρατηγική απώλεια.
Τα κράτη του Κόλπου βρέθηκαν ταυτόχρονα κερδισμένα και εκτεθειμένα. Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα δέχθηκαν ιρανικά πλήγματα σε ενεργειακές εγκαταστάσεις δισεκατομμυρίων, υπονομεύοντας την εικόνα τους ως «ασφαλών λιμένων» για κεφάλαια και εξειδικευμένο προσωπικό. Η Σαουδική Αραβία, χάρη στον αγωγό Ανατολής–Δύσης προς την Ερυθρά Θάλασσα, κατάφερε να παρακάμψει σε μεγάλο βαθμό το Στενό του Ορμούζ και να καρπωθεί υψηλές τιμές. Αντίθετα, τα Εμιράτα, με πληθυσμό που αποτελείται κατά 90% από αλλοδαπούς, βλέπουν τη θεμελιώδη υπόσχεση ασφάλειας να ρωγμώνεται.
Η Ευρώπη πλήρωσε βαρύ οικονομικό τίμημα: ακριβότερη ενέργεια, διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές και νέα ανοδική πίεση στον πληθωρισμό. Η άρνηση πολλών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να συμμετάσχουν στις αμερικανικές επιχειρήσεις ή να παραχωρήσουν εναέριο χώρο για επιθετικές αποστολές όξυνε τις ρωγμές στη διατλαντική σχέση, ενώ οι επαναλαμβανόμενες απειλές Τραμπ για αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ ενίσχυσαν τους φόβους για μια Ευρώπη με λιγότερη αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας.
Τέλος, το Πακιστάν αναδεικνύεται σε απρόσμενο διπλωματικό κερδισμένο, καθώς διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στη μεσολάβηση της εκεχειρίας, αξιοποιώντας τις σχέσεις του τόσο με Ουάσιγκτον όσο και με Τεχεράνη. Η Ινδία, αντιθέτως, έμεινε στο περιθώριο και επλήγη έντονα από το ενεργειακό σοκ.
Σχόλιο 
: Ο πόλεμος στο Ιράν επιβεβαιώνει ότι σε έναν πολυπολικό κόσμο οι στρατιωτικές «νίκες» μεταφράζονται σε αβέβαια πολιτικά κέρδη. Η Ουάσιγκτον αποδυναμώνει μεν την ιρανική ισχύ, αλλά διαβρώνει την αξιοπιστία της στους συμμάχους, ανοίγοντας χώρο για Κίνα και, σε μικρότερο βαθμό, Ρωσία. Η Ευρώπη βρίσκεται παγιδευμένη μεταξύ ενεργειακής εξάρτησης και αμυντικής ανεπάρκειας, ενώ τα κράτη του Κόλπου ανακαλύπτουν πόσο εύθραυστη είναι η «ασφάλεια» που πουλούν στις αγορές. Για τις περιφερειακές δυνάμεις, όπως το Πακιστάν, το κενό εμπιστοσύνης προς τις μεγάλες δυνάμεις μετατρέπεται σε ευκαιρία ανάδειξης σε διαμεσολαβητές. Το συμπέρασμα είναι σκληρό: η στρατηγική αξία της ενέργειας και των θαλάσσιων οδών αποδεικνύεται ισχυρότερη από τις διακηρύξεις περί διεθνούς τάξης, ενώ οι πολίτες της περιοχής συνεχίζουν να πληρώνουν το τίμημα της γεωπολιτικής αναμέτρησης.
#Ιράν #ΗΠΑ #Ισραήλ #Κίνα #Ρωσία #Ευρώπη #ΜέσηΑνατολή #Ενέργεια #Γεωπολιτική
