Από τα «ρουσφετόχαρτα» της δεκαετίας του 1950 έως το gov.gr, η Ελλάδα αλλάζει, αλλά οι πελατειακές σχέσεις αναζητούν νέες διόδους επιβίωσης.
Η ιστορία του ελληνικού ρουσφετιού, από τον βουλευτή Ευάγγελο Καλαντζή της δεκαετίας του 1950 μέχρι τη σημερινή ψηφιακή διοίκηση, αποτυπώνει την αργή αλλά υπαρκτή μετάβαση από το πελατειακό κράτος σε πιο θεσμικές διαδικασίες. Η ψηφιοποίηση κρίσιμων λειτουργιών του Δημοσίου στερεί σταδιακά από το ρουσφέτι το «πολιτικό του οξυγόνο», χωρίς ωστόσο να το εξαφανίζει.
Από τα ρουσφετόχαρτα στο ΑΣΕΠ και τις Πανελλαδικές
Για δεκαετίες, τα Σώματα Ασφαλείας και ο στρατός λειτουργούσαν ως προνομιακά πεδία πελατειακών διορισμών. Η εισαγωγή στις σχολές της Αστυνομίας μέσω Πανελλαδικών το 1994 και η ίδρυση του ΑΣΕΠ αποτέλεσαν κομβικές τομές: τυποποίησαν τα κριτήρια πρόσληψης και περιόρισαν τα περιβόητα «ρουσφετόχαρτα», με τα οποία υπουργοί έστελναν λίστες ονομάτων για διορισμό. Ωστόσο, η πολλαπλή τροποποίηση του θεσμικού πλαισίου και τα «παράθυρα» σε ειδικές κατηγορίες (Ειδικοί Φρουροί, Συνοριοφύλακες, Πανεπιστημιακή Αστυνομία) δείχνουν ότι το σύστημα προσαρμόζεται, αναζητώντας εξαιρέσεις.
Ανάλογα, ο εκσυγχρονισμός της στρατιωτικής θητείας –με την υποχρέωση υπηρεσίας κυρίως στον Στρατό Ξηράς– περιόρισε ένα κλασικό ρουσφέτι: τις «βολικές» τοποθετήσεις σε Ναυτικό και Αεροπορία. Όμως, όπως επισημαίνουν ειδικοί, οι πελατειακές σχέσεις μετακινούνται σε νέα πεδία, από τις μετατάξεις και αποσπάσεις έως τις ρυθμίσεις σε νομοσχέδια-«σκούπα».
Ψηφιακό κράτος: συντάξεις, κλήσεις, επιδοτήσεις
Η τρίτη μεγάλη τομή, σύμφωνα με την κυβερνητική αφήγηση που ανέδειξε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, είναι ο ψηφιακός μετασχηματισμός. Η μεταφορά της ευθύνης για τις αγροτικές ενισχύσεις από τον ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ επιχειρεί να αφαιρέσει πολιτικό χειρισμό από έναν κατεξοχήν ρουσφετογενή μηχανισμό. Στις συντάξεις, η ψηφιοποίηση εκατομμυρίων καρτελών ενσήμων και η σημαντική μείωση του χρόνου απονομής αφαίρεσαν ένα από τα πιο «δημοφιλή» αιτήματα προς τα βουλευτικά γραφεία: την επίσπευση της σύνταξης.
Αντίστοιχα, η πλήρης ψηφιοποίηση των κλήσεων και η εντολή «κλήσεις δεν σβήνονται» κλείνουν ένα ακόμη παράθυρο εξυπηρετήσεων, που υπονόμευε την εφαρμογή του ΚΟΚ και ενίσχυε αντικοινωνικές συμπεριφορές. Στην Υγεία, η αύξηση των κλινών ΜΕΘ και τα αυστηρά κριτήρια εισαγωγής έχουν περιορίσει τη δυνατότητα παράκαμψης λιστών αναμονής.
Γιατί το ρουσφέτι επιβιώνει παρά τις μεταρρυθμίσεις
Ο διοικητικός επιστήμονας και μέλος του ΑΣΕΠ Παναγιώτης Καρκατσούλης υπενθυμίζει ότι το ρουσφέτι δεν είναι ελληνική ιδιαιτερότητα, αλλά χαρακτηριστικό χωρών με αδύναμους θεσμούς και ιστορική κληρονομιά οθωμανικού τύπου διοίκησης. Στην Ελλάδα, ο πελατειασμός υφέρπει πρωτίστως στη νομοθέτηση: άσχετες διατάξεις σε νομοσχέδια, τροπολογίες-«τέρατα» και ρυθμίσεις που δεν περνούν από ουσιαστική διαβούλευση δημιουργούν μόνιμα πεδία μεθοδευμένων εξυπηρετήσεων.
Την ίδια στιγμή, η πολυπλοκότητα των διοικητικών διαδικασιών –με χιλιάδες ετερογενείς ροές στο Μητρώο ΜΙΤΟΣ και εποπτεία 823 φορέων από τα υπουργεία– παράγει αοριστία, επικαλύψεις και χώρους διακριτικής ευχέρειας, όπου το ρουσφέτι ανθίζει. Η διόγκωση των μετακλητών και η διατήρηση ευέλικτων θυλάκων προσλήψεων συμπληρώνουν το μωσαϊκό.
Το κρίσιμο, όπως επισημαίνεται, είναι η κοινωνική ανισότητα που ενσωματώνει το ρουσφέτι: οι περισσότεροι μένουν εκτός, τροφοδοτώντας την πεποίθηση ότι «όλοι είναι ίδιοι». Αυτή η διάχυτη απαξίωση απειλεί τελικά όχι μόνο την εκάστοτε κυβέρνηση, αλλά τη νομιμοποίηση του πολιτικού συστήματος συνολικά.
Σχόλιο 
: Η ψηφιακή μεταρρύθμιση κόβει κρίσιμους διαύλους ρουσφετιού (συντάξεις, κλήσεις, επιδοτήσεις), αλλά χωρίς απλοποίηση διαδικασιών και αυστηρή θεσμική νομοθέτηση, ο πελατειασμός θα συνεχίσει να μετασχηματίζεται αντί να εκριζώνεται.
#Ρουσφέτι #ΨηφιακήΔιακυβέρνηση #ΔημόσιαΔιοίκηση
