Το μπλόκο των ευρωπαίων διαχειριστών στα τουρκικά σχέδια ανέδειξε ξανά το αδιέξοδο γύρω από το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου. Αθήνα και Λευκωσία παραμένουν χωρίς κοινή γραμμή, ενώ η Κύπρος πληρώνει ήδη ακριβά την ενεργειακή της απομόνωση.
Ένα χρόνο μετά την απόφαση της Αθήνας να παγώσει τις έρευνες για το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου (GSI), το έργο-κλειδί για την ηλεκτρική διασύνδεση της Κύπρου με το ευρωπαϊκό σύστημα παραμένει σε βαθιά «κατάψυξη». Κι αυτό παρά το γεγονός ότι ο ευρωπαϊκός σύνδεσμος διαχειριστών μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας (ENTSO-E) έβαλε καθαρό φρένο στην προσπάθεια της Άγκυρας να αποκτήσει ευρωπαϊκή σφραγίδα το σχέδιο διασύνδεσης με τα Κατεχόμενα.
Το πολιτικό κενό παρά το ευρωπαϊκό μπλόκο στην Άγκυρα
Η πρόσφατη παρέμβαση του ENTSO-E, που απορρίπτει την τουρκική απόπειρα να εμφανιστεί ως ισότιμο ευρωπαϊκό project ένα καλώδιο προς το ψευδοκράτος, θα μπορούσε να αποτελέσει ισχυρό μοχλό για επανεκκίνηση του GSI. Αντί γι’ αυτό, αναδεικνύει ένα άβολο ερώτημα: τι σκοπεύουν να κάνουν η ελληνική και η κυπριακή κυβέρνηση με το μοναδικό εγκεκριμένο έργο διασύνδεσης της Κύπρου με την ΕΕ;
Τον Νοέμβριο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Νίκος Χριστοδουλίδης είχαν δεσμευθεί για ανάθεση μελέτης επικαιροποίησης των οικονομικοτεχνικών παραμέτρων του έργου, ώστε να σταματήσει το διαρκές «blame game» μεταξύ Αθήνας και Λευκωσίας και να αποδειχθεί ότι υπάρχει ενδιαφέρον από νέους επενδυτές. Πέντε μήνες μετά, η μελέτη παραμένει άφαντη, ενώ καμία από τις δύο πλευρές δεν παρουσιάζει συνεκτικό σχέδιο για το πώς και πότε θα προχωρήσει το καλώδιο.
Διαφωνίες Αθήνας – Λευκωσίας και το μήνυμα της ΕΤΕπ
Στην πράξη, οι δύο κυβερνήσεις δείχνουν να διαφωνούν ακόμη και για το αντικείμενο της μελέτης. Η Λευκωσία φέρεται να επιθυμεί έμφαση στη βιωσιμότητα για τον κύπριο καταναλωτή, ενώ η Αθήνα προτάσσει το πόσο ελκυστικό είναι το έργο για διεθνή κεφάλαια. Την ίδια ώρα, κυπριακές πηγές επιχειρούν να εμπλέξουν την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), υποστηρίζοντας ότι θα της ανατεθεί η επικαιροποίηση.
Όμως, σύμφωνα με πηγές της τράπεζας, η ΕΤΕπ ούτε έχει λάβει τέτοια εντολή, ούτε εκπονεί μελέτες αυτού του τύπου. Ο ρόλος της περιορίζεται στην ανάλυση χρηματοδοτικών προτάσεων και στη διενέργεια due diligence, όταν και εφόσον της ζητηθεί να εξετάσει το «bankability» του GSI. Μάλιστα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη υπενθυμίσει ότι η ανάλυση κόστους – οφέλους του έργου έγινε όταν εντάχθηκε στα Έργα Κοινού Ενδιαφέροντος (PCI), άρα μια νέα μελέτη θεωρείται περιττή.
Η Κύπρος σε ενεργειακή απομόνωση και πίεση τιμών
Η στασιμότητα στο GSI έρχεται σε μια στιγμή που η ενεργειακή κρίση αναδεικνύει με οξύτητα το κόστος της απομόνωσης της Κύπρου. Η ηλεκτροπαραγωγή βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε πετρέλαιο, με αποτέλεσμα στη χονδρεμπορική αγορά να καταγράφεται ήδη αύξηση 40%-45%. Όσο το μπρεντ παραμένει ψηλά, οι ανατιμήσεις στα τιμολόγια λιανικής θεωρούνται αναπόφευκτες, όπως έχει παραδεχθεί η ηγεσία της Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου.
Παράλληλα, ο ΑΔΜΗΕ έχει ήδη δαπανήσει περίπου 250 εκατ. ευρώ για το έργο, γεγονός που καθιστά την εκκρεμότητα όχι μόνο γεωπολιτική αλλά και οικονομική. Το επεισόδιο του 2024 με την παρεμπόδιση ιταλικού ερευνητικού σκάφους από τουρκικά πολεμικά πλοία στη θαλάσσια περιοχή της Κάσου αποτέλεσε την αφετηρία για το σημερινό πάγωμα, με την ελληνική κυβέρνηση να μην δίνει τελικά το πράσινο φως για συνέχιση των ερευνών, παρά τις εξαγγελίες.
Ευρωπαϊκή πίεση και εσωτερικά λόμπι
Ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ Γιάννης Μανιάτης, με ερώτησή του προς την Κομισιόν, ζητά να μάθει αν Ελλάδα και Κύπρος έχουν αιτηθεί οικονομική ή τεχνική βοήθεια από ευρωπαϊκούς θεσμούς και ποια μέτρα σχεδιάζει η Επιτροπή για έργα με σοβαρές καθυστερήσεις όπως το GSI. Στην Κύπρο, ο δημόσιος διάλογος οξύνεται, με τον πρώην υπουργό Ενέργειας Γιώργο Παπαναστασίου να κατηγορεί τα «τοπικά συμφέροντα» ότι κρατούν όμηρο την ενεργειακή στρατηγική της χώρας.
Η αντιπαράθεση στο εσωτερικό της Λευκωσίας –με τον υπουργό Οικονομικών Μάκη Κεραυνό να εμφανίζεται σταθερά επιφυλακτικός– δείχνει πως το GSI δεν είναι μόνο διακρατικό αλλά και εσωτερικό πολιτικό διακύβευμα. Χωρίς ξεκάθαρη κοινή γραμμή Αθήνας-Λευκωσίας και χωρίς αξιοποίηση του ευρωπαϊκού πλαισίου, το έργο κινδυνεύει να εξελιχθεί σε σύμβολο χαμένων ευκαιριών για την ενεργειακή ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου.
Σχόλιο 
: Το GSI αποκαλύπτει το κενό στρατηγικής σε Αθήνα και Λευκωσία: αντί για αξιοποίηση του ευρωπαϊκού «μπλόκου» στην Άγκυρα, κυριαρχούν εσωτερικές αντιστάσεις, φόβος ανάληψης πολιτικού κόστους και βραχυπρόθεσμοι υπολογισμοί. Όσο η Κύπρος παραμένει ενεργειακά νησί, το τίμημα σε τιμές ρεύματος και γεωπολιτική επιρροή θα μεγαλώνει, ενώ οι ανταγωνιστές χτίζουν νέους διαδρόμους και συμμαχίες.
#ενέργεια #GSI #Ελλάδα #Κύπρος #ενεργειακή_ασφάλεια
