Οι πρώτες άμεσες συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν μετά από πάνω από δεκαετία κατέρρευσαν στο Ισλαμαμπάντ, αφήνοντας την εκεχειρία εύθραυστη. Στο επίκεντρο το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ.
Μετά από 21 ώρες απευθείας διαπραγματεύσεων στο Ισλαμαμπάντ, Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν αποχώρησαν χωρίς συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου που μαίνεται εδώ και έξι εβδομάδες, παρά τη διενέργεια εύθραυστης, διεβδομαδιαίας εκεχειρίας. Το ναυάγιο των συνομιλιών επαναφέρει την αβεβαιότητα τόσο στο πεδίο όσο και στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Ασυμβίβαστοι στόχοι σε πυρηνικό και Ορμούζ
Η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη επιρρίπτουν αμοιβαία ευθύνες για την κατάρρευση. Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστήριξαν ότι το Ιράν αρνήθηκε να δεσμευθεί πως δεν θα επιδιώξει ποτέ πυρηνικό όπλο. Όπως δήλωσε ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς, «χρειαζόμαστε μια θετική δέσμευση ότι δεν θα επιδιώξουν πυρηνικό όπλο ούτε τα εργαλεία για γρήγορη απόκτησή του».
Από ιρανικής πλευράς, ο πρόεδρος της Βουλής και επικεφαλής της αντιπροσωπείας Μοχαμάντ Μπαγέρ Καλιμπάφ μετέθεσε την ευθύνη στην Ουάσινγκτον, τονίζοντας ότι «είναι ώρα οι Ηνωμένες Πολιτείες να αποφασίσουν αν μπορούν να κερδίσουν την εμπιστοσύνη μας». Ιρανικά μέσα έκαναν λόγο για «υπερβολικές» αμερικανικές απαιτήσεις, σημειώνοντας ότι, παρότι υπήρξε σύγκλιση σε επιμέρους ζητήματα, παρέμειναν βαθιές διαφορές στο πυρηνικό πρόγραμμα και στον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.
Η στρατηγική σημασία του Ορμούζ –από όπου διέρχεται μεγάλο μέρος των παγκόσμιων θαλάσσιων ροών πετρελαίου– αποτυπώθηκε άμεσα στην απόφαση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να διατάξει ναυτικό αποκλεισμό της θαλάσσιας οδού μετά την αποτυχία των συνομιλιών. Η κίνηση αυτή αναμένεται να ενισχύσει τη νευρικότητα των αγορών ενέργειας και να αυξήσει τον κίνδυνο στρατιωτικής κλιμάκωσης στην περιοχή.
Εύθραυστη εκεχειρία και περιορισμένη εμπιστοσύνη
Παρά την αποτυχία, η εκεχειρία που συμφωνήθηκε νωρίτερα την εβδομάδα εξακολουθεί να τηρείται, αν και, όπως επισημαίνουν αναλυτές, παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη. Η ειδικός σε ζητήματα Ιράν–Πακιστάν Φατεμέ Αμάν εκτιμά ότι η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν είναι «δομική, όχι τακτική». Οι ΗΠΑ ζητούν σαφείς περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα, αποκλιμάκωση στην περιοχή και ασφαλή ναυσιπλοΐα, παρουσιάζοντάς τα ως ζωτικές ανάγκες ασφαλείας. Το Ιράν, αντίθετα, εστιάζει σε άρση κυρώσεων, διεθνή αναγνώριση και εγγυήσεις ασφάλειας – διαπραγματεύεται δηλαδή καθεστώς, όχι μόνο όρια.
Κατά την Αμάν, η Ουάσινγκτον ζητά πρώτα παραχωρήσεις, ενώ η Τεχεράνη αξιώνει πρώτα ουσιαστική άρση κυρώσεων. Με ελάχιστη αμοιβαία εμπιστοσύνη και ανταγωνιστικά εργαλεία πίεσης, καμία πλευρά δεν κινήθηκε. «Οι τελικοί στόχοι τους, όχι απλώς οι τακτικές, είναι θεμελιωδώς ασύμβατοι», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Ο Πακιστανός υπουργός Εξωτερικών Ισάκ Νταρ κάλεσε τις δύο πλευρές να διαφυλάξουν την εκεχειρία, χαρακτηρίζοντάς την «απαραίτητη» για τη συνέχιση των προσπαθειών ειρήνευσης. Ωστόσο, ο Βανς απέφυγε να διευκρινίσει τι θα συμβεί μετά τη λήξη της διεβδομαδιαίας παύσης πυρός, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξης των επιχειρήσεων.
Προοπτικές διπλωματίας και κίνδυνοι για τις αγορές
Παρά το ναυάγιο, οι περισσότεροι αναλυτές δεν θεωρούν ότι η διπλωματία έχει εξαντληθεί. Προβλέπουν όμως περίοδο «παγώματος» πριν από νέο γύρο συνομιλιών, καθώς καμία πλευρά δεν επιθυμεί να εμφανιστεί ως υποχωρητική μετά από μια αποτυχημένη προσπάθεια. Αν υπάρξει επανεκκίνηση, εκτιμάται ότι θα επικεντρωθεί σε στενότερα, τεχνικά ζητήματα με στόχο τη μείωση του ρίσκου, και όχι άμεσα στα πιο ακανθώδη θέματα πυρηνικού, κυρώσεων και Ορμούζ.
Στο μεταξύ, η παγκόσμια οικονομία παρακολουθεί με ανησυχία: ο κίνδυνος σταδιακής διάβρωσης της εκεχειρίας, μέσω τοπικών επεισοδίων, λαθών ή ενεργειών συμμαχικών προς τα δύο μέρη δυνάμεων, παραμένει υψηλός. Χωρίς συνεκτική διπλωματική συνέχεια, η προσωρινή παύση πυρός μοιάζει περισσότερο με τακτική ανάπαυλα παρά με βήμα προς μια σταθερή διευθέτηση.
Σχόλιο 
: Η κατάρρευση των συνομιλιών στην Ισλαμαμπάντ επιβεβαιώνει ότι η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν δεν αφορά απλώς επιμέρους όρους, αλλά τη θέση κάθε πλευράς στην περιφερειακή και διεθνή αρχιτεκτονική ασφάλειας. Ο ναυτικός αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ μετατρέπει τη διένεξη σε άμεση απειλή για την ενεργειακή ασφάλεια Ευρώπης και Ασίας και αυξάνει τον κίνδυνο ακούσιας κλιμάκωσης. Για τις αγορές, το μήνυμα είναι σαφές: όσο η εκεχειρία δεν στηρίζεται σε πολιτική συμφωνία, οι τιμές ενέργειας θα παραμένουν όμηρος της γεωπολιτικής αστάθειας.
#ΗΠΑ #Ιράν #Ορμούζ #ΜέσηΑνατολή #Ενέργεια
