Η Ουάσινγκτον διακηρύσσει «ενεργειακή κυριαρχία», όμως η σύγκρουση με το Ιράν υπενθυμίζει ότι η παγκόσμια αγορά πετρελαίου παραμένει αλληλένδετη. Ο Πορθμός του Ορμούζ εξακολουθεί να είναι στρατηγικός κόμβος, παρά την εκρηκτική άνοδο της αμερικανικής παραγωγής.
Η πρόσφατη ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ, με την οποία ανακοίνωσε την αποκλιμάκωση του πολέμου των ΗΠΑ στο Ιράν και άφησε να εννοηθεί ότι η Ουάσινγκτον μπορεί να «πλύνει τα χέρια της» από τον Πορθμό του Ορμούζ, στηρίζεται σε μια πολιτικά ελκυστική αλλά οικονομικά παραπλανητική ιδέα: ότι η Αμερική είναι πλέον ενεργειακά ανεξάρτητη και δεν χρειάζεται τη Μέση Ανατολή. Η πραγματικότητα της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου αποδεικνύεται πολύ πιο επίμονη.
Η «ενεργειακή κυριαρχία» και τα όριά της
Πράγματι, οι εισαγωγές αργού από τον Περσικό Κόλπο προς τις ΗΠΑ έχουν μειωθεί θεαματικά χάρη στην επανάσταση του σχιστολιθικού πετρελαίου. Ο Τραμπ το μετέφρασε αυτό σε πολιτικό σύνθημα περί «ενεργειακής κυριαρχίας», υποστηρίζοντας ότι οι ΗΠΑ δεν χρειάζονται πλέον το πετρέλαιο που διέρχεται από τον Ορμούζ. Η βιομηχανία υδρογονανθράκων, ωστόσο, γνωρίζει ότι η εξάρτηση δεν μετριέται μόνο σε βαρέλια που φτάνουν σε αμερικανικά λιμάνια.
Οι αμερικανικές εταιρείες δραστηριοποιούνται σε μια ενοποιημένη, παγκόσμια αγορά. Οποιαδήποτε αναταραχή στον Περσικό Κόλπο επηρεάζει τις διεθνείς τιμές και, μέσω αυτών, τα έσοδα, τα επενδυτικά σχέδια και τελικά τις τιμές στα αμερικανικά πρατήρια. Η πρόσφατη κλιμάκωση των επιθέσεων ΗΠΑ–Ισραήλ στο Ιράν και τα ιρανικά αντίποινα πυροδότησαν ενεργειακή κρίση, αποδεικνύοντας ότι οι ΗΠΑ δεν είναι τόσο θωρακισμένες όσο υπονοούσαν οι θριαμβολογίες περί σχιστολιθικού «υπερπλεονάσματος».
Η επιστροφή της γεωπολιτικής στο κέντρο της ενέργειας
Για σχεδόν δύο δεκαετίες, η αφθονία αμερικανικού πετρελαίου και φυσικού αερίου είχε επιτρέψει στους πολιτικούς να πιστέψουν ότι η ενέργεια παύει να αποτελεί σκληρό περιορισμό στην εξωτερική πολιτική. Η Ουάσινγκτον μπορούσε να παρεμβαίνει στρατιωτικά χωρίς τον φόβο πετρελαϊκών σοκ, ενώ οι ενεργειακοί κολοσσοί αντιμετώπιζαν τις διεθνείς κρίσεις ως διαχειρίσιμο ρίσκο.
Ο πόλεμος στο Ιράν, η εμπλοκή των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα και το καθεστώς κυρώσεων προς χώρες όπως η Κούβα επαναφέρουν όμως την ενέργεια στον πυρήνα της γεωπολιτικής. Επανέρχονται στο τραπέζι σενάρια όπως οι ναυτικές συνοδείες τάνκερ, ενώ οι εταιρείες πιέζουν ανοιχτά για στρατιωτικές επιλογές που θα διασφαλίζουν τη ροή μέσω του Ορμούζ. Παράλληλα, απορρίπτουν προτάσεις όπως η επαναφορά της απαγόρευσης εξαγωγών αργού, που θα περιόριζαν την πρόσβασή τους στις διεθνείς αγορές.
Επενδυτικές αποφάσεις σε περιβάλλον αβεβαιότητας
Η άνοδος των τιμών προσφέρει βραχυπρόθεσμο κέρδος στους ενεργειακούς ομίλους, αλλά η αβεβαιότητα γύρω από τη Μέση Ανατολή, τη Βενεζουέλα και άλλες παραγωγές περιοχές δυσκολεύει τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Με την εγχώρια σχιστολιθική παραγωγή να δείχνει σημάδια κόπωσης, οι μεγάλες εταιρείες στρέφουν ξανά το βλέμμα σε Ιράκ, Λιβύη και άλλες παραδοσιακές πηγές, όπου όμως το πολιτικό ρίσκο παραμένει υψηλό.
Ταυτόχρονα, η επιθετική απορρύθμιση της κλιματικής πολιτικής στο εσωτερικό από την κυβέρνηση Τραμπ δεν συνοδεύεται από μια συνεκτική στρατηγική στο εξωτερικό. Το αποτέλεσμα είναι ένα περιβάλλον στο οποίο η ενέργεια χρησιμοποιείται ταυτόχρονα ως εργαλείο και ως στόχος: μέσο άσκησης πίεσης σε αντιπάλους, αλλά και ευάλωτο σημείο για την ίδια την αμερικανική οικονομία.
Το συμπέρασμα για τις αγορές είναι σαφές: όσο το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο παραμένουν «βασιλιάδες» στο παγκόσμιο ενεργειακό μείγμα, καμία χώρα –ούτε καν οι ΗΠΑ– δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τις γεωπολιτικές ισορροπίες της Μέσης Ανατολής. Ο μύθος της πλήρους αμερικανικής ενεργειακής ανεξαρτησίας αποδομείται κάθε φορά που ο Πορθμός του Ορμούζ μπαίνει στο επίκεντρο της κρίσης.
Σχόλιο 
: Η υπόθεση Τραμπ–Ορμούζ υπενθυμίζει και στην Ευρώπη –άρα και στην Ελλάδα– ότι η συζήτηση περί «ενεργειακής αυτονομίας» είναι συχνά περισσότερο πολιτικό αφήγημα παρά οικονομική πραγματικότητα. Για μια χώρα εισαγωγέα όπως η Ελλάδα, η διατήρηση ανοιχτών θαλάσσιων οδών και η διαφοροποίηση πηγών παραμένουν κρίσιμες, όσο κι αν προχωρά η πράσινη μετάβαση.
#ΗΠΑ #Τραμπ #Πετρέλαιο #Ενέργεια #Ιράν
