Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να επιτεθεί στο Ιράν αποδεικνύεται στρατηγικό μπούμερανγκ. Η Τεχεράνη βγαίνει πιο επιθετική, με ισχυρότερη περιφερειακή επιρροή.
Η ανάλυση του καθηγητή διεθνών σχέσεων Fawaz Gerges περιγράφει τον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν ως μια ιστορική στρατηγική αποτυχία. Η εκστρατεία του Ντόναλντ Τραμπ όχι μόνο δεν πέτυχε αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη ούτε εξαναγκασμό σε αμερικανικές απαιτήσεις, αλλά αναδιαμόρφωσε το περιφερειακό σκηνικό προς όφελος του Ιράν, υπονομεύοντας παράλληλα τη διεθνή θέση των ΗΠΑ.
Η γεωοικονομική ισχύς των στενών του Ορμούζ και της Ερυθράς
Κεντρικό συμπέρασμα της ανάλυσης είναι ότι η Τεχεράνη απέδειξε πως ο έλεγχός της στα στενά του Ορμούζ συνιστά το ισχυρότερο αποτρεπτικό της όπλο, σημαντικότερο ακόμη και από το πλέον ανενεργό πυρηνικό της πρόγραμμα. Η δυνατότητα παρεμβολής στη ροή ενέργειας και εμπορίου από τον Περσικό Κόλπο προκάλεσε οικονομικό πόνο πολύ πέρα από την περιοχή, επιβραδύνοντας την παγκόσμια οικονομία και καθιστώντας σαφές ότι κάθε μελλοντική αντιπαράθεση με το Ιράν θα έχει βαρύ γεωοικονομικό κόστος.
Παράλληλα, μέσω των Χούθι στην Υεμένη και των Δυνάμεων των Φρουρών της Επανάστασης, το Ιράν έδειξε ότι μπορεί να απειλήσει και τα στενά Μπαμπ αλ Μαντέμπ στο νότιο άκρο της Ερυθράς Θάλασσας, από όπου διέρχεται περίπου το 8% του παγκόσμιου εμπορίου και σημαντικό μέρος των ενεργειακών και χημικών φορτίων. Η προοπτική ταυτόχρονης διατάραξης σε Ορμούζ και Μπαμπ αλ Μαντέμπ συνιστά διπλό σοκ για την παγκόσμια οικονομία και ενισχύει κατακόρυφα τη διαπραγματευτική ισχύ της Τεχεράνης.
Ανασφάλεια στον Κόλπο και αναβάθμιση του Ιράν
Οι μοναρχίες του Κόλπου, σημειώνει ο Gerges, αντιδρούν με ανησυχία. Αυτό που τις τρομάζει περισσότερο είναι η προοπτική ενός μεταπολεμικού Ιράν που θα χρησιμοποιεί μόνιμα τον Ορμούζ ως μοχλό εξαναγκασμού, ενώ οι ΗΠΑ εμφανίζονται αναξιόπιστος εγγυητής ασφάλειας. Ως αντίδραση, οι χώρες του Κόλπου αναζητούν εναλλακτικές αρχιτεκτονικές ασφαλείας με περιφερειακές δυνάμεις όπως Πακιστάν, Αίγυπτο και Τουρκία και ταυτόχρονα εμβαθύνουν σχέσεις με Ευρώπη, Κίνα και Ινδία.
Παρότι ο πόλεμος αποδυνάμωσε βραχυπρόθεσμα το Ιράν οικονομικά και στρατιωτικά, η μακροπρόθεσμη επίδραση, σύμφωνα με την ανάλυση, είναι η ανάδυση μιας πιο τολμηρής, πολυμέτωπης και επιθετικής ιρανικής στρατηγικής. Η Τεχεράνη δείχνει πρόθυμη να πλήξει ευρύτερες οικονομικές και υποδομές ασφαλείας αντιπάλων της, επιταχύνοντας την ανάδειξή της σε περιφερειακή δύναμη με δυνατότητα προβολής ισχύος πέραν των συνόρων της.
Εσωτερική αναδιάταξη εξουσίας και «αυτοκρατορικό» ένστικτο Τραμπ
Στο εσωτερικό του Ιράν, η σύγκρουση οδήγησε σε περαιτέρω ενίσχυση των Φρουρών της Επανάστασης, που πλέον ελέγχουν όχι μόνο τον στρατιωτικό σχεδιασμό αλλά και τη διπλωματική διαχείριση με τις ΗΠΑ. Η παλιά γραμμή «στρατηγικής υπομονής» εγκαταλείφθηκε, καθώς οι δολοφονίες ανώτερων στελεχών και οι επιθέσεις σε ιρανικό έδαφος ενίσχυσαν την πεποίθηση ότι η αμυντική στάση δεν διασφαλίζει το καθεστώς.
Παρά την εσωτερική δυσαρέσκεια έναντι των κληρικών, η εξωτερική επίθεση προκάλεσε το κλασικό φαινόμενο «συσπείρωσης γύρω από τη σημαία», με τον πληθυσμό να αντιλαμβάνεται την καταστροφή υποδομών ως επίθεση στο έθνος και όχι μόνο στο καθεστώς. Ωστόσο, το Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπο με τεράστιο λογαριασμό ανασυγκρότησης άνω των 200 δισ. δολαρίων και πιθανή εκτίναξη πληθωρισμού πάνω από 70%, γεγονός που προμηνύει μελλοντικές κοινωνικές εντάσεις.
Ο Gerges αποδίδει τα στρατηγικά λάθη στην ιδεολογική και «αυτοκρατορική» προσέγγιση του Τραμπ. Εμπιστευόμενος υπεραισιόδοξες εκτιμήσεις, όπως του Μπενιαμίν Νετανιάχου, και έχοντας αποδυναμώσει θεσμούς όπως το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και το Πεντάγωνο, ο Αμερικανός πρόεδρος προχώρησε σε έναν προληπτικό πόλεμο που διέλυσε διπλωματικούς κανόνες και εξέθεσε τις ΗΠΑ ως διαταρακτική δύναμη, ευθυγραμμισμένη με αυταρχικά καθεστώτα.
Κατά τον αναλυτή, οι συνέπειες του πολέμου στο Ιράν ξεπερνούν ακόμη και εκείνες της εισβολής στο Ιράκ το 2003 και ίσως καταγραφούν ως η απαρχή του τέλους της «αμερικανικής αιωνόβιας ηγεμονίας», σε ένα διεθνές σύστημα που θα διαμορφώνεται ολοένα περισσότερο από την άνοδο της Κίνας.
Σχόλιο 
: Η ανάλυση Gerges φωτίζει το πώς μια επιλογή προληπτικού πολέμου, βασισμένη σε ιδεολογικές βεβαιότητες και θεσμική αποδυνάμωση, μπορεί να μετατρέψει έναν αντίπαλο σε ακόμη ισχυρότερο, μετατοπίζοντας ταυτόχρονα τον παγκόσμιο συσχετισμό ισχύος εις βάρος των ΗΠΑ και υπέρ περιφερειακών δυνάμεων όπως το Ιράν.
#ΗΠΑ #Ιράν #Τραμπ #ΜέσηΑνατολή #Γεωπολιτική
