Η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη ετοιμάζονται για κρίσιμες συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ, αλλά ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την εκεχειρία φαίνεται να προέρχεται από τις εσωτερικές αντιθέσεις στο ιρανικό καθεστώς.
Η διεθνής προσοχή είναι στραμμένη στις επικείμενες διαπραγματεύσεις ΗΠΑ–Ιράν στο Ισλαμαμπάντ, με στόχο την παγίωση της δίβδομης εκεχειρίας που ακολούθησε σχεδόν έξι εβδομάδες πολέμου. Ωστόσο, πίσω από τη διπλωματική σκηνή, οι βαθιές ρωγμές στο εσωτερικό της Ισλαμικής Δημοκρατίας αναδεικνύονται σε καθοριστικό παράγοντα για την τύχη της παύσης πυρός.
Εύθραυστη ισορροπία ισχύος και θολή ηγεσία
Επισήμως, η Τεχεράνη προσέρχεται στις συνομιλίες με προσεκτική ρητορική, διατηρώντας ταυτόχρονα κλειστό σε μεγάλο βαθμό τα Στενά του Ορμούζ, έναν κρίσιμο θαλάσσιο διάδρομο από τον οποίο, πριν από τον πόλεμο, διέρχονταν περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και σχεδόν το ένα τέταρτο των φορτίων φυσικού αερίου. Η μερική αυτή παράλυση της ναυσιπλοΐας λειτουργεί ως μοχλός πίεσης, αλλά και ως υπενθύμιση της οικονομικής αλληλεξάρτησης της Τεχεράνης με τον υπόλοιπο κόσμο.
Στο εσωτερικό, όμως, η εικόνα της «πολεμικής συσπείρωσης» αποδεικνύεται επιφανειακή. Η ανακοίνωση του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας για την προσωρινή εκεχειρία περιείχε έμμεσες προειδοποιήσεις να αποφευχθεί η «σπορά διχασμού», ένδειξη ότι η ηγεσία ανησυχεί για εσωτερικές τριβές. Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από την απουσία του Μοτζταμπά Χαμενεΐ από το δημόσιο προσκήνιο, μετά τη διαδοχή του στον ανώτατο θρησκευτικό θώκο έπειτα από τον θάνατο του πατέρα του σε αεροπορικό πλήγμα την πρώτη ημέρα του πολέμου. Χωρίς έναν εμφανή, αδιαμφισβήτητο διαιτητή, οι ενδοκαθεστωτικές διαφωνίες κινδυνεύουν να μετατραπούν από τακτικές σε δομικές.
Σκληροπυρηνικοί, φόβος εξέγερσης και οικονομικά όρια
Το κυριότερο ρήγμα αφορά τη στρατηγική επιλογή μεταξύ συνέχισης της σύγκρουσης και αναζήτησης συμβιβασμού. Σκληροπυρηνικά κέντρα ισχύος θεωρούν ότι το Ιράν βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση και οφείλει να κλιμακώσει, όχι να υποχωρήσει. Όσοι τάσσονται υπέρ μιας διαρκούς ειρηνευτικής συμφωνίας κινδυνεύουν να στιγματιστούν ως «ενδοτικοί», επαναφέροντας μνήμες από το τέλος του πολέμου Ιράν–Ιράκ, όταν οι υποστηρικτές της εκεχειρίας κατηγορήθηκαν ότι «στέρησαν τη νίκη» από το έθνος, παρά το γεγονός ότι ο Αγιατολάχ Χομεϊνί είχε παρομοιάσει τότε την αποδοχή της με «πότη δηλητηρίου».
Πολιτικοί ακτιβιστές στο εσωτερικό της χώρας επισημαίνουν ότι οι αρχές έχουν διανείμει όπλα σε φιλοκαθεστωτικές δυνάμεις, φοβούμενες ενδεχόμενη λαϊκή εξέγερση. Η παρουσία ακόμη και 12χρονων και 13χρονων σε παραστρατιωτικές κινητοποιήσεις δείχνει την ένταση της προσπάθειας ελέγχου του δρόμου. Όσο περισσότερο κινητοποιείται η κοινωνία σε πολεμική βάση, τόσο δυσκολότερο γίνεται να παρουσιαστεί ένας συμβιβασμός ως αναγκαία επιλογή και όχι ως ταπείνωση.
Την ίδια στιγμή, η οικονομική πραγματικότητα λειτουργεί ως αντίβαρο στις στρατιωτικές φιλοδοξίες. Αναλυτές υπογραμμίζουν ότι, παρότι το Ιράν διατηρεί σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες, δεν διαθέτει την οικονομική αντοχή για έναν παρατεταμένο πόλεμο. Αυτό το χάσμα διευρύνει τη διάσταση μεταξύ του στρατιωτικού πυρήνα του συστήματος και της πολιτικο-εκτελεστικής του πτέρυγας, επηρεάζοντας κρίσιμα τη διαδικασία λήψης αποφάσεων.
Διπλωματικές πιέσεις και προϋποθέσεις βιώσιμης ειρήνης
Στις εξελίξεις φέρονται να έχουν διαδραματίσει ρόλο και τρίτες χώρες. Το Πακιστάν, ως οικοδεσπότης των συνομιλιών, και η Κίνα, παρασκηνιακά, φαίνεται να άσκησαν πίεση προς την Τεχεράνη για αποδοχή της εκεχειρίας. Ωστόσο, η εσωτερική φθορά του ιρανικού μοντέλου ασφαλείας και η εξάρτηση της νομιμοποίησης του καθεστώτος από την εξωτερική ένταση συνιστούν δομικά εμπόδια.
Πρώην κρατικοί αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι μια ανθεκτική ειρηνευτική διευθέτηση προϋποθέτει μετάβαση από τη διαχείριση κρίσεων σε αλλαγή της ίδιας της αρχιτεκτονικής των σχέσεων Ιράν–ΗΠΑ. Αυτό σημαίνει εγκατάλειψη της ιδεολογικής σύγκρουσης, οικοδόμηση περιφερειακού πλαισίου ασφάλειας και επαναπροσδιορισμό των εσωτερικών προτεραιοτήτων, ώστε η επιβίωση του καθεστώτος να μην εξαρτάται από τη διαρκή αντιπαράθεση.
Ωστόσο, σημαντικά τμήματα της ηγεσίας συνεχίζουν να βλέπουν την εξωτερική σύγκρουση ως εργαλείο ενίσχυσης της εσωτερικής συνοχής. Έτσι, ακόμη και μια ενδεχόμενη συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν στο Ισλαμαμπάντ δεν επαρκεί από μόνη της: για να μετατραπεί η εύθραυστη εκεχειρία σε σταθερή ειρήνη, απαιτείται συναίνεση όλων των ισχυρών παικτών στο εσωτερικό της Ισλαμικής Δημοκρατίας – κάτι που, προς το παρόν, κάθε άλλο παρά δεδομένο μοιάζει.
Σχόλιο 
: Η διεθνής διπλωματία εστιάζει στο τραπέζι του Ισλαμαμπάντ, αλλά το πραγματικό τεστ είναι η εσωτερική συνοχή ενός καθεστώτος που ακροβατεί ανάμεσα στην ανάγκη οικονομικής επιβίωσης και στην ιδεολογική εμμονή στη σύγκρουση. Όσο η Τεχεράνη δεν επαναορίζει το πολιτικό της συμβόλαιο με την κοινωνία και τον ρόλο της στην περιοχή, κάθε εκεχειρία θα παραμένει περισσότερο παύση για ανασύνταξη παρά προθάλαμος βιώσιμης ειρήνης.
#Ιράν #εκεχειρία #ΗΠΑ #ΜέσηΑνατολή #γεωπολιτική
