Παρά τις εκτεταμένες αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις, το ιρανικό καθεστώς διατηρεί ικανότητα απειλής μέσω ασύμμετρων μέσων. Η γεωγραφία, τα drones και τα δίκτυα πληρεξουσίων παρατείνουν τον πόλεμο φθοράς.
Ο παρατεταμένος πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν αναδεικνύει τα όρια της κλασικής στρατιωτικής ισχύος απέναντι σε ένα καθεστώς που έχει επενδύσει επί δεκαετίες στην ασύμμετρη στρατηγική. Παρά τις χιλιάδες στοχεύσεις και τη βαριά φθορά στο συμβατικό οπλοστάσιο της Τεχεράνης, η Ισλαμική Δημοκρατία εξακολουθεί να διαθέτει εργαλεία για να εκβιάζει την περιοχή και, κυρίως, την παγκόσμια ενέργεια.
Στρατιωτική φθορά, αλλά όχι στρατηγική παράλυση
Η Ουάσινγκτον και το Τελ Αβίβ υποστηρίζουν ότι έχουν καταστρέψει μεγάλο μέρος του ιρανικού ναυτικού, της αεροπορίας και των συστημάτων αεράμυνας, με τον αριθμό των στόχων που έχουν πληγεί να φθάνει, σύμφωνα με αμερικανικές δηλώσεις, τις 13.000 από τα τέλη Φεβρουαρίου. Το Ισραήλ εκτιμά ότι έχει εξουδετερώσει έως και το 80% των ιρανικών αντιαεροπορικών συστημάτων.
Παρά το σοκ, το καθεστώς συνεχίζει να λειτουργεί: εξαπολύει αντίποινα, συντονίζει άμυνα και διατηρεί πολιτικό έλεγχο, παρότι μεγάλο μέρος της ανώτατης ηγεσίας και του μηχανισμού ασφαλείας έχει πληγεί. Η διαδοχή στην κορυφή της εξουσίας, μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη, δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως, τροφοδοτώντας φήμες και αβεβαιότητα. Ωστόσο, η κρατική μηχανή δεν έχει καταρρεύσει.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η σταδιακή αποδόμηση των συμβατικών δυνατοτήτων περιορίζει τις επιλογές άμεσης στρατιωτικής απάντησης, αλλά δεν ακυρώνει την ικανότητα του Ιράν να διεξάγει πόλεμο φθοράς με χαμηλό κόστος και υψηλή ανθεκτικότητα.
Το δίκτυο πληρεξουσίων και η οικονομία της ασύμμετρης ισχύος
Η ασύμμετρη στρατηγική της Τεχεράνης έχει τις ρίζες της στην απομόνωση μετά την επανάσταση του 1979 και στον πόλεμο Ιράν–Ιράκ. Ο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) μετέτρεψε την αρχική αυτοσχέδια άμυνα σε συνεκτικό δόγμα: ανάπτυξη εγχώριων πυραύλων και drones, επένδυση σε παραστρατιωτικές οργανώσεις σε όλη τη Μέση Ανατολή και συστηματική καταστολή της εσωτερικής διαφωνίας.
Σήμερα, αυτό το πλέγμα περιλαμβάνει φθηνά, μαζικά παραγόμενα drones τύπου Shahed, ικανότητες κυβερνοπολέμου και εκτεταμένα δίκτυα πληρεξουσίων. Τα Shahed, κόστους μόλις 20.000–50.000 δολαρίων ανά μονάδα, με εμβέλεια περίπου 2.000 χιλιομέτρων, μπορούν να κορέσουν τις αμυντικές γραμμές συνδυαζόμενα με πιο ακριβούς βαλλιστικούς πυραύλους. Ακόμη και αν τα περισσότερα καταρρίπτονται, μερικά πλήγματα αρκούν για να διατηρούν την απειλή ζωντανή και να προκαλούν απώλειες, όπως φάνηκε με την επίθεση σε αμερικανική βάση στο Κουβέιτ.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι η αναντιστοιχία κόστους: η χρήση φθηνών ιρανικών drones αναγκάζει τους αντιπάλους να δαπανούν πανάκριβους πυραύλους αεράμυνας, επιβαρύνοντας δυσανάλογα τους αμυνόμενους. Η αποκεντρωμένη παραγωγή, με εξαρτήματα διπλής χρήσης και δυνατότητα συναρμολόγησης ακόμη και σε μικρές εγκαταστάσεις, καθιστά δύσκολη τη μόνιμη εξουδετέρωση της γραμμής παραγωγής. Αναφορές για ρωσική συνδρομή στην παραγωγή επιπλέον περιπλέκουν τον υπολογισμό των δυτικών χρονοδιαγραμμάτων φθοράς.
Ο στρατηγικός μοχλός του Στενού του Ορμούζ
Πέρα από τα drones, το Ιράν διαθέτει ένα γεωγραφικό «υπερόπλο»: τον έλεγχο επί του Στενού του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου. Με ταχύπλοα, ναρκες και drones, η Τεχεράνη μπορεί να απειλεί τα δεξαμενόπλοια, αξιοποιώντας τη δυσπρόσιτη ακτογραμμή ως φυσική ασπίδα. Οι πρόσφατες επιθέσεις σε εμπορικά πλοία στον Περσικό Κόλπο δείχνουν ότι ακόμη και περιοδικές ενέργειες επαρκούν για να διατηρούν σε ομηρία τις αγορές ενέργειας.
Ειδικοί προειδοποιούν ότι μια καθαρά στρατιωτική επιχείρηση για να «ανοίξει» πλήρως το στενό θα απαιτούσε δεκάδες χιλιάδες χερσαίες δυνάμεις, κατοχή εκτεταμένης ακτογραμμής και διαχείριση παρατεταμένης ανταρτοπόλεμου – με τεράστιο κόστος σε ανθρώπινες ζωές και χρήμα. Σε ένα περιβάλλον όπου η αμερικανική κοινή γνώμη δεν δείχνει διάθεση για νέο χερσαίο πόλεμο και οι αγορές ήδη τρέμουν, η πολιτική βούληση για μια τέτοια κλιμάκωση είναι αμφίβολη.
Πολιτικά αδιέξοδα και η αντοχή του καθεστώτος
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι «η αλλαγή καθεστώτος έχει ήδη συμβεί» και ότι οι αμερικανικοί στόχοι στο Ιράν πλησιάζουν στην ολοκλήρωση. Ωστόσο, η πραγματικότητα στο έδαφος δείχνει ένα καθεστώς βαριά τραυματισμένο, αλλά όχι κατεστραμμένο, με ηγεσία πιθανόν ακόμη σκληρότερη από την προηγούμενη και αποφασισμένη να αποφύγει ταπεινωτική συνθηκολόγηση.
Η ανοιχτή επιστολή του Ιρανού προέδρου προς την αμερικανική κοινή γνώμη, με προειδοποιήσεις ότι η πορεία σύγκρουσης είναι «πιο δαπανηρή και μάταιη από ποτέ», καταδεικνύει ότι η Τεχεράνη επιδιώκει να παρουσιάσει εναλλακτική αφήγηση, χωρίς να παραδέχεται αδυναμία. Την ίδια στιγμή, η Ουάσινγκτον ισορροπεί ανάμεσα στην επιθυμία για επίδειξη αποφασιστικότητας και στον φόβο ενός ανεξέλεγκτου περιφερειακού πολέμου που θα εκτινάξει τις τιμές ενέργειας και θα πλήξει την παγκόσμια οικονομία.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ουσία της ιρανικής στρατηγικής είναι απλή: δεν χρειάζεται να κερδίσει τον πόλεμο με κλασικούς όρους, αλλά να διατηρήσει μια αξιόπιστη, χαμηλού κόστους απειλή στο Στενό του Ορμούζ και στο περιφερειακό δίκτυο πληρεξουσίων. Όσο αυτό παραμένει εφικτό, η πλήρης στρατηγική ήττα του Ιράν μοιάζει απίθανη, ακόμη και αν οι στρατιωτικές του δυνατότητες έχουν υποστεί βαρύ πλήγμα.
Σχόλιο 
: Η κρίση στο Ιράν αποδεικνύει ότι η εποχή των «γρήγορων, καθαρών» πολέμων έχει λήξει. Η ασύμμετρη ισχύς, τα φθηνά drones και οι γεωγραφικοί μοχλοί, όπως το Στενό του Ορμούζ, δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η στρατιωτική υπεροχή δεν μεταφράζεται αυτόματα σε πολιτική νίκη. Για την Ευρώπη και την Ελλάδα, που εξαρτώνται από τις θαλάσσιες ροές ενέργειας, το διακύβευμα είναι διπλό: αφενός η σταθερότητα των τιμών, αφετέρου η ανάγκη για επιτάχυνση της ενεργειακής διαφοροποίησης, ώστε κάθε μελλοντική κρίση στον Περσικό να μην μετατρέπεται αυτομάτως σε οικονομικό σοκ.
#Ιράν #ΗΠΑ #Ισραήλ #ΣτενόΟρμούζ #Drones #ΜέσηΑνατολή #Ενέργεια
