Η επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια κατέγραψε ιστορική πτώση το 2025, με τις δραστικές περικοπές των ΗΠΑ να ανατρέπουν τις ισορροπίες. Η Γερμανία αναδεικνύεται μεγαλύτερος δωρητής, χωρίς όμως να καλύπτει το κενό που αφήνει η Ουάσιγκτον.
Η παγκόσμια αρχιτεκτονική αναπτυξιακής βοήθειας δέχεται ισχυρό σοκ, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία του ΟΟΣΑ για το 2025. Η επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια (Official Development Assistance – ODA) των χωρών της Επιτροπής Αναπτυξιακής Βοήθειας (DAC) μειώθηκε κατά 23% σε πραγματικούς όρους, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη πτώση από τότε που υπάρχουν στοιχεία και επιστρέφοντας σε επίπεδα προ του 2015.
Οι ΗΠΑ σύρουν την πτώση, Γερμανία πρώτος δωρητής «εκ των πραγμάτων»
Καθοριστικός παράγοντας της κατάρρευσης ήταν η πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ, με δραστικό «ξήλωμα» της USAID. Οι ΗΠΑ μείωσαν τις δαπάνες αναπτυξιακής βοήθειας κατά 56,9% – τη μεγαλύτερη μείωση που έχει καταγραφεί ποτέ για μία χώρα. Παρότι παραμένουν δεύτερος μεγαλύτερος δωρητής σε απόλυτα μεγέθη, ως ποσοστό του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματός τους (ΑΕΕ) συνεισφέρουν μόλις 0,09%, κατατάσσοντας πλέον τις ΗΠΑ στον λιγότερο γενναιόδωρο δωρητή μεταξύ των 34 μελών της DAC.
Η συνολική ODA των μελών της DAC ανήλθε σε 174,3 δισ. δολάρια (περίπου 148 δισ. ευρώ), που αντιπροσωπεύουν μόλις το 0,26% του συνολικού ΑΕΕ τους – περίπου το ένα τρίτο του στόχου του ΟΗΕ για 0,7%. Μόνο τέσσερις χώρες (Δανία, Λουξεμβούργο, Νορβηγία, Σουηδία) πέτυχαν τον στόχο.
Η Γερμανία, με δαπάνες 29,09 δισ. δολαρίων και αναλογία 0,56% του ΑΕΕ της (ή 0,46% αν εξαιρεθεί η στήριξη προσφύγων εντός χώρας), αναδείχθηκε για πρώτη φορά στην ιστορία ως ο μεγαλύτερος δωρητής παγκοσμίως. Ωστόσο, οργανώσεις και αναλυτές στο Βερολίνο επισημαίνουν ότι η άνοδος αυτή είναι «στα χαρτιά», αποτέλεσμα της αμερικανικής υποχώρησης και όχι γερμανικής υπέρβασης.
Σοβαρές προειδοποιήσεις ΟΟΣΑ και ανθρωπιστικών οργανώσεων
Ο γενικός γραμματέας του ΟΟΣΑ Ματίας Κόρμαν χαρακτήρισε την πτώση «βαθιά ανησυχητική», υπογραμμίζοντας την ανάγκη «μέγιστης αξιοποίησης των διαθέσιμων πόρων» και ενεργοποίησης πρόσθετων πηγών χρηματοδότησης. Ο πρόεδρος της Επιτροπής Αναπτυξιακής Βοήθειας, Κάρστεν Στάουρ, μίλησε για «εξαιρετικά ζοφερό μήνυμα» και για «τεράστιο σοκ στο σύστημα», ενώ ο ΟΟΣΑ προβλέπει νέα –αν και μικρότερη– μείωση 5,8% σε πραγματικούς όρους και το 2026.
Οι περικοπές πλήττουν κυρίως τη διμερή αναπτυξιακή βοήθεια, η οποία μειώθηκε κατά 26,4%. Οι επιχορηγήσεις υποχώρησαν κατά 29,3%, πολύ περισσότερο από τα δάνεια (–10,3%), εντείνοντας τον κίνδυνο να αντικατασταθεί η επιχορηγούμενη στήριξη από πιο «σκληρούς» χρηματοδοτικούς όρους.
Ανθρωπιστικές οργανώσεις και εκκλησιαστικές ΜΚΟ στη Γερμανία προειδοποιούν για «επικίνδυνη καθοδική σπείρα» με «θανατηφόρες συνέπειες» για τις πιο ευάλωτες χώρες. Παράλληλα, αναλυτές ασφαλείας επισημαίνουν ότι το κενό που αφήνουν οι ΗΠΑ θα επιχειρήσουν να καλύψουν γεωπολιτικά η Ρωσία και η Κίνα, αξιοποιώντας την αναπτυξιακή βοήθεια ως εργαλείο επιρροής.
Ουκρανία: ιστορικό ρεκόρ βοήθειας, αλλά εις βάρος των φτωχότερων
Ενδιαφέρον εύρημα των στοιχείων του ΟΟΣΑ είναι ότι, παρά τη συνολική πτώση, η Ουκρανία κατέγραψε ιστορικό ρεκόρ. Η συνολική καθαρή ODA προς τη χώρα έφθασε τα 44,9 δισ. δολάρια, αυξημένη κατά 18,7% σε σχέση με το 2024, κυρίως χάρη σε ενισχυμένη στήριξη από θεσμούς της ΕΕ. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο όγκο βοήθειας που έχει λάβει ποτέ ένας μόνο αποδέκτης σε ένα έτος.
Ωστόσο, η σύγκριση είναι αποκαλυπτική: το ποσό αυτό υπερέβη το σύνολο της διμερούς βοήθειας των μελών της DAC προς όλες τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες (28,1 δισ. δολάρια) και προς όλα τα κράτη της υποσαχάριας Αφρικής (29,2 δισ. δολάρια). Η ανακατανομή πόρων προς γεωπολιτικά κρίσιμες ζώνες, σε συνδυασμό με τη συρρίκνωση του συνολικού «κουμπαρά», αφήνει βαθύ χρηματοδοτικό κενό σε περιοχές όπως η Αφρική και η Μέση Ανατολή, με άμεσες συνέπειες στη φτώχεια, τη μετανάστευση και τη σταθερότητα.
Την ίδια στιγμή, αναδύονται νέοι, μη δυτικοί δωρητές εκτός DAC, όπως η Τουρκία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ, οι οποίοι αυξάνουν το αποτύπωμά τους. Αυτό ενισχύει τον πολυπολικό χαρακτήρα της αναπτυξιακής χρηματοδότησης, αλλά και τους κινδύνους «γεωπολιτικοποίησης» της βοήθειας.
Σχόλιο 
: Η ιστορική πτώση της αναπτυξιακής βοήθειας το 2025 δεν είναι απλώς λογιστικό μέγεθος, αλλά ένδειξη βαθύτερης αναδίπλωσης της Δύσης από τον ρόλο του «παγκόσμιου παρόχου δημοσίων αγαθών». Η αποχώρηση των ΗΠΑ από τη θέση του κεντρικού χρηματοδότη, σε συνδυασμό με την αδυναμία της Ευρώπης να αναπληρώσει το κενό, ανοίγει χώρο για ανταγωνιστές και μετατρέπει την αναπτυξιακή πολιτική σε αιχμή γεωπολιτικής αντιπαράθεσης. Για χώρες όπως η Ελλάδα, που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή μεταναστευτικών ροών, η υποχρηματοδότηση της ανάπτυξης και της σταθερότητας στον παγκόσμιο Νότο προοιωνίζεται μεγαλύτερες πιέσεις στο μέλλον – οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές.
#ΟΟΣΑ #αναπτυξιακή_βοήθεια #ΗΠΑ #Γερμανία #USAID #Ουκρανία
