Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό εντάσσεται στο αμερικανικό πρόγραμμα απελάσεων προς «τρίτες χώρες», προκαλώντας έντονες ανησυχίες για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η Ουάσιγκτον συνδέει τη συμφωνία με ευρύτερους γεωπολιτικούς στόχους στην περιοχή και στα κρίσιμα ορυκτά.
Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό ανακοίνωσε ότι κατέληξε σε συμφωνία με την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, προκειμένου να ενταχθεί στο αμερικανικό πρόγραμμα απελάσεων προς «τρίτες χώρες». Η Κινσάσα θα αρχίσει να δέχεται εντός του μήνα μετανάστες που απελαύνονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, χωρίς να έχει διευκρινιστεί ο αριθμός τους.
Τι προβλέπει η συμφωνία και ποιοι αφορά
Σύμφωνα με το υπουργείο Επικοινωνιών του Κονγκό, η συμφωνία χαρακτηρίζεται «προσωρινή» και αφορά μετανάστες που, βάσει αποφάσεων αμερικανών δικαστών μετανάστευσης, δεν μπορούν να επιστρέψουν στις χώρες καταγωγής τους λόγω σοβαρών κινδύνων για την ασφάλειά τους. Πρόκειται, δηλαδή, για περιπτώσεις με αυξημένες ανάγκες προστασίας, οι οποίες ωστόσο δεν διασφαλίζουν μόνιμη παραμονή στις ΗΠΑ.
Η κυβέρνηση της χώρας διευκρινίζει ότι δεν θα υπάρξει αυτόματη αποδοχή όλων των απελαθέντων. «Κάθε περίπτωση θα εξετάζεται ξεχωριστά, σύμφωνα με τη νομοθεσία της Δημοκρατίας και τις απαιτήσεις εθνικής ασφάλειας», αναφέρει η ανακοίνωση, επιδιώκοντας να κατευνάσει εσωτερικές και διεθνείς ανησυχίες.
Οι αφίξεις θα χρηματοδοτηθούν εξ ολοκλήρου από τις ΗΠΑ, όπως υπογραμμίζει η Κινσάσα, η οποία διαβεβαιώνει ότι δεν θα υπάρξει δημοσιονομικό κόστος για το κράτος. Έχουν ήδη προετοιμαστεί εγκαταστάσεις κοντά στην πρωτεύουσα, Κινσάσα, για τη φιλοξενία των απελαθέντων, με την κυβέρνηση να παρουσιάζει την κίνηση ως έκφραση «δέσμευσης στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τη διεθνή αλληλεγγύη».
Γεωπολιτικές ισορροπίες, ορυκτά και κριτική για τα δικαιώματα
Η συμφωνία εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα διμερών διαπραγματεύσεων. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να προωθήσει ειρηνευτική συμφωνία στη σύγκρουση ανάμεσα στο Κονγκό και τη Ρουάντα, ενώ παράλληλα αναζητά πρόσβαση σε κρίσιμα ορυκτά του Κονγκό, στρατηγικής σημασίας για τις αλυσίδες παραγωγής υψηλής τεχνολογίας και ενέργειας. Η σύνδεση της μεταναστευτικής πολιτικής με γεωπολιτικά και οικονομικά ανταλλάγματα αναδεικνύει το πώς η μετανάστευση χρησιμοποιείται ως διαπραγματευτικό εργαλείο.
Το Κονγκό γίνεται έτσι ο όγδοος αφρικανικός εταίρος σε αντίστοιχες συμφωνίες, μετά χώρες όπως η Εσουατίνι, το Νότιο Σουδάν και η Ισημερινή Γουινέα. Ωστόσο, πολλές από αυτές τις χώρες –όπως και το ίδιο το Κονγκό– χαρακτηρίζονται από αυταρχικές πρακτικές, εύθραυστες θεσμικές δομές και σοβαρές εκθέσεις για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Οργανώσεις δικαιωμάτων έχουν ήδη επικρίνει τα αμερικανικά «τρίτων χωρών» σχήματα, υποστηρίζοντας ότι μετατρέπουν την Αφρική σε «χώρο απόθεσης» ανεπιθύμητων μεταναστών, χωρίς επαρκείς εγγυήσεις προστασίας. Στο επίκεντρο βρίσκεται το ερώτημα κατά πόσο χώρες με περιορισμένες υποδομές, πολιτική αστάθεια και εσωτερικές συγκρούσεις μπορούν να διασφαλίσουν αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης και νομική προστασία για πληθυσμούς ιδιαίτερα ευάλωτους.
Η κυβέρνηση του Κονγκό επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη για στενότερους δεσμούς με τις ΗΠΑ –σε μια περίοδο που η χώρα αναζητά στήριξη για την ασφάλεια και την οικονομική της ανάπτυξη– και στην αυξανόμενη πίεση από την κοινωνία των πολιτών και διεθνείς φορείς. Το αν η «προσωρινή» συμφωνία θα εξελιχθεί σε μόνιμο μηχανισμό ή θα αναθεωρηθεί υπό το βάρος αντιδράσεων, θα αποτελέσει κρίσιμο τεστ για την εξωτερική πολιτική της Κινσάσα και για την αξιοπιστία της Ουάσιγκτον όταν μιλά για σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Σχόλιο 
: Η συμφωνία ΗΠΑ–Κονγκό αποτυπώνει πώς η μεταναστευτική πολιτική ενσωματώνεται σε σκληρό γεωπολιτικό παζάρι: ασφάλεια, ορυκτά και περιφερειακές ισορροπίες ανταλλάσσονται με τη διαχείριση «ανεπιθύμητων» πληθυσμών, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα αν τα δικαιώματα των απελαθέντων θα θυσιαστούν στον βωμό των στρατηγικών συμφερόντων.
#ΗΠΑ #Κονγκό #Μετανάστες #Απελάσεις #Αφρική #ΑνθρώπιναΔικαιώματα
