Ο πόλεμος στο Ιράν και το μπλοκάρισμα στα Στενά του Ορμούζ εκτοξεύουν το κόστος των καυσίμων αεροπορίας και πιέζουν τις αεροπορικές εταιρείες. Ο κίνδυνος ελλείψεων από τον Ιούνιο φέρνει ακριβότερα εισιτήρια και στοχευμένες ακυρώσεις πτήσεων.
Ο πόλεμος στο Ιράν και η σχεδόν πλήρης παύση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ έχουν δημιουργήσει έναν επικίνδυνο συνδυασμό για τις αερομεταφορές ενόψει της θερινής περιόδου. Η παγκόσμια προσφορά καυσίμων αεροπορίας συμπιέζεται, την ώρα που η ζήτηση για ταξίδια στο Βόρειο Ημισφαίριο ετοιμάζεται να κορυφωθεί.
Στενά του Ορμούζ, διυλιστήρια και τιμή jet fuel στα 200 δολάρια
Η διαταραχή των εξαγωγών πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο αναγκάζει διυλιστήρια σε όλο τον κόσμο να μειώσουν την παραγωγή καυσίμων αεροπορίας και κηροζίνης. Τα διυλιστήρια της Μέσης Ανατολής, που παράγουν πάνω από το 10% της παγκόσμιας προσφοράς, δυσκολεύονται να εξυπηρετήσουν πελάτες εκτός περιοχής.
Οι τιμές του jet fuel έχουν ξεφύγει ακόμη περισσότερο από το αργό: στην Ευρώπη ξεπερνούν τα 200 δολάρια το βαρέλι, ιστορικό υψηλό. Με δεδομένο ότι τα καύσιμα μπορούν να φτάσουν έως και το 30% του λειτουργικού κόστους μιας αεροπορικής εταιρείας, η πίεση στα επιχειρηματικά μοντέλα είναι τεράστια.
Η Ασία πλήττεται ιδιαίτερα, καθώς απορροφά μεγάλο μέρος του αργού που διέρχεται από το Ορμούζ. Η παραγωγή καυσίμων αεροπορίας και κηροζίνης από ασιατικά διυλιστήρια εκτιμάται ότι υποχωρεί στα 2,9 εκατ. βαρέλια ημερησίως τον Απρίλιο, πάνω από μισό εκατ. βαρέλια λιγότερα σε σχέση με τον Φεβρουάριο.
Ευρώπη σε ενεργειακή στενωπό και ο κίνδυνος του Ιουνίου
Η Ευρώπη βρίσκεται σε δυσχερή θέση, καθώς επί χρόνια χάνει διυλιστική ικανότητα έναντι μεγαλύτερων, πιο αποδοτικών μονάδων στην Ασία. Περίπου το 40% των καυσίμων αεροπορίας που καταναλώνει η ΕΕ είναι εισαγόμενο, ενώ σχεδόν τα μισά από αυτά τα φορτία διέρχονται συνήθως από τα Στενά του Ορμούζ.
Η Shell αναφέρει ότι τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια μεγιστοποιούν την παραγωγή jet fuel, ενώ η περιοχή αυξάνει εισαγωγές από Βόρεια Αμερική και Αφρική. Ωστόσο, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προειδοποιεί: αν δεν αναπληρωθεί τουλάχιστον το μισό των απωλειών από τη Μέση Ανατολή, τα αποθέματα στην Ευρώπη μπορεί να φτάσουν σε κρίσιμα επίπεδα τον Ιούνιο, με «φυσικές ελλείψεις σε επιλεγμένα αεροδρόμια, ακυρώσεις πτήσεων και καταστροφή ζήτησης».
Ήδη οι αεροπορικές εταιρείες έχουν περικόψει χιλιάδες πτήσεις, καθηλώνοντας παλαιότερα, ενεργοβόρα αεροσκάφη και αυξάνοντας τις τιμές εισιτηρίων. Η Deutsche Lufthansa αφαιρεί 20.000 μη κερδοφόρες πτήσεις μικρών αποστάσεων το καλοκαίρι, ενώ παγκοσμίως η διαθέσιμη χωρητικότητα για τον Μάιο έχει μειωθεί κατά περίπου 3 ποσοστιαίες μονάδες.
ΗΠΑ, αντιστάθμιση καυσίμων και πίεση στα business models
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ διαβεβαιώνει ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν «άφθονα» καύσιμα αεροπορίας και καλεί τις χώρες να αυξήσουν τις εισαγωγές από την Αμερική. Ωστόσο, τα αμερικανικά διυλιστήρια ήδη λειτουργούν σε επίπεδα ρεκόρ και διοχετεύουν το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής στην εγχώρια αγορά, περιορίζοντας τα περιθώρια πρόσθετων εξαγωγών.
Οι ευρωπαϊκές αεροπορικές εταιρείες έχουν σε μεγάλο βαθμό αντισταθμίσει (hedging) τις ανάγκες τους για τους επόμενους μήνες, «κλειδώνοντας» τιμές. Αντίθετα, πολλές μεγάλες αμερικανικές εταιρείες, που εγκατέλειψαν το hedging μετά τις ζημιές του 2008, είναι σήμερα εκτεθειμένες στην εκτίναξη των τιμών. Η American Airlines υπολογίζει επιπλέον κόστος άνω των 4 δισ. δολαρίων για το 2026, ενώ η Delta εκτιμά πρόσθετη δαπάνη 2,5 δισ. δολαρίων μόνο στο β΄ τρίμηνο.
Ιδιαίτερα ευάλωτες είναι οι εταιρείες χαμηλού κόστους, των οποίων το μοντέλο βασίζεται σε χαμηλές τιμές και υψηλή συχνότητα πτήσεων. Ομάδα αμερικανικών αερομεταφορέων ζητά από την κυβέρνηση Τραμπ οικονομική ενίσχυση 2,5 δισ. δολαρίων, ενώ η Spirit Aviation Holdings συζητά ομοσπονδιακή διάσωση έως 500 εκατ. δολαρίων για να ολοκληρώσει την έξοδο από την πτώχευση.
Ακρίβεια στα εισιτήρια, ταξιδιωτικός σχεδιασμός και δικαιώματα επιβατών
Το πρόσθετο ενεργειακό κόστος μετακυλίεται ήδη στους ταξιδιώτες. Οι αεροπορικές επιβάλλουν fuel surcharges, αυξάνουν τέλη αποσκευών και χρεώσεις επιλογής θέσης. Στην Ασία, η Cathay Pacific προσθέτει περίπου 400 δολάρια σε long haul μετ’ επιστροφής, ενώ η AirAsia X ανεβάζει ναύλους έως 40%.
Στις ΗΠΑ, έως τις 20 Απριλίου, το μέσο διεθνές εισιτήριο μετ’ επιστροφής είχε αυξηθεί κατά 14%, στα 1.097 δολάρια, και το εγχώριο κατά 19%, στα 361 δολάρια. Ακόμη κι αν το Ορμούζ επαναλειτουργήσει σύντομα, οι ροές πετρελαίου και καυσίμων θα χρειαστούν χρόνο για να ομαλοποιηθούν, ενώ οι εταιρείες θα επιδιώξουν να ανακτήσουν τα επιπλέον κόστη. Η United εκτιμά ότι μπορεί να ανακτήσει έως και το 100% του αυξημένου κόστους καυσίμων μέχρι το τέλος του έτους, μέσω αυξήσεων τιμών.
Για τους επιβάτες, ο κίνδυνος δεν είναι μόνο το ακριβότερο εισιτήριο αλλά και η αβεβαιότητα. Οι ακυρώσεις επικεντρώνονται σε λιγότερο κερδοφόρα δρομολόγια και ώρες εκτός αιχμής, περιορίζοντας τις επιλογές. Οι περισσότεροι αερομεταφορείς προσφέρουν επιστροφή χρημάτων, voucher ή εναλλακτική πτήση, ωστόσο το αν δικαιούται κάποιος επιπλέον αποζημίωση εξαρτάται από την τοπική νομοθεσία και το αν η έλλειψη ή η ακρίβεια καυσίμων θεωρηθεί «έκτακτη περίσταση».
Οι επικεφαλής πολλών εταιρειών συμβουλεύουν τους ταξιδιώτες να κλείνουν νωρίς, ώστε να «κλειδώσουν» χαμηλότερες τιμές και καλύτερη διαθεσιμότητα, ενόψει ενός καλοκαιριού όπου η γεωπολιτική και η ενέργεια θα καθορίσουν την τελική εμπειρία του ταξιδιού περισσότερο από ποτέ.
Σχόλιο 
: Η κρίση καυσίμων δεν είναι απλώς συγκυριαίο σοκ στις τιμές εισιτηρίων· λειτουργεί ως stress test για ολόκληρη την αρχιτεκτονική των αερομεταφορών, αναδεικνύοντας την εξάρτηση από λίγους γεωπολιτικούς διαύλους και τη διαφορά ανθεκτικότητας ανάμεσα σε ισχυρούς legacy carriers και ευάλωτες low cost εταιρείες. Για την Ευρώπη και χώρες όπως η Ελλάδα, όπου ο τουρισμός είναι κομβικός, η εξέλιξη των αποθεμάτων jet fuel μέχρι τον Ιούνιο θα καθορίσει όχι μόνο το κόστος αλλά και τη διαθεσιμότητα των αεροπορικών θέσεων στο αποκορύφωμα της σεζόν.
#αεροπορικά #καύσιμα #τουρισμός #Ευρώπη #ΜέσηΑνατολή
