Ο αποκλεισμός στα στενά του Ορμούζ αποκάλυψε την ακραία εξάρτηση Ιαπωνίας και Νότιας Κορέας από τις θαλάσσιες οδούς ενέργειας. Το μάθημα αφορά πλέον ολόκληρο τον δυτικό Ειρηνικό, από τη Νότια Σινική Θάλασσα μέχρι την Ταϊβάν.
Ο παρατεταμένος αποκλεισμός στα στενά του Ορμούζ, αποτέλεσμα της κλιμάκωσης ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν, λειτουργεί ως ψυχρολουσία για Τόκιο και Σεούλ. Η Ιαπωνία καλύπτει περίπου το 93% των αναγκών της σε αργό πετρέλαιο μέσω του Ορμούζ, ενώ η Νότια Κορέα εισάγει από την ίδια θαλάσσια δίοδο το 70% του πετρελαίου και το 20% του φυσικού αερίου που καταναλώνει. Η διαταραχή αυτής αρτηρίας δεν είναι απλώς ένα ακόμη επεισόδιο στη Μέση Ανατολή, αλλά καμπανάκι για τη δομική ευαλωτότητα των ασιατικών οικονομιών που ζουν από τη θάλασσα.
Θαλάσσιες αρτηρίες και στρατηγικό σοκ
Όπως επισημαίνει ο αναλυτής ναυτικής ασφάλειας Τζόζεφ Κριστάντο, οι θαλάσσιες οδοί είναι «απολύτως ζωτικές» για Ιαπωνία και Νότια Κορέα, όχι μόνο για την ενέργεια αλλά και για πρώτες ύλες, τρόφιμα και εξαγωγές. Μία παρατεταμένη παρεμπόδιση δεν θα σήμαινε απλώς καθυστερήσεις στα πλοία, αλλά άνοδο τιμών ενέργειας, πίεση στις βιομηχανικές αλυσίδες παραγωγής και εκτίναξη του κόστους τροφίμων και εισροών. Με άλλα λόγια, ένα πλήρες στρατηγικό σοκ για δύο από τις πιο εμπορικά εντατικές οικονομίες του πλανήτη.
Το Ορμούζ, ωστόσο, είναι μόνο η αφετηρία της ανησυχίας. Στη Νότια Σινική Θάλασσα, όπου η Κίνα από το 2012 έχει εγκαταστήσει στρατεύματα, αεροδιαδρόμους και αμυντικές υποδομές σε αμφισβητούμενες νησίδες, διακινείται ετησίως εμπόριο αξίας περίπου 3,36 τρισ. δολαρίων. Οποιαδήποτε κλιμάκωση εκεί ή γύρω από την Ταϊβάν θα μπορούσε να αποδειχθεί ακόμη πιο καταστροφική για την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα από τον σημερινό αποκλεισμό στη Μέση Ανατολή.
Από «ένα σημείο κρίσης» σε ενιαίο ναυτικό πεδίο μάχης
Κατά τον Κριστάντο, η ευαλωτότητα δεν περιορίζεται σε ένα μεμονωμένο σημείο, αλλά αφορά έναν συνεχόμενο διάδρομο από τη Νοτιοανατολική Ασία μέχρι το στενό της Ταϊβάν. Ακόμη κι αν τα πλοία περάσουν με ασφάλεια τη Νότια Σινική Θάλασσα, πρέπει να διέλθουν από τις προσβάσεις Λουζόν ή Ταϊβάν για να φθάσουν στη Βορειοανατολική Ασία. Στην πράξη, η περιοχή λειτουργεί ως «ενιαίο θαλάσσιο πεδίο μάχης» όπου η απώλεια ελέγχου σε οποιοδήποτε κρίκο απειλεί ολόκληρη την αλυσίδα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Κίνα επιχειρεί να αυξήσει τον έλεγχό της στον δυτικό Ειρηνικό. Το Πεκίνο διαμαρτυρήθηκε επίσημα για τη διέλευση ιαπωνικού αντιτορπιλικού από το στενό της Ταϊβάν, χαρακτηρίζοντάς την απειλή για την κινεζική κυριαρχία, ενώ παράλληλα εγκαθιστά πλωτά εμπόδια και ναυτικές δυνάμεις σε περιοχές που διεκδικεί έναντι των Φιλιππίνων. Την ίδια στιγμή, η Ουάσιγκτον μεταφέρει σημαντικό μέρος των αεροπλανοφόρων και δυνάμεών της στη Μέση Ανατολή, γεγονός που ενισχύει την ανησυχία συμμάχων όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα για «αραίωση» της αμερικανικής παρουσίας στην Ασία.
Περιορισμένες εναλλακτικές, επίμονη εξάρτηση από τη θάλασσα
Οι δύο χώρες αναζητούν τρόπους μετριασμού του κινδύνου. Η KOGAS και η ιαπωνική JERA, οι μεγαλύτεροι παγκοσμίως εισαγωγείς LNG, υπέγραψαν μνημόνιο για ανταλλαγή φορτίων σε περίπτωση ελλείψεων και καλύτερο συντονισμό υποδομών. Παράλληλα συζητούνται πολιτικές διαφοροποίησης προμηθευτών, αύξησης στρατηγικών αποθεμάτων, ενεργειακής αποδοτικότητας και ενίσχυσης της εγχώριας αγροτικής παραγωγής.
Ωστόσο, όπως σημειώνουν οι ειδικοί, όλα αυτά έχουν «σαφή όρια». Εναλλακτικές διαδρομές μέσω των στενών Λομπόκ και Μακασάρ στην Ινδονησία ή ακόμη πιο ανατολικά στον Ειρηνικό είναι θεωρητικά διαθέσιμες, αλλά αυξάνουν το κόστος, την απόσταση και την κατανάλωση καυσίμου. Και κρίσιμα, ακόμη και μια παράκαμψη στον Ειρηνικό δεν εξαλείφει τη στρατηγική ευαλωτότητα, αφού τα πλοία πρέπει τελικά να προσεγγίσουν την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα μέσω υδάτων που μπορεί να καταστούν πεδίο αντιπαράθεσης σε μια ευρύτερη σύγκρουση με την Κίνα.
Η κινεζική στρατηγική «anti-access/area-denial», με ανάπτυξη αεροπλανοφόρων, βομβαρδιστικών μεγάλου βεληνεκούς και αναγνωριστικών αεροσκαφών πέρα από την «πρώτη νησιωτική αλυσίδα», στοχεύει ακριβώς στον έλεγχο αυτού του θαλάσσιου διαδρόμου. Για Τόκιο και Σεούλ, το μάθημα από τα στενά του Ορμούζ είναι σαφές: η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας από τη Μέση Ανατολή μέχρι τον δυτικό Ειρηνικό δεν είναι δεδομένη, και η οικονομική τους ευημερία εξαρτάται από μια εύθραυστη γεωπολιτική ισορροπία που δεν ελέγχουν πλήρως.
Σχόλιο 
: Η κρίση στο Ορμούζ λειτουργεί ως γενική πρόβα για ένα πιθανό μπλοκάρισμα της Νότιας Σινικής Θάλασσας ή του στενού της Ταϊβάν. Για την Ελλάδα, με οικονομία επίσης βαριά εξαρτημένη από τη ναυτιλία και τις εισαγωγές ενέργειας, το ασιατικό παράδειγμα είναι προειδοποίηση: η ενεργειακή ασφάλεια και η προστασία των θαλάσσιων οδών δεν είναι περιφερειακό ζήτημα, αλλά κεντρικός πυλώνας οικονομικής στρατηγικής.
#Ιαπωνία #ΝότιαΚορέα #Ορμούζ #Ενέργεια #Γεωπολιτική
