Την κατασκευή νέου πετρελαιαγωγού Βασόρα–Τσεϊχάν προτείνει ο επικεφαλής του ΙΕΑ, ως στρατηγική απάντηση στην αστάθεια στα Στενά του Ορμούζ. Το έργο αναδεικνύει την Τουρκία σε κομβικό ενεργειακό διάδρομο και προσφέρει στην Ευρώπη εναλλακτική οδό εφοδιασμού.
Την ιδέα ενός νέου πετρελαιαγωγού που θα συνδέει τα τεράστια κοιτάσματα της Βασόρας στο νότιο Ιράκ με τον τερματικό σταθμό πετρελαίου του Τσεϊχάν στη Μεσόγειο επαναφέρει στο προσκήνιο ο εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΙΕΑ), Φατίχ Μπιρόλ. Μιλώντας στην τουρκική εφημερίδα «Hürriyet», ο Μπιρόλ χαρακτήρισε τον αγωγό «αναγκαιότητα για το Ιράκ και ευκαιρία για την Τουρκία», αλλά και «μεγάλη ευκαιρία για την Ευρώπη» από πλευράς ασφάλειας εφοδιασμού.
Παράκαμψη Ορμούζ και στρατηγική ασφάλεια εφοδιασμού
Η πρόταση έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία το Ιράν επαναφέρει περιορισμούς στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, λιγότερο από ένα 24ωρο μετά την προσωρινή άρση τους. Η εκ νέου αβεβαιότητα έχει οδηγήσει δεξαμενόπλοια LNG να αλλάζουν πορεία, υπογραμμίζοντας την ευαλωτότητα ενός θαλάσσιου διαδρόμου από τον οποίο διέρχεται κρίσιμο ποσοστό του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας.
Το Ιράκ εξαρτάται σχεδόν πλήρως από τα Στενά του Ορμούζ για την εξαγωγή του πετρελαίου της Βασόρας, που αντιπροσωπεύει περίπου το 90% των ιρακινών εξαγωγών και βασίζεται σε αποθέματα της τάξης των 90 δισ. βαρελιών. «Το βάζο έσπασε μια φορά και είναι πολύ δύσκολο να φτιαχτεί», σημειώνει χαρακτηριστικά ο Μπιρόλ, υπονοώντας ότι η εμπιστοσύνη στη βιωσιμότητα του διαδρόμου Ορμούζ έχει υπονομευθεί.
Σε αυτό το πλαίσιο, ένας αγωγός Βασόρα–Τσεϊχάν θα λειτουργούσε ως στρατηγική παράκαμψη του στενού σημείου του Ορμούζ, μειώνοντας τον γεωπολιτικό κίνδυνο για Ιράκ, Τουρκία αλλά και Ευρώπη. Ο επικεφαλής του ΙΕΑ εκτιμά ότι «το ζήτημα της χρηματοδότησης μπορεί να ξεπεραστεί» και ότι «τώρα είναι ακριβώς η κατάλληλη στιγμή» για ένα τέτοιο έργο, αφήνοντας να εννοηθεί πως μπορεί να υπάρξει στήριξη και από ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Η Τουρκία ως αναδυόμενος ενεργειακός κόμβος
Η Άγκυρα ήδη προωθεί την επέκταση του υφιστάμενου τουρκο-ιρακινού αγωγού που συνδέει το Τσεϊχάν με τα πεδία του Κιρκούκ, στο πλαίσιο ενός ευρύτερου σχεδίου εμπορικού διαδρόμου πολλών δισ. δολαρίων από το λιμάνι Φάο στη Βασόρα έως τα τουρκικά σύνορα. Παράλληλα, Τουρκία, Συρία και Ιορδανία έχουν συμφωνήσει στον εκσυγχρονισμό σιδηροδρομικών και οδικών δικτύων, με στόχο έναν συνεχή χερσαίο διάδρομο μεταξύ νότιας Ευρώπης και Περσικού Κόλπου.
Οι εξελίξεις αυτές ενισχύουν τον ρόλο της Τουρκίας ως εναλλακτικού ενεργειακού και εμπορικού κόμβου, σε μια συγκυρία όπου ο υποστηριζόμενος από τις ΗΠΑ Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης (IMEC) έχει ουσιαστικά παγώσει λόγω του πολέμου Ισραήλ–Χαμάς και της γενικευμένης αστάθειας στην περιοχή. Οι επιθέσεις των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα, που διαταράσσουν τις θαλάσσιες μεταφορές, ενισχύουν περαιτέρω την αξία χερσαίων και αγωγών-βασισμένων διαδρομών.
Ευρωπαϊκό συμφέρον και πολιτικές προϋποθέσεις
Για την υλοποίηση του αγωγού, ο Μπιρόλ τονίζει ότι προϋπόθεση είναι μια πολιτική συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Ιράκ, την οποία θεωρεί «εφικτή». Η πιθανότητα ευρωπαϊκής χρηματοδοτικής συμμετοχής, όπως αφήνει να εννοηθεί, συνδέεται άμεσα με την ανάγκη της ΕΕ να διαφοροποιήσει τις πηγές και οδούς προμήθειας πετρελαίου και να μειώσει την έκθεσή της σε γεωπολιτικά ρίσκα.
Για την Ευρώπη, ένας σταθερός αγωγός από τη Βασόρα έως το Τσεϊχάν θα πρόσθετε έναν ακόμη κρίσιμο κρίκο στην αλυσίδα ενεργειακής ασφάλειας, συμπληρώνοντας τις προσπάθειες απεξάρτησης από επισφαλείς διαδρομές και περιοχές. Για την Τουρκία, θα ενίσχυε τη διαπραγματευτική της ισχύ ως διαμετακομιστικού κράτους, με άμεσες οικονομικές και γεωπολιτικές απολήξεις.
Σχόλιο 
: Η πρόταση Μπιρόλ δεν είναι απλώς τεχνικό έργο υποδομής, αλλά κίνηση αναδιάταξης των ενεργειακών ισορροπιών στη Μέση Ανατολή, με την Τουρκία να διεκδικεί ρόλο κεντρικού διαδρόμου και την Ευρώπη να αναζητά εναλλακτικές σε ένα όλο και πιο εύφλεκτο θαλάσσιο περιβάλλον.
#ΙΕΑ #Τουρκία #Ιράκ #Ενέργεια #Πετρέλαιο
