Η συζήτηση δεν αφορά πλέον ένα θεωρητικό ρίσκο. Αφορά το αν το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα έχει ήδη μετατραπεί σε ένα περιβάλλον όπου ένα μεσαίου μεγέθους σοκ μπορεί να εξελιχθεί σε συστημική κρίση. Οι προειδοποιήσεις των Agustín Carstens, Stijn Claessens και Klaas Knot δεν είναι ακαδημαϊκές. Είναι επιχειρησιακές.
Το βασικό πρόβλημα είναι ότι η παγκόσμια οικονομία δεν έχει «καθαρίσει» από την κρίση του 2008. Έχει απλώς μεταφέρει το ρίσκο σε νέα σημεία. Το σύστημα έγινε πιο ανθεκτικό σε επίπεδο τραπεζών, αλλά ταυτόχρονα έγινε πιο περίπλοκο και λιγότερο διαφανές συνολικά. Και αυτό είναι πιο επικίνδυνο.
Η έκρηξη του shadow banking είναι η πιο χαρακτηριστική απόδειξη. Πρόκειται για ένα παράλληλο οικοσύστημα χρηματοδότησης που περιλαμβάνει private credit funds, hedge funds, ασφαλιστικά οχήματα και επενδυτικά σχήματα που λειτουργούν εκτός των παραδοσιακών κανόνων κεφαλαιακής επάρκειας. Το κρίσιμο στοιχείο εδώ δεν είναι μόνο η έλλειψη ρύθμισης. Είναι η ψευδαίσθηση ρευστότητας.
Πολλά από αυτά τα σχήματα επενδύουν σε assets με χαμηλή ρευστότητα, αλλά προσφέρουν στους επενδυτές τη δυνατότητα εξόδου σχεδόν άμεσα. Αυτό το mismatch είναι διαχειρίσιμο σε περιόδους ηρεμίας. Σε συνθήκες πίεσης όμως, δημιουργεί μαζικές εκροές, αναγκαστικές πωλήσεις και απότομες αποτιμήσεις. Είναι ακριβώς ο μηχανισμός που μετατρέπει μια διόρθωση σε κρίση.
Την ίδια στιγμή, το δημόσιο χρέος λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής κινδύνου. Οι μεγάλες οικονομίες έχουν φτάσει σε επίπεδα χρέους που περιορίζουν δραματικά την ευελιξία τους. Σε προηγούμενες κρίσεις, οι κυβερνήσεις μπορούσαν να αυξήσουν δαπάνες, να στηρίξουν αγορές και να απορροφήσουν σοκ. Σήμερα, κάθε τέτοια κίνηση έχει κόστος αξιοπιστίας και αυξάνει τις πιέσεις στις αγορές ομολόγων.
Αυτό δημιουργεί ένα νέο είδος αστάθειας. Όχι μόνο στο ιδιωτικό σύστημα, αλλά και στον ίδιο τον πυρήνα του — τα κρατικά ομόλογα. Αν οι αγορές αρχίσουν να αμφισβητούν τη βιωσιμότητα του χρέους, η μετάδοση της κρίσης θα είναι πολύ πιο γρήγορη από το 2008.
Το τρίτο στοιχείο είναι πιο δομικό και λιγότερο ορατό: η ατελής εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων. Μετά την κρίση του 2008, υπήρξε ένα κύμα ρυθμιστικών αλλαγών. Όμως αυτές έμειναν ημιτελείς. Εστίασαν στις τράπεζες και άφησαν εκτός μεγάλα κομμάτια της αγοράς. Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα που φαίνεται πιο ασφαλές, αλλά στην πραγματικότητα έχει μεταφέρει το ρίσκο σε λιγότερο ελεγχόμενες περιοχές.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι κεντρικές τράπεζες βρίσκονται σε μια εξαιρετικά δύσκολη θέση. Δεν έχουν πλέον την πολυτέλεια των μηδενικών επιτοκίων και της απεριόριστης ρευστότητας. Ο πληθωρισμός παραμένει ενεργός, γεγονός που περιορίζει την ικανότητά τους να αντιδράσουν επιθετικά. Ταυτόχρονα, οι αγορές εξακολουθούν να προεξοφλούν παρέμβαση.
Αυτό δημιουργεί ένα στρατηγικό mismatch. Οι αγορές λειτουργούν με την υπόθεση ότι θα διασωθούν. Οι θεσμοί γνωρίζουν ότι δεν μπορούν να το κάνουν εύκολα. Αυτή η απόκλιση είναι το πιο επικίνδυνο στοιχείο του σημερινού περιβάλλοντος.
Η γεωπολιτική διάσταση επιβαρύνει περαιτέρω την κατάσταση. Η κρίση στο Στενό του Ορμούζ, οι ενεργειακές αναταράξεις και η αναδιάταξη των εμπορικών ροών προσθέτουν ένα layer αστάθειας που δεν υπήρχε σε προηγούμενες κρίσεις. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα δεν λειτουργεί πλέον σε ένα ουδέτερο περιβάλλον. Λειτουργεί μέσα σε ένα περιβάλλον συνεχών εξωγενών σοκ.
Το τελικό αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα που μοιάζει σταθερό στην επιφάνεια, αλλά έχει υψηλή ευαισθησία σε διαταραχές. Η μεταβλητότητα δεν είναι εξαίρεση. Είναι ενσωματωμένη στο σύστημα.
Και αυτό σημαίνει ότι η επόμενη κρίση δεν θα προειδοποιήσει. Δεν θα υπάρξει ένα σαφές trigger. Θα υπάρξει μια αλληλουχία γεγονότων που θα συνδεθούν γρήγορα και θα δημιουργήσουν ένα φαινόμενο ντόμινο.
SBC Σχολιο
Το σύστημα σήμερα δεν είναι πιο ασφαλές. Είναι πιο πολύπλοκο.
Το ρίσκο δεν έχει μειωθεί. Έχει διαχυθεί. Και όταν το ρίσκο διαχέεται, γίνεται πιο δύσκολο να εντοπιστεί και πιο εύκολο να ξεφύγει.
Η αγορά λειτουργεί σαν να υπάρχει δίχτυ ασφαλείας. Οι κεντρικές τράπεζες γνωρίζουν ότι το δίχτυ έχει περιορισμούς.
Αυτό είναι το πραγματικό ρήγμα.
Και σε τέτοια ρήγματα, οι κρίσεις δεν ξεκινούν με θόρυβο. Ξεκινούν αθόρυβα και μετά επιταχύνονται.
Το θέμα δεν είναι αν έρχεται κρίση. Το θέμα είναι αν θα υπάρξει χρόνος να αντιδράσουμε όταν ξεκινήσει.
