Η διεθνής ενεργειακή κρίση μπαίνει σε νέα, πιο επικίνδυνη φάση με τρία διαδοχικά σενάρια για αέριο και πετρέλαιο. Από την παρατεταμένη ακρίβεια έως έναν πλήρη εφοδιαστικό εκτροχιασμό, καμία εκδοχή δεν είναι ανώδυνη για οικονομία και νοικοκυριά.
Η ενεργειακή κρίση παύει οριστικά να μοιάζει με παροδικό φαινόμενο. Ακόμη και σε περίπτωση άμεσης αποκλιμάκωσης των γεωπολιτικών εντάσεων, η ζημιά στην προσφορά ενέργειας έχει ήδη γίνει και θα αποτυπωθεί με σφοδρότητα στους επόμενους μήνες. Οι προειδοποιήσεις από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, τις μεγάλες τράπεζες και τους διαχειριστές των ευρωπαϊκών δικτύων συγκλίνουν σε τρία διαδοχικά σενάρια, από το «κακό» έως το «εφιαλτικό».
Το «κακό» σενάριο: παρατεταμένη ακρίβεια, εύθραυστη ισορροπία
Στο πρώτο σενάριο, ακόμη και με άμεση αποκλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή, το κενό στην προσφορά φυσικού αερίου και πετρελαίου είναι δεδομένο. Τα αποθέματα υποχωρούν, ενώ οι εναλλακτικές πηγές δεν επαρκούν για να καλύψουν τις απώλειες από τη μείωση της παραγωγής LNG στον Κόλπο. Οι ζημιές στις υποδομές της Qatar Energy –που καλύπτει περίπου το 20% της παγκόσμιας τροφοδοσίας LNG– εκτιμάται ότι θα χρειαστούν 3-5 χρόνια για να αποκατασταθούν πλήρως.
Οι ΗΠΑ μπορούν να αυξήσουν τις εξαγωγές τους, αλλά όχι σε βαθμό που να αναπληρώσουν όλη τη χαμένη δυναμικότητα. Το αποτέλεσμα είναι μια εύθραυστη ισορροπία: αποφεύγεται η ανεξέλεγκτη εκτίναξη των τιμών, αλλά δεν υπάρχει επιστροφή στα προ κρίσης επίπεδα. Στο «ήπιο» αυτό σενάριο, οι τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη παραμένουν για άγνωστο διάστημα γύρω από τα 50-60 €/MWh, δηλαδή 55%-60% υψηλότερα από τα 30-32 €/MWh της προηγούμενης περιόδου.
Το χειρότερο σενάριο: θερινό ράλι και μάχη Ευρώπης – Ασίας
Το δεύτερο σενάριο σηματοδοτεί το πραγματικό τεστ αντοχών για καταναλωτές και βιομηχανία. Κρίσιμος παράγοντας είναι η λειτουργία των Στενών του Ορμούζ υπό περιορισμούς, σε συνδυασμό με χαμηλά ευρωπαϊκά αποθέματα – περίπου 28% κατά μέσο όρο, χαμηλό πενταετίας – στην έναρξη της θερινής περιόδου αποθήκευσης.
Καθώς η παραγωγή LNG στον Κόλπο μειώνεται και τα τελευταία φορτία από το Κατάρ παραδίδονται έως τα μέσα Απριλίου, η αγορά στρέφεται ολοένα και περισσότερο στη spot αγορά. Εκεί θα συγκρουστούν δύο μεγάλοι πόλοι ζήτησης: από τη μία η Ευρώπη, από την άλλη οι ασιατικές οικονομίες (Κίνα, Ινδία, Ιαπωνία, Κορέα, Ταϊβάν) που εξαρτώνται εντονότατα από το LNG της περιοχής.
Η Morgan Stanley προβλέπει ότι έως τα μέσα Ιουνίου η Ευρώπη θα έχει χάσει περίπου το 9% των εισαγωγών LNG, οδηγώντας σε αισθητή σύσφιξη της αγοράς και άνοδο τιμών πάνω από τα σημερινά 50 €/MWh. Για το β’ τρίμηνο «βλέπει» επίπεδα γύρω στα 79,8 €/MWh, το γ’ τρίμηνο κοντά στα 90,2 €/MWh και το δ’ τρίμηνο στα 88,7 €/MWh, επιβεβαιώνοντας τους φόβους για αέριο κοντά στα 85-90 ευρώ τον επόμενο χειμώνα.
Το εφιαλτικό σενάριο: γεωπολιτικός εκτροχιασμός και σοκ στον εφοδιασμό
Το τρίτο, εφιαλτικό σενάριο συνδέεται άμεσα με στρατιωτική κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή. Αν πληγούν εργοστάσια ηλεκτροπαραγωγής στο Ιράν και η Τεχεράνη απαντήσει στοχεύοντας τον «bypass» αγωγό της Σαουδικής Αραβίας –μέσω του οποίου μεταφέρονται περίπου 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως, παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ– τότε ο παγκόσμιος εφοδιασμός πετρελαίου θα δεχθεί καίριο πλήγμα.
Σήμερα, αυτή η παρακαμπτήριος οδός, μαζί με την ανακατεύθυνση στόλων δεξαμενόπλοιων προς το λιμάνι Yanbu, λειτουργεί ως κρίσιμη «βαλβίδα ασφαλείας» και συγκρατεί τις τιμές κάτω από τα ακραία επίπεδα προηγούμενων κρίσεων. Ενδεχόμενη αχρήστευση του αγωγού θα αφαιρέσει περίπου το ένα τρίτο της σαουδαραβικής παραγωγής από την αγορά, τη στιγμή που μέσω Ορμούζ διέρχονται καθημερινά περί τα 15 εκατ. βαρέλια.
Με τις τιμές του πετρελαίου να κινούνται ήδη πάνω από τα 110 δολάρια το βαρέλι, ένα τέτοιο πλήγμα θα προκαλούσε νέα, βίαιη εκτίναξη, η οποία με χρονική υστέρηση θα μεταφερόταν και στο φυσικό αέριο. Οι πρόσφατες ιρανικές επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές στο Κουβέιτ θεωρούνται από αναλυτές «προειδοποιητικές βολές» για αυτό το ενδεχόμενο, σε ένα περιβάλλον όπου οι απειλές της Ουάσιγκτον για πλήγματα σε ιρανικές ενεργειακές εγκαταστάσεις παραμένουν στο τραπέζι.
Για την Ελλάδα, μια τέτοια κλιμάκωση σημαίνει διπλό πλήγμα: διαρκή πίεση στο ενεργειακό κόστος της βιομηχανίας και των μεταφορών, αλλά και επιτάχυνση του εισαγόμενου πληθωρισμού, με άμεσο αντίκτυπο σε νοικοκυριά, τουρισμό και δημόσια οικονομικά. Η στρατηγική ενίσχυσης υποδομών LNG, διασυνδέσεων και ΑΠΕ μειώνει μεν την έκθεση, δεν μπορεί όμως να αναιρέσει την ισχυρή εξάρτηση της χώρας από τις διεθνείς τιμές ενέργειας.
Σχόλιο 
: Η τριπλή κλιμάκωση των σεναρίων δείχνει ότι η συζήτηση δεν είναι πια αν θα πληρώσουμε ακριβότερη ενέργεια, αλλά πόσο και για πόσο. Για την ελληνική οικονομία, το πραγματικό διακύβευμα είναι αν θα προλάβει να θωρακίσει παραγωγή και δίκτυα πριν η επόμενη γεωπολιτική αναταραχή μετατρέψει την ενεργειακή ακρίβεια σε μόνιμη απειλή για ανταγωνιστικότητα και κοινωνική συνοχή.
#ενεργειακή_κρίση #ενέργεια #φυσικό_αέριο #πετρέλαιο #ΜέσηΑνατολή
