Ο Ευάγγελος Βενιζέλος καλεί την Αθήνα να αξιοποιήσει ενεργητικά τη συγκυρία στα ελληνοτουρκικά και να επαναστοχαστεί θεσμικά όρια και ισορροπίες. Συνδέει τη συζήτηση για τη «Γαλάζια Πατρίδα» με την ανάγκη συνταγματικών αλλαγών και αυξημένης θεσμικής λογοδοσίας.
Μήνυμα ενεργητικής στρατηγικής τόσο στα ελληνοτουρκικά όσο και στο πεδίο των θεσμών έστειλε ο Ευάγγελος Βενιζέλος, κλείνοντας το συνέδριο του «Κύκλου Ιδεών». Ο πρώην υπουργός τόνισε ότι η Ελλάδα «δεν πρέπει να περιμένει παθητικά» την ψήφιση του τουρκικού νόμου για τη «Γαλάζια Πατρίδα», αλλά να μετατρέψει τη συγκυρία σε ευκαιρία για διπλωματική πρωτοβουλία και διασφάλιση των εθνικών συμφερόντων.
Ελληνοτουρκικά: από την αναμονή στην πρωτοβουλία
Ο κ. Βενιζέλος υπογράμμισε ότι το ακριβές περιεχόμενο του τουρκικού εσωτερικού νόμου δεν είναι ακόμη γνωστό, σημειώνοντας ότι η Αθήνα ορθά παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις χωρίς να αποκαλύπτει δημόσια όλες τις κινήσεις της. «Δεν έχω απαίτηση από την κυβέρνηση, τον πρωθυπουργό και τους υπουργούς να πουν δημόσια τι κάνουν. Κάνουν ό,τι πρέπει», ανέφερε, προσθέτοντας όμως ότι η χώρα δεν μπορεί να περιοριστεί σε παθητικό ρόλο.
Κατά τον ίδιο, το «απλούστερο» σενάριο θα ήταν μια άμεση και ειλικρινής επικοινωνία μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας, με αμοιβαίες διαβεβαιώσεις ότι δεν υπάρχουν προθέσεις να θιγεί η ασφάλεια, ώστε να προκριθεί ο διάλογος έναντι της κλιμάκωσης. Υπενθύμισε δε το ιστορικό παράδειγμα του «τηλεφώνου στις τρεις το πρωί», εξηγώντας ότι δεν αρκεί η αντίδραση την κρίσιμη στιγμή, αλλά απαιτείται προετοιμασία σε στρατηγικό βάθος.
Κριτική στην προσωποκεντρική πολιτική και στο άρθρο 86
Περνώντας στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό, ο κ. Βενιζέλος άσκησε κριτική στη λογική του «ενός και μοναδικού» ηγέτη. Θύμισε ότι παλαιότερα στα μεγάλα κόμματα γινόταν λόγος για πολλούς «πρωθυπουργίσιμους», ενώ σήμερα κυριαρχεί η αντίληψη ότι υπάρχει μόνο ένας, με τον «δεύτερο» να είναι «ο κανένας». Η παρατήρηση αυτή παραπέμπει σε αυξημένο κίνδυνο προσωποποίησης της εξουσίας και αποδυνάμωσης των εσωτερικών αντιβάρων.
Για τη συνταγματική αναθεώρηση, υποστήριξε ότι, όπως έχει διαμορφωθεί η δημόσια συζήτηση, η κατάργηση του άρθρου 86 περί ευθύνης υπουργών είναι πλέον πολιτικά αναπόφευκτη, καθώς «δεν μπορεί να σταθεί το πολιτικό σύστημα έναντι της κοινής γνώμης». Επισήμανε ωστόσο ότι το πρόβλημα δεν είναι το γράμμα του άρθρου, αλλά το γεγονός ότι δεν εφαρμόστηκε όπως έπρεπε, και ζήτησε δραστικό περιορισμό της συμμετοχής μη δικαστικών οργάνων στις σχετικές διαδικασίες.
Δικαιοσύνη, ανεξάρτητες αρχές και θεσμικές τριβές
Ο πρώην υπουργός τάχθηκε υπέρ αλλαγών στον τρόπο επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης. Επισήμανε την αντίφαση μεταξύ της αυξημένης πλειοψηφίας 3/5 που απαιτείται για τις ανεξάρτητες αρχές και της απλής κυβερνητικής πλειοψηφίας 151 βουλευτών που αρκεί για τον ορισμό των επικεφαλής των ανώτατων δικαστηρίων. Η παρατήρηση αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη προβληματική για την ισορροπία εξουσιών και την αξιοπιστία του θεσμικού πλαισίου.
Παράλληλα, εμφανίστηκε επιφυλακτικός ως προς τη ρεαλιστική δυνατότητα αναθεώρησης του Συντάγματος στην παρούσα συγκυρία, κάνοντας λόγο για «απόλυτη εκλογική αβεβαιότητα» και ανάγκη πλειοψηφιών που σήμερα δεν διαφαίνονται, εκτός ίσως σε σενάρια «μεγάλης πολιτικής ανατροπής», ακόμη και αντισυστημικής.
Σύγκρουση με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και θεσμικό ήθος
Ιδιαίτερα επικριτικός ήταν ο κ. Βενιζέλος για τη στάση της κυβέρνησης έναντι της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, με αφορμή την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ. Χωρίς να αποδώσει απόλυτο δίκιο στη μία ή την άλλη πλευρά, υπογράμμισε ότι η πολιτική εικόνα που εκπέμπεται είναι αυτή μιας κυβέρνησης που συγκρούεται ανοιχτά με ένα εισαγγελικό όργανο το οποίο επιχειρεί να ερευνήσει μια υπόθεση δημοσίου ενδιαφέροντος.
Άσκησε επίσης κριτική στον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, Κωνσταντίνο Τζαβέλλα, για την απουσία του από την Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής, τονίζοντας ότι θεσμικά όφειλε να παραστεί, ακόμη και αν δεν προχωρούσε σε ουσιαστικές τοποθετήσεις επί των αρμοδιοτήτων ή των πράξεών του. Η παρέμβαση Βενιζέλου αναδεικνύει συνολικά μια ανησυχία για τη θεσμική ποιότητα της δημοκρατίας, σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής ρευστότητας και εσωτερικής πολιτικής πόλωσης.
Σχόλιο 
: Η παρέμβαση Βενιζέλου λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η διαχείριση των ελληνοτουρκικών χωρίς θεσμική αξιοπιστία στο εσωτερικό είναι στρατηγικά ευάλωτη· η κυβέρνηση καλείται να αποδείξει ότι μπορεί ταυτόχρονα να ασκεί ενεργητική εξωτερική πολιτική και να σέβεται στην πράξη τα ευρωπαϊκά και συνταγματικά αντίβαρα.
#Βενιζέλος #Ελληνοτουρκικά #Σύνταγμα #Δικαιοσύνη
