Η κατάρρευση της εμπιστοσύνης στον Κιρ Στάρμερ ωθεί την αριστερά να εξετάσει τον Άντι Μπέρναμ ως εναλλακτική. Όμως ο Οουεν Τζόουνς προειδοποιεί ότι η στήριξη δεν πρέπει να είναι άκριτη.
Η βρετανική κεντροαριστερά βρίσκεται σε βαθιά κρίση αξιοπιστίας μετά την εμπειρία της ηγεσίας Στάρμερ. Η απομάκρυνση του Εργατικού Κόμματος από τις προεκλογικές δεσμεύσεις προς την αριστερά άνοιξε χώρο στους Πράσινους, που πλέον αποτελούν πειστική εκλογική διέξοδο για απογοητευμένους προοδευτικούς ψηφοφόρους. Σε αυτό το πλαίσιο, ο δήμαρχος του Μάντσεστερ Άντι Μπέρναμ προβάλλει ως η πιο ισχυρή ελπίδα των Εργατικών – αλλά και ως τεστ ωριμότητας για την ίδια την αριστερά.
Από μπλερικός τεχνοκράτης σε «προοδευτικό» ηγέτη;
Ο Οουεν Τζόουνς υπενθυμίζει ότι ο Μπέρναμ δεν ξεκίνησε ως ριζοσπάστης. Υπήρξε ειδικός σύμβουλος στην εποχή Μπλερ, ψήφισε υπέρ του πολέμου στο Ιράκ και στην ηγετική κούρσα του 2015 κινήθηκε σε σαφώς κεντρώα γραμμή: λανσάρισε την υποψηφιότητά του σε εταιρεία συνδεδεμένη με φοροαποφυγή, χαρακτήρισε τον φόρο σε ακριβές κατοικίες «κακεντρεχή» πολιτική και δεν καταψήφισε τις περικοπές κοινωνικών επιδομάτων των Συντηρητικών. Αυτές οι επιλογές άνοιξαν τον δρόμο στην εκλογή Κόρμπιν.
Έκτοτε, ο Μπέρναμ επιχειρεί να εμφανιστεί ως αυθεντικός προοδευτικός. Δηλώνει ότι η Βρετανία βρίσκεται «σε λάθος πορεία εδώ και 40 χρόνια», απορρίπτοντας εμμέσως τόσο τον θατσερισμό όσο και τον «νέο εργατισμό» και τη σημερινή γραμμή Στάρμερ. Μιλά για «δημόσιο έλεγχο» σε ενέργεια, στέγη, νερό και μεταφορές. Ωστόσο, όπως σημειώνει ο Τζόουνς, η ασάφεια του όρου είναι κρίσιμη: μετά το παράδειγμα Στάρμερ, που υποσχέθηκε «κοινή ιδιοκτησία» χωρίς ουσιαστική εθνικοποίηση, η αριστερά δεν μπορεί να αρκεστεί σε γενικόλογες διατυπώσεις. Ο «δημόσιος έλεγχος» πρέπει να σημαίνει σαφή, δημοκρατική δημόσια ιδιοκτησία βασικών υποδομών.
Επιτεύγματα, αντιφάσεις και τα ανοιχτά ερωτήματα
Το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ του Μπέρναμ είναι το μοντέλο συγκοινωνιών Bee Network στο Μάντσεστερ: οι αστικές συγκοινωνίες τέθηκαν υπό δημόσιο έλεγχο, με χαμηλότερα εισιτήρια, αύξηση επιβατών και καλύτερη συνέπεια. Ωστόσο, μεγάλο μέρος του στόλου παραμένει σε ιδιωτικά χέρια, γεγονός που περιορίζει το βάθος της μεταρρύθμισης.
Αντίθετα, στο πεδίο της στέγασης το αποτύπωμά του είναι πολύ πιο αμφιλεγόμενο. Πάνω από τα μισά δάνεια του Ταμείου Στεγαστικών Επενδύσεων της μητροπολιτικής περιοχής έχουν κατευθυνθεί σε έναν μόνο developer, τη Renaker, η οποία κατασκευάζει κυρίως πολυτελή διαμερίσματα με ελάχιστη προσιτή κατοικία. Παρά την υπόσχεση για τουλάχιστον 10.000 δημοτικά διαμερίσματα μετά την επανεκλογή του το 2024, τον πρώτο χρόνο ανεγέρθηκαν μόλις 10 – μια απόκλιση που απαιτεί πειστική εξήγηση.
Στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής, ο Τζόουνς καταγράφει μια σημαντική μετατόπιση. Από τις δηλώσεις του 2015 που εξωράιζαν το Ισραήλ, ο Μπέρναμ έχει περάσει σε ξεκάθαρη στήριξη κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα από το 2023, αναγνώριση της Παλαιστίνης και καταγγελία ότι το Ισραήλ «καταστρέφει τη βιώσιμη ζωή για τους Παλαιστινίους». Ωστόσο, ζητείται σαφήνεια για το αν θεωρεί ότι έχουν διαπραχθεί εγκλήματα πολέμου ή γενοκτονία και αν θα υποστήριζε κυρώσεις και διακοπή εξαγωγών όπλων.
Εκλογικό σύστημα, αγορές και κίνδυνος επανάληψης του «κόλπου Στάρμερ»
Κρίσιμο ζήτημα για την αριστερά είναι η δέσμευση του Μπέρναμ στην απλή αναλογική ή σε άλλη μορφή αναλογικής εκπροσώπησης, την οποία έχει υποστηρίξει στο παρελθόν. Η ιδέα να εφαρμοστεί μετά από εκλογική νίκη, αντί μέσω νέου δημοψηφίσματος, μπορεί να αποδειχθεί πιο ρεαλιστική, αλλά απαιτεί ξεκάθαρο οδικό χάρτη.
Ανησυχίες προκαλούν επίσης οι δηλώσεις του για την ανάγκη να «ξεπεραστεί η εξάρτηση από τις αγορές ομολόγων», που ερμηνεύθηκαν ως ασαφές μήνυμα προς τις χρηματαγορές, καθώς και η πρόσφατη υπαναχώρηση από την προγενέστερη θέση υπέρ της επανένταξης στην ΕΕ, λόγω υποψηφιότητάς του σε έντονα φιλο-Brexit περιφέρεια. Παράλληλα, η στενή σχέση της καμπάνιας του με πρόσωπα που συνδέονται με τον σκληρό μηχανισμό Στάρμερ, ο οποίος είχε στόχο την περιθωριοποίηση της αριστεράς, θεωρείται «κόκκινο καμπανάκι».
Ο Τζόουνς καταλήγει ότι ο Μπέρναμ μπορεί πράγματι να έχει εξελιχθεί σε ειλικρινή προοδευτικό και ότι, αν προωθήσει ουσιαστική εκλογική μεταρρύθμιση, η αριστερά θα βρεθεί σε καλύτερη θέση για να αξιοποιήσει τις δυνατότητές του και να αναχαιτίσει την άνοδο της άκρας δεξιάς. Όμως, μετά την «οδυνηρή απάτη» του Στάρμερ, η αριστερά δεν μπορεί να προσφέρει λευκή επιταγή. Η στήριξη πρέπει να είναι υπό όρους, με σαφείς δεσμεύσεις σε δημόσια ιδιοκτησία, κοινωνική πολιτική, Παλαιστίνη και θεσμικές αλλαγές.
Σχόλιο 
: Η βρετανική εμπειρία είναι καίρια προειδοποίηση και για άλλες ευρωπαϊκές κεντροαριστερές: χωρίς θεσμικές εγγυήσεις και σκληρό έλεγχο, οι υποσχέσεις για ρήξη με τον νεοφιλελευθερισμό μπορούν εύκολα να μετατραπούν σε επικοινωνιακά σχήματα, αφήνοντας χώρο σε Πράσινους και ριζοσπαστική δεξιά να κεφαλαιοποιήσουν τη λαϊκή δυσαρέσκεια.
#Βρετανία #ΆντιΜπέρναμ #ΕργατικόΚόμμα #Πράσινοι #Πολιτική
