Η Ευρώπη μπαίνει σε ακόμη μία αντιπυρική περίοδο με το ίδιο βασικό ερώτημα: έχει πραγματικά προετοιμαστεί ή απλώς αντιδρά καλύτερα μετά την κρίση; Η εμπειρία του 2025 ήταν σκληρή — η χειρότερη σεζόν πυρκαγιών στην ιστορία της ηπείρου, με πάνω από ένα εκατομμύριο εκτάρια να καίγονται και τις θερμοκρασίες να κινούνται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.
Η φετινή χρονιά ξεκίνησε νωρίς, επιβεβαιώνοντας ότι το πρόβλημα δεν είναι συγκυριακό αλλά διαρθρωτικό. Ήδη από την άνοιξη καταγράφηκαν πυρκαγιές σε χώρες που παραδοσιακά δεν βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, όπως η Ολλανδία και η Τσεχία, ενεργοποιώντας για πρώτη φορά τον ευρωπαϊκό μηχανισμό πολιτικής προστασίας σε τέτοιες περιοχές.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ενισχύσει σημαντικά τα εργαλεία της. Ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας (ECPM) διαθέτει πλέον περισσότερους από 700 πυροσβέστες σε ετοιμότητα, έναντι λιγότερων από 200 πριν από πέντε χρόνια, ενώ ο στόλος RescEU ενισχύεται με νέα αεροσκάφη και ελικόπτερα. Παράλληλα, δημιουργούνται περιφερειακοί κόμβοι, όπως αυτός στην Κύπρο, για εκπαίδευση και συντονισμό επιχειρήσεων.
Το πρόβλημα όμως δεν είναι μόνο οι πόροι. Είναι ο συντονισμός.
Παρά τις βελτιώσεις, η συνεργασία μεταξύ κρατών παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα αδύναμα σημεία. Διαφορετικά συστήματα, διαφορετικός εξοπλισμός και διαφορετικές επιχειρησιακές πρακτικές δυσκολεύουν τις κοινές επιχειρήσεις. Ακόμη και βασικά ζητήματα, όπως η συμβατότητα εξοπλισμού μεταξύ χωρών, παραμένουν άλυτα, αναγκάζοντας συχνά τις ομάδες να αυτοσχεδιάζουν σε κρίσιμες στιγμές.
Εξίσου κρίσιμο είναι το θέμα της πρόληψης. Η Ευρώπη επενδύει σε φυσικές λύσεις και διαχείριση οικοσυστημάτων, με περίπου 600 εκατομμύρια ευρώ να έχουν διατεθεί τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, η εφαρμογή αυτών των πολιτικών συναντά εμπόδια: διαφορετικά εθνικά ρυθμιστικά πλαίσια, σύγκρουση με περιβαλλοντικές πολιτικές και αδυναμία επιβολής κανόνων σε τοπικό επίπεδο.
Σε πολλές περιοχές, το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η κοινωνική αποδοχή. Η πρόληψη απαιτεί αλλαγές — καθαρισμό βλάστησης, περιορισμούς χρήσης γης, νέα πρότυπα διαβίωσης. Και αυτές οι αλλαγές συχνά δεν είναι πολιτικά δημοφιλείς.
Η πρόκληση δεν σταματά όταν σβήσει μια φωτιά. Η αναδάσωση παραμένει ένα ακόμη πεδίο αδυναμίας. Σε αρκετές περιπτώσεις, η αποκατάσταση γίνεται με βραχυπρόθεσμη λογική, χρησιμοποιώντας ταχέως αναπτυσσόμενα αλλά ακατάλληλα είδη δέντρων, που αυξάνουν τον κίνδυνο μελλοντικών πυρκαγιών αντί να τον μειώνουν.
Η μεγάλη εικόνα είναι σαφής: η Ευρώπη έχει βελτιώσει την αντίδρασή της, αλλά δεν έχει ακόμη κερδίσει τη μάχη της πρόληψης. Και όσο η κλιματική αλλαγή επιταχύνει τις συνθήκες που ευνοούν τις πυρκαγιές, το παράθυρο προσαρμογής στενεύει.
SBC Σχόλιο: Οι πυρκαγιές δεν είναι πλέον «έκτακτα γεγονότα». Είναι κανονικότητα. Και όταν το σύστημα συνεχίζει να λειτουργεί με λογική κρίσης αντί πρόληψης, το αποτέλεσμα είναι πάντα το ίδιο: τρέχει πίσω από τη φωτιά.
