Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ εξουδετέρωσαν ηγετικό στέλεχος του ISIS στη Νιγηρία. Πίσω από την είδηση, αναζωπυρώνεται η συζήτηση για τις αμερικανικές επιχειρήσεις κατά της τρομοκρατίας στην Αφρική.
Η δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «εξουδετέρωσαν ηγέτη του ISIS στη Νιγηρία» προσθέτει ένα ακόμη επεισόδιο στο μακροχρόνιο αφήγημα της Ουάσινγκτον για τον «παγκόσμιο πόλεμο κατά της τρομοκρατίας». Παρότι οι επίσημες λεπτομέρειες για την ταυτότητα του στόχου, το είδος της επιχείρησης και τον ρόλο των νιγηριανών αρχών δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί, η τοποθέτηση του πρώην προέδρου επαναφέρει στο προσκήνιο το ερώτημα: τι σημαίνει επιχειρησιακή παρουσία των ΗΠΑ στην Αφρική το 2026;
Η γεωπολιτική σκακιέρα της Σαχέλ και η Νιγηρία
Η Νιγηρία, με τον πληθυσμό των άνω των 200 εκατ. κατοίκων και τον ρόλο της ως κορυφαίου παραγωγού πετρελαίου στην Αφρική, αποτελεί κρίσιμο κρίκο σε μια ευρύτερη ζώνη αστάθειας που εκτείνεται από τη λίμνη Τσαντ έως το Σαχέλ. Οι τζιχαντιστικές οργανώσεις στην περιοχή, από το Boko Haram μέχρι παρακλάδια του ISIS, εκμεταλλεύονται τις αδύναμες κρατικές δομές, την κοινωνική ανισότητα και τις εθνοτικές εντάσεις.
Για την Ουάσινγκτον, η ενίσχυση της παρουσίας σε χώρες όπως η Νιγηρία συνδέεται όχι μόνο με την αντιτρομοκρατία, αλλά και με τον ανταγωνισμό με την Κίνα και τη Ρωσία για επιρροή σε μια ήπειρο πλούσια σε πρώτες ύλες και δημογραφική δυναμική. Οι στοχευμένες επιχειρήσεις κατά ηγετών οργανώσεων λειτουργούν ως μήνυμα ισχύος, αλλά δεν απαντούν στο διαρθρωτικό ζήτημα: ποιος θα εγγυηθεί μακροπρόθεσμη ασφάλεια και ανάπτυξη στις τοπικές κοινωνίες;
Επιχειρήσεις «χειρουργικής ακρίβειας» και θεσμικό έλλειμμα
Οι αμερικανικές επιχειρήσεις εναντίον ηγετών του ISIS στη Μέση Ανατολή και την Αφρική παρουσιάζονται συχνά ως «χειρουργικά πλήγματα» που περιορίζουν την ικανότητα των οργανώσεων να σχεδιάζουν επιθέσεις. Ωστόσο, η εμπειρία των τελευταίων δύο δεκαετιών δείχνει ότι η εξουδετέρωση προσώπων σπάνια αρκεί για να διαλυθούν δίκτυα με βαθιές κοινωνικές ρίζες.
Σε χώρες με εύθραυστα θεσμικά πλαίσια, όπως πολλές στη Δυτική και Κεντρική Αφρική, ο κίνδυνος είναι διπλός: αφενός, η εξάρτηση από ξένες στρατιωτικές επιχειρήσεις υπονομεύει την ανάπτυξη αυτόνομων μηχανισμών ασφάλειας και δικαιοσύνης· αφετέρου, κάθε πλήγμα που προκαλεί παράπλευρες απώλειες μπορεί να τροφοδοτήσει περαιτέρω ριζοσπαστικοποίηση. Το ιστορικό των επεμβάσεων δείχνει ότι χωρίς επένδυση σε θεσμούς, εκπαίδευση και οικονομικές ευκαιρίες, οι στρατιωτικές επιτυχίες είναι συχνά πρόσκαιρες.
Εσωτερική πολιτική στις ΗΠΑ και η ρητορική Τραμπ
Η δήλωση Τραμπ εντάσσεται και στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό των ΗΠΑ, όπου η ασφάλεια και η μετανάστευση παραμένουν κεντρικά ζητήματα. Η ανάδειξη μιας επιτυχούς επιχείρησης κατά του ISIS λειτουργεί ως επιχείρημα υπέρ μιας πιο σκληρής, εκτός συνόρων, αντιμετώπισης των απειλών, που συνδέεται συχνά με αυστηρότερες πολιτικές στα σύνορα και στο εσωτερικό.
Ταυτόχρονα, όμως, η θεσμική συζήτηση για τα όρια των προεδρικών εξουσιών στις στρατιωτικές επιχειρήσεις εκτός παραδοσιακών ζωνών πολέμου παραμένει ανοιχτή. Το Κογκρέσο έχει δεχθεί κριτική ότι δεν έχει επικαιροποιήσει επαρκώς τα νομικά πλαίσια που ρυθμίζουν τη χρήση βίας κατά τρομοκρατικών οργανώσεων, αφήνοντας μεγάλη διακριτική ευχέρεια στο εκάστοτε εκτελεστικό. Η Νιγηρία μπορεί έτσι να γίνει ακόμη ένα παράδειγμα «γκρίζας ζώνης» μεταξύ πολέμου και ειρήνης.
Αφρικανική ασφάλεια, ενέργεια και διεθνείς αγορές
Κάθε αναταραχή στη Νιγηρία έχει δυνητικές επιπτώσεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας, δεδομένου του ρόλου της χώρας στον ΟΠΕΚ και της σημασίας της για την προσφορά αργού πετρελαίου. Αν και μια στοχευμένη αντιτρομοκρατική επιχείρηση δεν επηρεάζει άμεσα την παραγωγή, η εικόνα μιας χώρας που παραμένει αντιμέτωπη με ένοπλες οργανώσεις επηρεάζει το επενδυτικό ρίσκο και το κόστος χρηματοδότησης για υποδομές και εξορύξεις.
Επιπλέον, η ασφάλεια στην ευρύτερη περιοχή της λίμνης Τσαντ συνδέεται με τις μεταναστευτικές ροές προς τον Βορρά. Κάθε νέα εστία έντασης μπορεί να ενισχύσει τις πιέσεις προς τη Βόρεια Αφρική και, τελικά, την Ευρώπη. Η αντιτρομοκρατική πολιτική, όταν δεν συνοδεύεται από αναπτυξιακές παρεμβάσεις, συχνά μεταθέτει το πρόβλημα αντί να το λύνει.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, η σταθερότητα στη Νιγηρία και στην ευρύτερη περιοχή έχει τρεις διαστάσεις: πρώτον, επηρεάζει έμμεσα τις διεθνείς τιμές ενέργειας, άρα και το κόστος για βιομηχανία και νοικοκυριά στην Ελλάδα· δεύτερον, επηρεάζει τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς η Ε.Ε. αναζητά διαφοροποίηση ενεργειακών πηγών και αξιόπιστους εταίρους· τρίτον, συνδέεται με τις μεταναστευτικές πιέσεις που διαχειρίζεται η χώρα. Μια αμιγώς στρατιωτική προσέγγιση από τις ΗΠΑ και άλλους διεθνείς δρώντες, χωρίς επένδυση σε θεσμούς και ανάπτυξη στην Αφρική, σημαίνει ότι οι κίνδυνοι αστάθειας –και οι οικονομικές τους συνέπειες– θα παραμείνουν στον ορίζοντα της ελληνικής και ευρωπαϊκής πολιτικής για πολλά χρόνια.
#ΗΠΑ #Trump #ISIS #Νιγηρία #Αφρική #Ενέργεια
