Με μια ακόμη αιχμηρή αυτοπαρουσίαση, ο Ντόναλντ Τραμπ επενδύει πολιτικά στην εικόνα του «παγκόσμιου ηγέτη». Πίσω από τη ρητορική, κρίνεται η ισορροπία ισχύος με την Κίνα και η ανθεκτικότητα των αμερικανικών θεσμών.
Η φράση «είμαι ηγέτης που τον σέβονται όλοι» δεν είναι απλώς μια προσωπική δήλωση αυτοπεποίθησης του Ντόναλντ Τραμπ. Αποτελεί κεντρικό στοιχείο της πολιτικής του ταυτότητας, ειδικά σε μια περίοδο όπου οι σχέσεις ΗΠΑ–Κίνας και η εικόνα της αμερικανικής ισχύος στο διεθνές σύστημα βρίσκονται ξανά στο μικροσκόπιο.
Γιατί ο Τραμπ επενδύει τόσο στην προσωπική εικόνα ισχύος;
Η πολιτική στρατηγική του Τραμπ βασίζεται διαχρονικά στην προσωποποίηση της ισχύος: ηγεσία ως προσωπικό brand, όχι ως θεσμικό ρόλο. Η διατύπωση ότι είναι «ηγέτης σεβαστός από όλους» λειτουργεί ως μήνυμα προς δύο κατευθύνσεις: στο εσωτερικό, προς τους ψηφοφόρους που ταυτίζουν την εθνική ισχύ με μια «σκληρή» προσωπικότητα, και στο εξωτερικό, ως προσπάθεια να παρουσιαστεί ως ο μόνος που μπορεί να διαπραγματευτεί από θέση ισχύος με αντιπάλους όπως η Κίνα.
Η ρητορική αυτή δεν είναι νέα. Από την πρώτη του θητεία, ο Τραμπ επιχείρησε να μετατρέψει τις διεθνείς σχέσεις σε μια αλληλουχία διμερών «συμφωνιών» που κρίνονται από την προσωπική χημεία ηγετών και όχι από σταθερούς θεσμικούς κανόνες. Το αποτέλεσμα ήταν ένα μείγμα θεαματικών εικόνων κορυφής και αυξημένης αβεβαιότητας για τους συμμάχους.
Η διάσταση ΗΠΑ–Κίνας και ο ρόλος του Σι Τζινπίνγκ
Η αναφορά του ονόματος του Σι Τζινπίνγκ στο ίδιο ειδησεογραφικό πλαίσιο υπογραμμίζει την κεντρικότητα της σινοαμερικανικής σχέσης στη ρητορική Τραμπ. Ο πρώην πρόεδρος έχει επανειλημμένα παρουσιάσει τη σχέση του με τον Σι ως προσωπική «σκακιέρα ισχύος», όπου ο ίδιος εμφανίζεται ως ο μοναδικός Αμερικανός ηγέτης ικανός να αναχαιτίσει την κινεζική άνοδο.
Στην πράξη, η περίοδος Τραμπ σημαδεύτηκε από εμπορικό πόλεμο, δασμούς και κλιμάκωση της τεχνολογικής αντιπαράθεσης με την Κίνα. Αν και η σκληρή στάση απέναντι στο Πεκίνο συνεχίστηκε και μετά, η προσέγγιση Τραμπ είχε λιγότερο θεσμικό βάθος και περισσότερο χαρακτήρα προσωπικής αναμέτρησης, στοιχείο που αύξησε τη μεταβλητότητα για τις αγορές και τις επιχειρήσεις.
Θεσμική ισχύς έναντι «ηγέτη-προσωπικότητας»
Η αξίωση ότι είναι «ηγέτης σεβαστός από όλους» έρχεται σε αντίστιξη με το κλασικό αμερικανικό πρότυπο, όπου ο σεβασμός προκύπτει από το σύνολο των θεσμών – Κογκρέσο, δικαιοσύνη, διπλωματική υπηρεσία – και όχι μόνο από το πρόσωπο του προέδρου. Η μετατόπιση από την θεσμική στην προσωπική ισχύ έχει δύο κρίσιμες συνέπειες.
Πρώτον, αυξάνει τον κίνδυνο να αντιμετωπίζονται οι διεθνείς δεσμεύσεις ως αναστρέψιμες, ανάλογα με το ποιος βρίσκεται στον Λευκό Οίκο. Δεύτερον, ενισχύει την τάση άλλων ηγετών – συμπεριλαμβανομένου του Σι – να προσεγγίζουν τις ΗΠΑ ως άθροισμα προσωπικών σχέσεων και όχι ως προβλέψιμο θεσμικό εταίρο. Αυτό μακροπρόθεσμα διαβρώνει την αξιοπιστία της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Πώς διαβάζουν οι αγορές τη ρητορική Τραμπ;
Οι αγορές σπάνια αντιδρούν σε μεμονωμένες δηλώσεις αυτοπροβολής, αλλά παρακολουθούν στενά το μοτίβο. Η εμπειρία της πρώτης θητείας Τραμπ έδειξε ότι πίσω από τη ρητορική για «σεβασμό» και «ισχύ» συχνά ακολουθούσαν απρόβλεπτες αποφάσεις: δασμοί σε βασικά εμπορεύματα, απειλές αποχώρησης από διεθνείς συμφωνίες, δημόσιες πιέσεις προς κεντρικές τράπεζες.
Αυτή η ασυνέχεια μεταξύ λόγου και θεσμικής πρακτικής αυξάνει το λεγόμενο πολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου. Επενδυτές, πολυεθνικές και τράπεζες αναγκάζονται να «τιμολογήσουν» όχι μόνο την αμερικανική οικονομική ισχύ, αλλά και την πιθανότητα απότομων στροφών πολιτικής που συνδέονται με ένα πρόσωπο και όχι με μια σταθερή στρατηγική.
Τι σημαίνει η ρητορική ισχύος για τη διεθνή τάξη;
Η αξίωση παγκόσμιου σεβασμού από έναν ηγέτη δεν είναι ουδέτερη. Στο σημερινό περιβάλλον πολυπολικότητας, όπου η Κίνα, η Ρωσία και περιφερειακές δυνάμεις διεκδικούν μεγαλύτερο ρόλο, η αμερικανική ηγεσία κρίνεται όχι μόνο από τη στρατιωτική και οικονομική της ισχύ, αλλά και από τη θεσμική της αξιοπιστία.
Όταν η ηγεσία προσωποποιείται, η διεθνής τάξη τείνει να γίνεται πιο διακεκομμένη: περισσότερες διμερείς συναλλαγές, λιγότερη εμπιστοσύνη σε πολυμερείς θεσμούς, μεγαλύτερη έκθεση των μικρότερων κρατών στις διαθέσεις των μεγάλων. Αυτό δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου οι κανόνες υποχωρούν μπροστά στις ισορροπίες ισχύος, με προφανείς κινδύνους για τη σταθερότητα.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία και αγορά, η επαναφορά της ρητορικής Τραμπ περί «ηγέτη σεβαστού από όλους» σηματοδοτεί πιθανή ενίσχυση της γεωπολιτικής μεταβλητότητας. Μια πιο προσωποποιημένη αμερικανική εξωτερική πολιτική μπορεί να οδηγήσει σε νέους κύκλους έντασης με την Κίνα, επηρεάζοντας τις εφοδιαστικές αλυσίδες, τα ναύλα και τις εξαγωγές. Η Ελλάδα, ως ναυτιλιακός κόμβος και μέλος της Ε.Ε., θα χρειαστεί να ενισχύσει τη θεσμική της θωράκιση και να διαφοροποιήσει εμπορικές και επενδυτικές σχέσεις, ώστε να μειώσει την έκθεσή της σε αιφνίδιες στροφές της αμερικανικής πολιτικής.
#Trump #ΗΠΑ #Κίνα #Γεωπολιτική
