Το ιρανικό Υπουργείο Εξωτερικών διευκρινίζει ότι οι χρεώσεις στα στενά του Ορμούζ αφορούν παρεχόμενες υπηρεσίες και όχι διόδια. Η Τεχεράνη υπογραμμίζει ότι οι κανόνες ναυσιπλοΐας πρέπει να καθορίζονται μόνο από τα παράκτια κράτη.
Το Ιράν επιχειρεί να οριοθετήσει εκ νέου το πλαίσιο της ναυσιπλοΐας στα στενά του Ορμούζ, επιμένοντας ότι οι χρεώσεις προς τα διερχόμενα πλοία συνιστούν «τέλη υπηρεσιών» και όχι «διόδια». Ο εκπρόσωπος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγκαΐ δήλωσε ότι κάθε παροχή υπηρεσιών προς τα πλοία που διασχίζουν το στρατηγικό πέρασμα «πρέπει» να συνοδεύεται από οικονομικό αντάλλαγμα, απορρίπτοντας όμως τον όρο διόδια, ο οποίος παραπέμπει σε περιορισμό της ελευθερίας ναυσιπλοΐας.
Ποιος αποφασίζει για τους κανόνες στα στενά του Ορμούζ;
Ο Μπαγκαΐ τόνισε ότι οι ρυθμίσεις για την κυκλοφορία στα στενά του Ορμούζ πρέπει να αποτελούν αντικείμενο συμφωνίας αποκλειστικά μεταξύ των παράκτιων κρατών, όπως το Ιράν και το Ομάν. Με αυτόν τον τρόπο, η Τεχεράνη επαναφέρει τη θέση ότι η διαχείριση ενός από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα στον κόσμο δεν μπορεί να καθορίζεται από «τρίτα μέρη», στέλνοντας μήνυμα προς τις μεγάλες ναυτικές δυνάμεις που επιδιώκουν ρόλο εγγυητή της ασφάλειας στην περιοχή.
Η διάκριση ανάμεσα σε «τέλη» και «διόδια» δεν είναι μόνο λεκτική. Τα τέλη υπηρεσιών συνδέονται με συγκεκριμένες παροχές, όπως πλοήγηση, ασφάλεια ή λιμενικές διευκολύνσεις, ενώ τα διόδια υποδηλώνουν χρέωση για το απλό δικαίωμα διέλευσης. Η ιρανική ρητορική επιδιώκει να δείξει ότι δεν αμφισβητείται η ελευθερία ναυσιπλοΐας, αλλά αναγνωρίζεται δικαίωμα οικονομικής αποζημίωσης για τις υπηρεσίες που προσφέρει ένα παράκτιο κράτος σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη θαλάσσια ζώνη.
Τι σημαίνει η αναφορά στο υπό διαπραγμάτευση μνημόνιο με τις ΗΠΑ;
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών υπενθύμισε ότι το υπό διαπραγμάτευση μνημόνιο κατανόησης με τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν περιλαμβάνει ρυθμίσεις για τη διαχείριση των στενών του Ορμούζ. Η αναφορά αυτή λειτουργεί ως έμμεση διαβεβαίωση ότι η Τεχεράνη δεν προτίθεται να παραχωρήσει θεσμικό ρόλο σε εξωπεριφερειακό παράγοντα στη ρύθμιση της ναυσιπλοΐας στο συγκεκριμένο πέρασμα.
Η επιλογή να κρατηθεί το ζήτημα των στενών εκτός ενός διμερούς κειμένου με τις ΗΠΑ δείχνει ότι η ιρανική ηγεσία αντιμετωπίζει τη διαχείριση του Ορμούζ ως θέμα περιφερειακής κυριαρχίας και όχι ως αντικείμενο ευρύτερης γεωπολιτικής συναλλαγής. Η Τεχεράνη επιχειρεί έτσι να αποτρέψει την εντύπωση ότι η ασφάλεια και η ρύθμιση της ναυσιπλοΐας μπορούν να ενταχθούν σε ένα πακέτο διαπραγμάτευσης με την Ουάσινγκτον.
Θεσμική διάσταση: τέλη, κυριαρχία και ελευθερία ναυσιπλοΐας
Σε θεσμικό επίπεδο, η ιρανική θέση επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο αρχές: το δικαίωμα των παράκτιων κρατών να ρυθμίζουν και να αμείβονται για υπηρεσίες σε κρίσιμα θαλάσσια περάσματα και την κατοχυρωμένη διεθνώς ελευθερία της ναυσιπλοΐας. Με την έμφαση στα «τέλη» και όχι στα «διόδια», το Ιράν προσπαθεί να αποφύγει την εικόνα ότι επιβάλλει εμπόδια στη διέλευση, ενώ ταυτόχρονα κατοχυρώνει ρόλο ρυθμιστή και παρόχου υπηρεσιών ασφαλείας σε μια περιοχή υψηλού κινδύνου.
Η επιμονή ότι οι ρυθμίσεις πρέπει να συμφωνούνται μόνο από τα παράκτια κράτη συνιστά έμμεση κριτική στη λογική των διεθνών ναυτικών αποστολών με συμμετοχή τρίτων χωρών. Στην πράξη, η συζήτηση για τα τέλη στα στενά του Ορμούζ είναι μέρος μιας ευρύτερης διαμάχης για το ποιος έχει τον θεσμικό λόγο στη διαχείριση των θαλάσσιων οδών ενέργειας και εμπορίου.
Σχόλιο 
: Για την Ελλάδα, ως ναυτιλιακή δύναμη με ισχυρή παρουσία δεξαμενόπλοιων και εμπορικών πλοίων στην περιοχή, κάθε μεταβολή στο καθεστώς χρεώσεων ή στον τρόπο διαχείρισης των στενών του Ορμούζ έχει άμεση επιχειρησιακή σημασία. Η έμφαση του Ιράν στον ρόλο των παράκτιων κρατών και στα «τέλη υπηρεσιών» υποδηλώνει ότι οι Έλληνες πλοιοκτήτες και διαχειριστές πρέπει να παρακολουθούν στενά τις διμερείς ρυθμίσεις Ιράν–Ομάν, καθώς από αυτές μπορεί να προκύψουν πρόσθετα κόστη ή διαδικαστικές απαιτήσεις. Σε γεωπολιτικό επίπεδο, η επιλογή της Τεχεράνης να κρατήσει τα στενά εκτός μνημονίου με τις ΗΠΑ δείχνει ότι η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στην περιοχή θα συνεχίσει να καθορίζεται κυρίως από την περιφερειακή ισορροπία, στοιχείο που η ελληνική διπλωματία οφείλει να συνυπολογίζει στον σχεδιασμό της ναυτιλιακής και ενεργειακής στρατηγικής της.
#Ιράν #ΣτενάΟρμούζ #Ναυτιλία #ΗΠΑ #Ενέργεια
