Η Τεχεράνη αξιοποιεί την υπουργική σύνοδο των BRICS στο Νέο Δελχί για να εδραιώσει ρόλο σε έναν αναδυόμενο, μη δυτικό πόλο ισχύος. Πίσω από τη διπλωματική ατζέντα κρύβεται η προσπάθεια Ιράν και Ινδίας να θωρακίσουν τις σχέσεις τους απέναντι σε αμερικανικές πιέσεις και περιφερειακές εντάσεις.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Αμπάς Αραγτσί αναμένεται να ταξιδέψει στο Νέο Δελχί για τη σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών των BRICS, όπως επιβεβαίωσε ο εκπρόσωπος του ιρανικού ΥΠΕΞ Εσμάιλ Μπαγκαΐ. Παρότι ινδικές και διεθνείς πληροφορίες τοποθετούν τη συνάντηση στις 14–15 Μαΐου, η Τεχεράνη αποφεύγει να «κλειδώσει» δημόσια τις ακριβείς ημερομηνίες της επίσκεψης, διατηρώντας διπλωματική ευελιξία σε μια περίοδο αυξημένης έντασης με τις ΗΠΑ.
BRICS και ΟΣΣ: Η διπλή αγκύρωση του Ιράν σε μη δυτικά σχήματα
Η αναφορά του Μπαγκαΐ ότι Ιράν και Ινδία «συνεργάζονται στενά» στο πλαίσιο των BRICS και του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης (ΟΣΣ) δείχνει τη στρατηγική της Τεχεράνης να αγκυρωθεί σε θεσμούς που αμφισβητούν την παραδοσιακή δυτική αρχιτεκτονική ισχύος. Για το Ιράν, η συμμετοχή σε αυτά τα σχήματα λειτουργεί ως ασπίδα απέναντι στις αμερικανικές κυρώσεις, προσφέροντας πρόσβαση σε εναλλακτικά συστήματα πληρωμών, διμερείς ενεργειακές συμφωνίες και διπλωματική στήριξη σε διεθνή φόρα.
Για την Ινδία, η εμβάθυνση των δεσμών με την Τεχεράνη στο πλαίσιο BRICS και ΟΣΣ αποτελεί εργαλείο ισορροπίας. Το Νέο Δελχί επιδιώκει να διατηρήσει ανοιχτό δίαυλο με τη Δύση, αλλά ταυτόχρονα να μην εγκαταλείψει τον ρόλο του σε έναν πολυπολικό κόσμο όπου η πρόσβαση σε ενέργεια, διαδρόμους μεταφορών και αγορές της Ευρασίας θα κρίνει την αναπτυξιακή του τροχιά.
Τεχεράνη – Νέο Δελχί: Ενεργειακή εξάρτηση και γεωπολιτικός υπολογισμός
Η ιρανοϊνδική συνεργασία έχει ιστορικά ως πυρήνα την ενέργεια: το ιρανικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο, αλλά και έργα υποδομών όπως το λιμάνι Τσαμπαχάρ, όπου η Ινδία επιδιώκει ρόλο-κλειδί ως πύλη προς το Αφγανιστάν και την Κεντρική Ασία, παρακάμπτοντας το Πακιστάν. Η σύνοδος των BRICS δίνει στην Τεχεράνη την ευκαιρία να επαναφέρει στο τραπέζι επενδυτικά και μεταφορικά σχέδια που είχαν παγώσει ή επιβραδυνθεί λόγω κυρώσεων και πολιτικών δισταγμών στο Νέο Δελχί.
Η Ινδία, πιεζόμενη από την ανάγκη διαφοροποίησης των ενεργειακών της πηγών και την επιθυμία να μην εξαρτάται μονομερώς από τον Κόλπο ή τη Ρωσία, έχει κίνητρο να κρατήσει ανοιχτή τη «γέφυρα» με το Ιράν. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, βλέπει την Ινδία όχι μόνο ως αγοραστή υδρογονανθράκων, αλλά και ως αντίβαρο στην υπερβολική εξάρτηση από την Κίνα, επιδιώκοντας ένα πιο πολυκεντρικό δίκτυο εταίρων στην Ασία.
Σκληρή ρητορική προς τις ΗΠΑ: Μήνυμα αποτροπής ή διαπραγμάτευσης;
Στο περιθώριο της συζήτησης για τους BRICS, ο Μπαγκαΐ απάντησε σε αμερικανικές απειλές με προειδοποίηση ότι οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις είναι έτοιμες για «κάθε σενάριο» και θα «τιμωρήσουν σκληρά» οποιαδήποτε χερσαία επίθεση. Η ρητορική αυτή εντάσσεται στο σταθερό δόγμα αποτροπής της Ισλαμικής Δημοκρατίας, που επιχειρεί να ανεβάσει το κόστος τυχόν στρατιωτικής κλιμάκωσης για την Ουάσιγκτον και τους περιφερειακούς της συμμάχους.
Ωστόσο, η κλιμάκωση των δηλώσεων δεν αποκλείει παράλληλες προσπάθειες διαπραγμάτευσης στο παρασκήνιο, είτε για το πυρηνικό πρόγραμμα είτε για περιφερειακά μέτωπα όπως η Υεμένη και η Συρία. Η συμμετοχή του Ιράν σε πλατφόρμες όπως οι BRICS προσφέρει ένα επιπλέον κανάλι, έστω άτυπο, για σήματα προς τη Δύση, μέσα από την παρουσία χωρών που διατηρούν ανοικτή γραμμή τόσο με την Τεχεράνη όσο και με την Ουάσιγκτον.
Προς ένα «ανατολικό οικονομικό μπλοκ» με ιρανική υπογραφή;
Η ενεργότερη εμπλοκή του Ιράν στους BRICS συμπίπτει με τη συζήτηση για αποδολαριοποίηση και για χρήση εθνικών νομισμάτων στο εμπόριο μεταξύ των μελών. Για την Τεχεράνη, που βρίσκεται αντιμέτωπη με περιορισμούς στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα, η σταδιακή ενίσχυση τέτοιων μηχανισμών αποτελεί στρατηγική διέξοδο, ακόμη κι αν η εφαρμογή τους είναι αργή και γεμάτη τεχνικά εμπόδια.
Μακροπρόθεσμα, η συμμετοχή της χώρας σε ένα ευρύτερο, «ανατολικό» οικονομικό και πολιτικό μπλοκ μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι ενεργειακές ροές, οι διαδρομές μεταφορών και οι εμπορικές συμφωνίες στην Ευρασία. Το Ιράν επιχειρεί να μετατραπεί από «απομονωμένο» σε αναγκαίο κόμβο, αξιοποιώντας τη γεωγραφική του θέση ανάμεσα σε Κασπία, Περσικό Κόλπο και Ινδικό Ωκεανό.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, η εμβάθυνση του ιρανοϊνδικού άξονα στο πλαίσιο των BRICS σηματοδοτεί πιθανή αναδιάταξη ενεργειακών και εμπορικών ροών στην Ανατολική Μεσόγειο και την Ευρασία. Εάν το Ιράν αξιοποιήσει θεσμικά τους BRICS για να σταθεροποιήσει τις εξαγωγές του προς Ασία, η Ελλάδα θα χρειαστεί να ενισχύσει τον ρόλο της ως ευρωπαϊκός διαμετακομιστικός κόμβος (LNG, αγωγοί, λιμάνια) και να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις σε εναλλακτικούς διαδρόμους όπως ο Διεθνής Διάδρομος Βορρά–Νότου, που μπορεί να ανταγωνιστεί μέρος των θαλάσσιων ροών μέσω Σουέζ – Ανατολικής Μεσογείου. Παράλληλα, οι ελληνικές ναυτιλιακές επιχειρήσεις, που παραδοσιακά δραστηριοποιούνται σε μεταφορές ρωσικών και μεσανατολικών υδρογονανθράκων, θα κληθούν να προσαρμοστούν σε ένα περιβάλλον όπου οι κυρώσεις, τα εναλλακτικά νομίσματα και τα νέα περιφερειακά σχήματα θα επηρεάζουν άμεσα τις εμπορικές διαδρομές και τη χρηματοδότησή τους.
