Η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν μετατρέπει το Στενό του Χορμούζ σε παγκόσμιο ενεργειακό ναρκοπέδιο. Το αμερικανικό «Project Freedom» επιχειρεί να αποσυμφορήσει τη δίοδο, αλλά ενέχει σοβαρούς κινδύνους κλιμάκωσης.
Η πολεμική σύγκρουση με το Ιράν έχει καταστήσει το Στενό του Χορμούζ το πιο επικίνδυνο σημείο της παγκόσμιας ναυτιλίας. Η Ουάσινγκτον προωθεί την επιχείρηση «Project Freedom», μια φιλόδοξη αλλά αμφιλεγόμενη προσπάθεια να διασφαλιστεί η ροή πετρελαίου και φυσικού αερίου από τον Περσικό Κόλπο, την ώρα που Τεχεράνη και ΗΠΑ επιβάλλουν παράλληλες, ανταγωνιστικές ναυτικές ζώνες ελέγχου.
Το «Project Freedom» και τα όριά του
Σύμφωνα με την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM), το «Project Freedom» προβλέπει την ανάπτυξη άνω των 100 αεροσκαφών ξηράς και θαλάσσης και περίπου 15.000 στελεχών. Στόχος είναι ο συντονισμός και η καθοδήγηση των εμπορικών πλοίων ώστε να πλέουν με μεγαλύτερη ασφάλεια στο στενό, χωρίς όμως ρητή ανάληψη αποστολών συνοδείας από τον αμερικανικό στόλο.
Η ναυτιλιακή βιομηχανία εμφανίζεται αιφνιδιασμένη. Η Lloyd’s Market Association, που ασφαλίζει πλοία και πλατφόρμες, εκτιμά ότι περίπου 1.000 πλοία έχουν εγκλωβιστεί γύρω από το Χορμούζ, με 20.000 ναυτικούς να παραμένουν επί εβδομάδες εν πλω. Τουλάχιστον 25 πλοία έχουν δεχθεί πυρά από τα τέλη Φεβρουαρίου, όταν ξέσπασε ο πόλεμος με το Ιράν, χωρίς προηγούμενη ουσιαστική διαβούλευση των ΗΠΑ με τον κλάδο για σχέδιο ασφαλούς απεγκλωβισμού.
Διπλή ναυτική ασφυξία και άλμα στα ασφάλιστρα
Η κίνηση στο Χορμούζ έχει σχεδόν παραλύσει. Πριν από τις 28 Φεβρουαρίου, από το στενό διέρχονταν καθημερινά 125–140 πλοία· στα τέλη Απριλίου, σε ένα 24ωρο καταγράφηκαν μόλις επτά διελεύσεις. Η Τεχεράνη έχει επιβάλει από τον Φεβρουάριο καθεστώς υποχρεωτικού συντονισμού με τις ιρανικές αρχές και διόδιο 1 δολαρίου ανά βαρέλι για τα δεξαμενόπλοια, επιδιώκοντας συνολική μείωση της κίνησης.
Παράλληλα, η Ουάσινγκτον εφαρμόζει από τις 13 Απριλίου ναυτικό αποκλεισμό που στοχεύει πλοία με προορισμό ή αφετηρία ιρανικά λιμάνια, πλήττοντας τις εξαγωγές ιρανικού αργού προς την Ασία. Η διεθνής ένωση BIMCO καλεί όλες τις πλευρές σε αυτοσυγκράτηση και τονίζει ότι η ναυτιλία χρειάζεται σταθερή κατάπαυση του πυρός και σαφείς εγγυήσεις ασφάλειας, με ιδιαίτερη ανησυχία για τον κίνδυνο ναρκών.
Η αβεβαιότητα εκτοξεύει το κόστος ασφάλισης. Παρότι η Γερμανική Ένωση Ασφαλιστικών Εταιρειών επισημαίνει ότι η κάλυψη παραμένει τεχνικά διαθέσιμη, μεγάλοι ναυτασφαλιστές έχουν ήδη αναστείλει την παροχή ασφαλίσεων πολεμικού κινδύνου στην περιοχή ή τη σύναψη νέων συμβολαίων, επιβαρύνοντας δραματικά το κόστος μεταφοράς.
Κρίσιμη ενεργειακή αρτηρία με παγκόσμιες προεκτάσεις
Το Στενό του Χορμούζ συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα και αποτελεί κλασικό «στρατηγικό σημείο ασφυξίας». Από εκεί διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου, ήτοι περί τα 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως, καθώς και περίπου το ένα πέμπτο του διεθνούς εμπορίου LNG. Χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ιράν διαθέτουν μερικές εναλλακτικές διαδρομές, όμως για Ιράκ, Κουβέιτ, Κατάρ και Μπαχρέιν το στενό είναι σχεδόν μονόδρομος.
Η ιστορική εμπειρία του «πολέμου των τάνκερ» τη δεκαετία του 1980 δείχνει ότι ακόμα και όταν οι επιθέσεις σε πλοία πολλαπλασιάζονται, οι επιπτώσεις στις τιμές ενέργειας μπορεί να είναι βραχύβιες, εφόσον οι παραγωγοί απορροφούν μέρος του κόστους. Σήμερα όμως, με την παγκόσμια αγορά ήδη τεταμένη, μια παρατεταμένη κρίση στο Χορμούζ θα μπορούσε να πυροδοτήσει νέο κύμα πληθωριστικών πιέσεων διεθνώς.
Σχόλιο 
: Η διπλή, ανταγωνιστική στρατιωτικοποίηση του Στενού από ΗΠΑ και Ιράν μετατρέπει ένα ζωτικό εμπορικό πέρασμα σε γεωπολιτική παγίδα. Το «Project Freedom» επιχειρεί να διαχειριστεί τον κίνδυνο χωρίς να εμπλακεί σε πλήρη ναυτική συνοδεία, αλλά όσο δεν υπάρχει σαφής πολιτική συμφωνία και κατάπαυση του πυρός, η ναυτιλία θα παραμένει όμηρος, τα ασφάλιστρα θα αυξάνονται και οι διεθνείς αγορές ενέργειας θα ζουν με τον φόβο ενός ατυχήματος που μπορεί να προκαλέσει ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
#Ιράν #ΣτενότουΧορμούζ #ProjectFreedom #ΗΠΑ #πετρέλαιο #ναυτιλία #ενέργεια
