Η Ισλαμαμπάντ επιχειρεί να σπάσει το αδιέξοδο ανάμεσα στην Τεχεράνη και την Ουάσινγκτον, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ σκληραίνει τη ρητορική. Η κίνηση του Πακιστάν αποκαλύπτει τον φόβο για περιφερειακή ανάφλεξη που θα ξεπεράσει τα σύνορα Μέσης Ανατολής.
Η συνάντηση του Πακιστανού υπουργού Εσωτερικών Μοχσίν Νάκβι με τον πρόεδρο της ιρανικής Βουλής και επικεφαλής διαπραγματευτή Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ δεν ήταν απλώς μια ακόμη διπλωματική φωτογραφία. Σε μια συγκυρία όπου ο Ντόναλντ Τραμπ προειδοποιεί ότι «η ώρα μετρά αντίστροφα» για την Τεχεράνη, το Ισλαμαμπάντ εμφανίζεται να προσφέρει κανάλι εκτόνωσης ανάμεσα σε Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν.
Γιατί το Πακιστάν μπαίνει στη γραμμή του πυρός;
Η γεωγραφία εξηγεί μεγάλο μέρος της πακιστανικής κινητικότητας. Το Πακιστάν μοιράζεται σύνορα με το Ιράν, εξαρτάται ενεργειακά από αυτό και ταυτόχρονα στηρίζεται στρατηγικά στις ΗΠΑ. Μια ευθεία σύγκρουση Ουάσινγκτον–Τεχεράνης θα μετατρέψει τη χώρα σε διάδρομο κρίσης: από προσφυγικές ροές μέχρι αποσταθεροποίηση στις παραμεθόριες, σιιτικές περιοχές.
Η Ισλαμαμπάντ επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο κόσμους. Από τη μία, χρειάζεται τους Αμερικανούς για οικονομική στήριξη και πρόσβαση σε διεθνή χρηματοδότηση. Από την άλλη, η συνεργασία με την Τεχεράνη αποτελεί κρίσιμο αντίβαρο στην ινδο-αφγανική πίεση. Η διαμεσολάβηση προσφέρει στο Πακιστάν και μια ευκαιρία να αναβαθμίσει το ρόλο του ως περιφερειακού παίκτη, σε μια περιοχή όπου η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διεκδικούν την πρωτοκαθεδρία.
Το μήνυμα Γκαλιμπάφ και η στρατηγική της Τεχεράνης
Οι δηλώσεις Νάκβι, ότι το Πακιστάν ελπίζει να «ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις» ΗΠΑ–Ιράν και ότι ο Γκαλιμπάφ «υπερασπίζεται τα εθνικά συμφέροντα αλλά εργάζεται για την επίλυση των προβλημάτων», φωτίζουν τη γραμμή της Τεχεράνης. Η ιρανική ηγεσία επιχειρεί να δείξει ότι δεν απορρίπτει τον διάλογο, αλλά δεν είναι διατεθειμένη να εμφανιστεί ως πλευρά που υποχωρεί μονομερώς υπό απειλές.
Ο Γκαλιμπάφ, με ισχυρά ερείσματα στο συντηρητικό στρατόπεδο, λειτουργεί ως εγγύηση προς τα εσωτερικά ακροατήρια ότι η όποια προσέγγιση με τις ΗΠΑ δεν θα εκληφθεί ως παραχώρηση «κόκκινων γραμμών». Η χρήση τρίτων χωρών –όπως το Πακιστάν, αλλά και κατά καιρούς το Ομάν ή το Κατάρ– επιτρέπει στην Τεχεράνη να διατηρεί διαύλους χωρίς να φθείρει το επίσημο αφήγημα περί «αντίστασης» στην αμερικανική πίεση.
Η σκληρή ρητορική Τραμπ και το ρίσκο λάθους υπολογισμού
Οι νέες προειδοποιήσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ότι το Ιράν πρέπει «σύντομα» να κινηθεί προς μια συμφωνία αν δεν θέλει να «εξαφανιστεί», εντάσσονται σε μια γνωστή συνταγή μέγιστης πίεσης. Η Ουάσινγκτον επιχειρεί να συνδυάσει οικονομικές κυρώσεις με ψυχολογικό πόλεμο, ώστε να εξαναγκάσει την ιρανική ηγεσία σε παραχωρήσεις στο πυρηνικό της πρόγραμμα και στην περιφερειακή της δραστηριότητα.
Ωστόσο, η ιστορία των αμερικανοϊρανικών σχέσεων δείχνει ότι η υπερβολική ρητορική αυξάνει τον κίνδυνο λάθους υπολογισμού. Όσο περισσότερο παρουσιάζεται δημοσίως το Ιράν ως «υπό πίεση», τόσο δυσκολότερο γίνεται για την ιρανική ηγεσία να αποδεχθεί συμβιβασμούς χωρίς να φανεί ότι υποκύπτει. Αυτό καθιστά πολύτιμο –αλλά και εύθραυστο– κάθε μεσολαβητικό ρόλο τρίτων χωρών.
Περιφερειακό ντόμινο: Ενέργεια, ασφάλεια και νέες ισορροπίες
Μια ενδεχόμενη κλιμάκωση ΗΠΑ–Ιράν δεν θα περιοριστεί στα στενά του Ορμούζ. Θα έχει άμεσες επιπτώσεις σε όλο το τόξο από τον Περσικό Κόλπο έως την Αραβική Θάλασσα και την Κεντρική Ασία. Το Πακιστάν, που βρίσκεται στον διάδρομο αυτό, γνωρίζει ότι μια σύγκρουση θα επηρεάσει τόσο τις δικές του υποδομές ενέργειας και μεταφορών όσο και τα μεγάλα επενδυτικά σχέδια με την Κίνα.
Ταυτόχρονα, η διαμεσολάβηση του Ισλαμαμπάντ μπορεί να διαβαστεί και ως μήνυμα προς το Πεκίνο και τη Μόσχα, ότι το Πακιστάν μπορεί να λειτουργήσει ως κόμβος σταθερότητας σε μια ζώνη όπου διασταυρώνονται κινεζικά, ρωσικά, αμερικανικά και περιφερειακά συμφέροντα. Αν το εγχείρημα αποτύχει, η χώρα κινδυνεύει να βρεθεί εκτεθειμένη και προς τις δύο πλευρές.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, κάθε ένδειξη αποκλιμάκωσης ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν έχει άμεση σημασία. Μια σταθερότερη Μέση Ανατολή συγκρατεί τις τιμές πετρελαίου και ναυτιλιακών ασφαλίστρων, στηρίζοντας τόσο το ενεργειακό κόστος των ελληνικών επιχειρήσεων όσο και τα έσοδα της ελληνόκτητης ναυτιλίας από μεταφορές υδρογονανθράκων χωρίς πολεμικό ρίσκο. Παράλληλα, η ανάδειξη ενδιάμεσων διαμεσολαβητών όπως το Πακιστάν υπενθυμίζει ότι η Ελλάδα, με τις σχέσεις της σε Ανατολική Μεσόγειο και ΕΕ, οφείλει να επενδύσει συστηματικά σε ρόλο γέφυρας και όχι απλώς παρατηρητή στις μεγάλες γεωπολιτικές διαπραγματεύσεις.
#ΗΠΑ #Ιράν #Πακιστάν #ΜέσηΑνατολή #διπλωματία #ενέργεια
