Η τέχνη δεν λειτουργεί ως επένδυση με τον τρόπο που λειτουργούν οι παραδοσιακές αγορές και αυτό είναι το πρώτο σημείο που διαχωρίζει όσους καταλαβαίνουν την αγορά από όσους απλώς συμμετέχουν σε αυτήν. Δεν υπάρχει καθημερινή αποτίμηση, δεν υπάρχει άμεση ρευστότητα και δεν υπάρχει γραμμική απόδοση, κάτι που σημαίνει ότι η αξία ενός έργου δεν εξελίσσεται με προβλέψιμο τρόπο αλλά μέσα από περιόδους στασιμότητας και στιγμές έντονης ανόδου, οι οποίες συνδέονται με τη συνολική πορεία του καλλιτέχνη και όχι με το ίδιο το αντικείμενο ως αυτόνομη μονάδα. Για τον λόγο αυτό, οι σοβαροί συλλέκτες και οι επενδυτές δεν αγοράζουν “έργα”, αγοράζουν θέσεις μέσα σε μια καλλιτεχνική διαδρομή, παρακολουθούν την παρουσία ενός δημιουργού σε εκθέσεις, τη συνεργασία του με galleries, τη συμμετοχή του σε θεσμούς και τη δυναμική που διαμορφώνεται γύρω από το όνομά του, κατανοώντας ότι η αξία δημιουργείται έξω από το έργο πριν αποτυπωθεί στην τιμή του.
Σε επίπεδο χαρτοφυλακίου, η τέχνη δεν αποτελεί βασικό πυλώνα αλλά λειτουργεί ως εργαλείο διαφοροποίησης, ένα asset που δεν κινείται απόλυτα συγχρονισμένα με τις υπόλοιπες αγορές και μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να προσφέρει υπεραξίες που δεν είναι διαθέσιμες αλλού, αλλά ταυτόχρονα ενσωματώνει υψηλό ρίσκο επιλογής, καθώς ένα μικρό ποσοστό καλλιτεχνών και έργων συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μέρος της αξίας, ενώ η πλειοψηφία παραμένει στάσιμη ή υποαποδίδει. Αυτός είναι και ο λόγος που η στρατηγική τοποθέτηση γίνεται με λογική κατανομής, όπου ένα μέρος κατευθύνεται σε καθιερωμένους καλλιτέχνες με σταθερή ζήτηση, ένα δεύτερο σε mid-career δημιουργούς με περιθώριο ανάπτυξης και ένα μικρό ποσοστό σε emerging ονόματα με υψηλό ρίσκο αλλά και πιθανότητα μεγάλης απόδοσης, σε μια προσέγγιση που θυμίζει περισσότερο venture capital παρά παραδοσιακή επένδυση.
Παράλληλα, η ίδια η αγορά γίνεται πιο σύνθετη και πιο “χρηματοοικονομική”, με την αύξηση των ιδιωτικών πωλήσεων έναντι των δημοπρασιών, την ενίσχυση των advisory υπηρεσιών και τη χρήση έργων τέχνης ως collateral σε χρηματοδοτήσεις, μια εξέλιξη που ενσωματώνεται πλέον πλήρως από μεγάλους παίκτες όπως η Sotheby’s και η Christie’s, οι οποίοι λειτουργούν όχι μόνο ως πλατφόρμες πώλησης αλλά ως σύμβουλοι στρατηγικής τοποθέτησης. Ωστόσο, παρά τη σταδιακή αυτή “οργάνωση” της αγοράς, υπάρχει ένας παράγοντας που δεν αλλάζει και καθορίζει τα όρια της: η ρευστότητα, καθώς η τέχνη δεν μπορεί να μετατραπεί άμεσα σε χρήμα και η πώληση ενός έργου εξαρτάται από τη συγκυρία, τη ζήτηση και τη θέση του καλλιτέχνη εκείνη τη στιγμή, κάτι που σημαίνει ότι η επένδυση απαιτεί χρόνο, υπομονή και κυρίως κατανόηση του πλαισίου μέσα στο οποίο κινείται.
SBC Σχόλιο
Η τέχνη δεν είναι “εύκολη” επένδυση. Είναι επιλεκτική. Όσοι καταλαβαίνουν τη δομή της αγοράς μπορούν να δημιουργήσουν αξία. Οι υπόλοιποι απλώς ακολουθούν τις τιμές.
