Η πρώτη μεγάλη δίκη στελεχών του καθεστώτος Άσαντ ξεδιπλώνεται στη Δαμασκό, με τον Άτεφ Νατζίμπ να αντιμετωπίζει κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου στη Ντεράα το 2011. Η διαδικασία δοκιμάζει τις αντοχές της συριακής δικαιοσύνης και την αξιοπιστία της νέας πολιτικής τάξης.
Η συριακή δικαιοσύνη προχώρησε σε ένα βήμα με βαρύ ιστορικό και πολιτικό φορτίο, απαγγέλλοντας επίσημα κατηγορίες για εγκλήματα που «ισοδυναμούν με εγκλήματα πολέμου» στον Άτεφ Νατζίμπ, ξάδελφο του έκπτωτου ηγέτη Μπασάρ αλ Άσαντ και πρώην επικεφαλής της πολιτικής ασφάλειας στην επαρχία Ντεράα. Πρόκειται για την πρώτη μεγάλη δίκη αξιωματούχου της εποχής Άσαντ που διεξάγεται με φυσική παρουσία κατηγορουμένου στη Δαμασκό.
Οι κατηγορίες για τη βίαιη καταστολή του 2011
Ο δικαστής Φακρ αλ-Ντιν αλ-Αριάν, σε συνεδρίαση που μεταδόθηκε εν μέρει από την κρατική τηλεόραση, περιέγραψε τις πράξεις που αποδίδονται στον Νατζίμπ ως συστηματικές παραβιάσεις κατά αμάχων στην επαρχία Ντεράα στις αρχές του 2011. Τότε, το ειρηνικό διαμαρτυρικό κίνημα εναντίον του καθεστώτος αντιμετωπίστηκε με «υπέρμετρη χρήση βίας».
Η σπίθα της εξέγερσης συνδέεται με τη σύλληψη 15 μαθητών στις 15 Μαρτίου 2011, οι οποίοι κατηγορήθηκαν ότι έγραψαν αντικυβερνητικά συνθήματα στους τοίχους του σχολείου τους. Η σκληρή μεταχείριση των παιδιών προκάλεσε μαζικές διαδηλώσεις και, στη συνέχεια, μια ολοένα και πιο βίαιη καταστολή, σε ένα κλίμα γενικευμένων εξεγέρσεων στον αραβικό κόσμο.
Ως τότε επικεφαλής του κλάδου πολιτικής ασφάλειας στη Ντεράα και ταξίαρχος, ο Νατζίμπ φέρεται, σύμφωνα με το κατηγορητήριο, να έφερε «άμεση και από κοινού ηγετική ευθύνη» για δολοφονίες, βασανιστήρια και αυθαίρετες συλλήψεις. Ο δικαστής αναφέρθηκε σε συγκεκριμένα περιστατικά, όπως η σύλληψη και βασανισμός παιδιών, το άνοιγμα πυρός εναντίον καθιστικής διαμαρτυρίας σε τζαμί, καθώς και θανατηφόρα βασανιστήρια σε κέντρα κράτησης της υπηρεσίας του.
Η πτώση του καθεστώτος Άσαντ και η νέα πολιτική εξίσωση
Ο Μπασάρ αλ Άσαντ, ο αδελφός του Μαχέρ και άλλοι ανώτατοι αξιωματούχοι δικάζονται ερήμην, καθώς εκτιμάται ότι έχουν διαφύγει στη Ρωσία μετά την κατάρρευση του συριακού κρατικού μηχανισμού τον Δεκέμβριο του 2024. Η πολυετής εμφύλια σύγκρουση, που ακολούθησε τα γεγονότα της Ντεράα, οδήγησε σε αποσύνθεση των κρατικών δομών και άνοιξε τον δρόμο για την ανατροπή του καθεστώτος.
Η τελική κατάρρευση ήρθε όταν η υποστηριζόμενη από την Τουρκία οργάνωση Χαγιάτ Ταχρίρ αλ-Σαμ εξαπέλυσε αστραπιαία προέλαση προς τη Δαμασκό, με τον στρατιωτικό μηχανισμό του Άσαντ να καταρρέει μέσα σε λίγες εβδομάδες. Σήμερα, μεταβατικός πρόεδρος είναι ο Άχμεντ αλ-Σαράα, ο οποίος επιχειρεί να αποκαταστήσει τις σχέσεις της Συρίας με τη διεθνή κοινότητα και να διαπραγματευθεί την άρση των κυρώσεων που βάρυναν το προηγούμενο καθεστώς.
Ο αλ-Σαράα δέχεται έντονες πιέσεις από συγγενείς αγνοουμένων και θύματα για επιτάχυνση των νομικών διαδικασιών κατά πρώην στελεχών του καθεστώτος, ακόμη και όταν πολλοί κατηγορούμενοι είναι νεκροί ή εκτός χώρας. Η δίκη Νατζίμπ, σχεδόν 18 μήνες μετά την πτώση του Άσαντ, αντιμετωπίζεται ως δοκιμασία για το κατά πόσο η νέα ηγεσία είναι διατεθειμένη να προχωρήσει σε ουσιαστική λογοδοσία και μεταβατική δικαιοσύνη.
Μετά την ανάγνωση του κατηγορητηρίου, τα κρατικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι το δικαστήριο άκουσε τις δηλώσεις του κατηγορουμένου και μαρτύρων κεκλεισμένων των θυρών, καθώς ο δικαστής διέκοψε τη δημόσια κάλυψη της διαδικασίας.
Σχόλιο 
: Η δίκη Νατζίμπ λειτουργεί ως βαρόμετρο για το μέλλον της συριακής μεταβατικής δικαιοσύνης. Αν εξελιχθεί σε πραγματική, διαφανή απόδοση ευθυνών και όχι σε επιλεκτική θυσία ενός προσώπου, μπορεί να αποτελέσει σημείο καμπής για τη συμφιλίωση και την επανένταξη της Συρίας στο διεθνές σύστημα. Αν όμως περιοριστεί σε συμβολική κίνηση, χωρίς να αγγίξει το ευρύτερο πλέγμα ευθυνών, θα ενισχύσει την καχυποψία απέναντι στη νέα εξουσία και θα αφήσει ανοιχτές τις πληγές του πολέμου.
#Συρία #Άσαντ #εγκλήματα_πολέμου #Ντεράα #Μεσανατολικό
