Με δύο εγκυκλίους, η κυβέρνηση ενεργοποιεί ρυθμίσεις του ν. 5293/2026 για απλούστευση συναλλαγών με το Δημόσιο. Κεντρικός άξονας η αντικατάσταση πλήθους δικαιολογητικών με υπεύθυνη δήλωση και η υποχρεωτική ψηφιακή ανάρτηση ωραρίων των υπηρεσιών.
Η κυβέρνηση επιχειρεί ένα ακόμη βήμα στη μείωση της γραφειοκρατίας, ενεργοποιώντας κρίσιμες διατάξεις του νόμου 5293/2026 για «κράτος πιο φιλικό στον πολίτη». Με δύο εγκυκλίους του Υπουργείου Εσωτερικών, που παρουσιάζει ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης, αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο ο πολίτης αποδεικνύει στοιχεία που ήδη υπάρχουν στα αρχεία του Δημοσίου και θεσπίζεται υποχρεωτική ψηφιακή ενημέρωση για τα ωράρια λειτουργίας των δημόσιων φορέων.
Τι αλλάζει με την υπεύθυνη δήλωση αντί δικαιολογητικών;
Η βασική τομή είναι ότι ο πολίτης μπορεί πλέον να αντικαθιστά δικαιολογητικά, πιστοποιητικά και βεβαιώσεις που τηρούνται ήδη σε υπηρεσίες του Δημοσίου, των ΟΤΑ και των ΝΠΔΔ με μια απλή υπεύθυνη δήλωση. Η ρύθμιση ενεργοποιείται όταν τα στοιχεία αυτά δεν μπορούν ακόμη να αντληθούν αυτόματα μέσω διαλειτουργικότητας, δηλαδή όταν τα πληροφοριακά συστήματα των υπηρεσιών δεν «συνομιλούν» επαρκώς μεταξύ τους.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι για έγγραφα όπως ληξιαρχική πράξη γάμου, αντίγραφο πτυχίου, απολυτήριο στρατού, πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών ή κτηματολογικά πιστοποιητικά, ο πολίτης δεν θα χρειάζεται να αναζητά και να προσκομίζει εκ νέου έγγραφα που το κράτος ήδη διαθέτει. Ο Κωστής Χατζηδάκης χαρακτηρίζει τη ρύθμιση «κοινής λογικής» και τη συνδέει με την προσπάθεια για ένα πιο φιλικό κράτος προς τον πολίτη, επισημαίνοντας ότι αντίστοιχες πρακτικές εφαρμόζονται με διαφορετικές μορφές σε χώρες όπως η Ισπανία και η Γαλλία.
Πώς θα λειτουργεί η διοίκηση στις αιτήσεις των πολιτών;
Η εγκύκλιος διαχωρίζει τις περιπτώσεις ανάλογα με το αν η διοικητική πράξη συνεπάγεται ή όχι οικονομική επιβάρυνση για το Δημόσιο, τους ΟΤΑ ή τα ΝΠΔΔ. Όταν δεν υπάρχει δημοσιονομική δαπάνη, η υπηρεσία υποχρεούται να εκδίδει άμεσα τη διοικητική πράξη, στηριζόμενη στην υπεύθυνη δήλωση, και να αναζητά και να ελέγχει τα δικαιολογητικά εντός τριών μηνών.
Όταν από την πράξη προκύπτει δαπάνη σε βάρος του Δημοσίου, η διοίκηση οφείλει πρώτα να αναζητήσει τα σχετικά δικαιολογητικά και να εκδώσει την πράξη εντός τριών μηνών από την αίτηση. Αν τα δικαιολογητικά δεν αποσταλούν εντός του τριμήνου, η πράξη εκδίδεται κανονικά, αλλά ο έλεγχος της υπεύθυνης δήλωσης πρέπει να ολοκληρωθεί εντός ενός μήνα από την έκδοση. Έτσι, ο πολίτης αποκτά σαφή χρονικό ορίζοντα για την ολοκλήρωση της διαδικασίας, ενώ η διοίκηση δεσμεύεται σε συγκεκριμένα όρια χρόνου.
Ποιο είναι το πλαίσιο ευθύνης και κυρώσεων για ψευδείς δηλώσεις;
Η κυβέρνηση επιχειρεί να αντισταθμίσει τον κίνδυνο κατάχρησης της νέας δυνατότητας με αυστηρό πλαίσιο κυρώσεων. Σε περίπτωση ψευδούς υπεύθυνης δήλωσης, η διοικητική πράξη ανακαλείται, επιβάλλονται πρόστιμα από 2.000 έως 50.000 €, καταλογίζονται τυχόν αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά και ενημερώνεται η αρμόδια Εισαγγελία για τις ποινικές συνέπειες.
Παράλληλα, δημιουργείται κεντρικό μητρώο ανακληθεισών διοικητικών πράξεων στη Γενική Γραμματεία Πληροφοριακών Συστημάτων. Στόχος είναι όποιος έχει υποβάλει στο παρελθόν ψευδή υπεύθυνη δήλωση να εντοπίζεται αυτόματα από τη διοίκηση και να αποκλείεται από μελλοντική χρήση της συγκεκριμένης διευκόλυνσης. Η μη τήρηση της διάταξης από τους αρμόδιους υπαλλήλους συνιστά επίσης πειθαρχικό παράπτωμα, μεταφέροντας την ευθύνη όχι μόνο στον πολίτη αλλά και στη δημόσια υπηρεσία.
Γιατί υπήρξε πολιτική αντιπαράθεση για τη ρύθμιση;
Ο Κωστής Χατζηδάκης υπενθυμίζει ότι τα κόμματα της αντιπολίτευσης καταψήφισαν τη συγκεκριμένη ρύθμιση κατά τη συζήτηση του νόμου στη Βουλή, εκφράζοντας ανησυχίες για πιθανούς κινδύνους σε βάρος του πολίτη. Ο ίδιος απαντά ότι η χρήση της υπεύθυνης δήλωσης είναι προαιρετική και εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια του πολίτη, ενώ υποστηρίζει πως έχουν τεθεί όλες οι απαραίτητες εγγυήσεις για την αποτελεσματική λειτουργία του συστήματος.
Η πολιτική αυτή σύγκρουση αναδεικνύει το διαχρονικό δίλημμα ανάμεσα στην επιτάχυνση των διαδικασιών και στη διασφάλιση της προστασίας του διοικούμενου. Από τη μία, η κυβέρνηση προβάλλει την ανάγκη να πάψει ο πολίτης να λειτουργεί ως «ταχυδρόμος» εγγράφων ανάμεσα σε υπηρεσίες. Από την άλλη, η αντιπολίτευση επισημαίνει τον κίνδυνο να μετακυλιστεί στον πολίτη μεγαλύτερη ευθύνη για λάθη ή παραλείψεις, σε ένα περιβάλλον όπου η διοίκηση δεν είναι πάντα προβλέψιμη.
Ψηφιακή ανάρτηση ωραρίων: μικρή αλλαγή, μεγάλη καθημερινή επίπτωση;
Η δεύτερη εγκύκλιος αφορά την υποχρεωτική ψηφιακή ενημέρωση των πολιτών για τα ωράρια λειτουργίας των δημόσιων φορέων. Όλοι οι φορείς του Δημοσίου, οι ΟΤΑ, τα ΝΠΔΔ και τα ΝΠΙΔ που ανήκουν στο κράτος οφείλουν να αναρτούν στις ιστοσελίδες τους τις ημέρες λειτουργίας, τα ωράρια εξυπηρέτησης κοινού, τυχόν ειδικά ωράρια για δικηγόρους ή άλλες κατηγορίες πολιτών, καθώς και τις αργίες και ημέρες μη λειτουργίας.
Η προθεσμία συμμόρφωσης λήγει στις 7 Ιουλίου 2026, ενώ η μη ανάρτηση των στοιχείων αυτών συνιστά πειθαρχικό παράπτωμα για τους αρμόδιους υπαλλήλους και προϊσταμένους. Η ρύθμιση στοχεύει σε ένα από τα πιο συχνά παράπονα των πολιτών: την αβεβαιότητα για το αν μια υπηρεσία λειτουργεί, πότε δέχεται κοινό και υπό ποιες προϋποθέσεις.
Ο νόμος «κράτος φιλικό στον πολίτη» και η εφαρμογή του
Ο ν. 5293/2026 παρουσιάζεται από την κυβέρνηση ως κεντρικό εργαλείο για τη μείωση της γραφειοκρατίας και την επιτάχυνση των διοικητικών διαδικασιών. Ο Κωστής Χατζηδάκης υπενθυμίζει ότι είχε δεσμευθεί για άμεση εφαρμογή του νόμου και αναφέρει ως πρώτη πράξη υλοποίησης την απόφαση, στο τέλος Απριλίου, με πράξη του Υπουργικού Συμβουλίου, να μην ασκήσει το Δημόσιο ένδικα μέσα στην υπόθεση της τραγωδίας των Τεμπών.
Στη συνέχεια, ακολουθούν οι ρυθμίσεις για τις υπεύθυνες δηλώσεις και για την ανάρτηση ωραρίων, ενώ, όπως σημειώνει, θα υπάρξει συνέχεια με την εφαρμογή και των υπόλοιπων διατάξεων του ίδιου νόμου. Η σταδιακή ενεργοποίηση των ρυθμίσεων δείχνει ότι η μεταρρύθμιση της διοίκησης δεν είναι στιγμιαία πράξη, αλλά διαδικασία που απαιτεί εγκυκλίους, οδηγίες και εσωτερική προσαρμογή των υπηρεσιών.
Σχόλιο 
: Για τον πολίτη, η δυνατότητα να αντικαθιστά στο γκισέ μια στοίβα δικαιολογητικών με μία υπεύθυνη δήλωση μπορεί να σημαίνει λιγότερες ουρές, λιγότερες μετακινήσεις και μικρότερο κόστος σε χρόνο και χρήμα. Για τη διοίκηση, όμως, σημαίνει αυξημένη ευθύνη ελέγχου εκ των υστέρων και ανάγκη για σοβαρή οργάνωση των πληροφοριακών συστημάτων, ώστε το κεντρικό μητρώο και οι έλεγχοι να λειτουργήσουν στην πράξη. Η αυστηροποίηση των κυρώσεων για ψευδείς δηλώσεις ενισχύει την αξιοπιστία του μέτρου, αλλά ταυτόχρονα απαιτεί σαφή ενημέρωση των πολιτών, ώστε να μην αποθαρρύνονται από τον φόβο λαθών. Η υποχρεωτική ανάρτηση ωραρίων είναι μια απλή, αλλά θεσμικά σημαντική κίνηση διαφάνειας: αν εφαρμοστεί καθολικά, μπορεί να περιορίσει την αυθαιρεσία στα ωράρια, να διευκολύνει επαγγελματίες και ευάλωτες ομάδες και να καταστήσει την αξιολόγηση των υπηρεσιών πιο αντικειμενική. Σε πολιτικό επίπεδο, η σύγκρουση κυβέρνησης – αντιπολίτευσης γύρω από τον νόμο δείχνει ότι η διοικητική μεταρρύθμιση παραμένει πεδίο αντιπαράθεσης για το πού τοποθετείται το βάρος: στην ταχύτητα των διαδικασιών ή στην προστασία του διοικούμενου από ενδεχόμενες αυθαιρεσίες και λάθη.
#Χατζηδάκης #Δημόσιο #Γραφειοκρατία #ΥπεύθυνηΔήλωση #ΚράτοςΦιλικόΣτονΠολίτη
